از تفتان تا فاریاب؛ امنیتیسازی مطالبات مردم بلوچ
اعتراض زنان و ساکنان بلوچ روستای پشموکی به نحوه واگذاری معدن کرومیت فاریاب با سرکوب و بازداشت همراه شد. در جریان یورش نیروهای نظامی به معترضان، هفت زن بلوچ مجروح و شش شهروند، از جمله سه زن، بازداشت شدند.
مرکز خبر- اعتراض زنان و ساکنان بلوچ روستای پشموکی به نحوه واگذاری معدن کرومیت فاریاب، با دخالت خشونتآمیز نیروهای نظامی به صحنهای از ضربوشتم، جراحت و بازداشت تبدیل شد. بر اساس گزارشهای محلی، دستکم هفت زن بلوچ در جریان این برخوردها مجروح و شش شهروند، از جمله سه زن، بازداشت شدهاند؛ رخدادی که تنها یک روز پس از حمله مشابه به زنان معترض در تفتان، نگرانیها درباره برخورد امنیتی با مطالبات مدنی در مناطق بلوچنشین را تشدید کرده است.
اعتراض به معدن؛ از مطالبهگری تا سرکوب
صبح چهارشنبه ۲۷ خردادماه ۱۴۰۵، روستای پشموکی از توابع شهرستان فاریاب در استان کرمان شاهد تنش و درگیری میان نیروهای نظامی و شهروندان معترض بلوچ بود. ویدئوهای منتشرشده از محل حادثه، لحظاتی از برخورد فیزیکی و خشونتآمیز با زنان معترض را نشان میدهد؛ زنانی که برای دومین روز متوالی در اعتراض به نحوه بهرهبرداری از معدن کرومیت منطقه تجمع کرده بودند.
معترضان معتقدند معدن کرومیت پشموکی که یکی از مهمترین ظرفیتهای اقتصادی منطقه به شمار میرود، بدون در نظر گرفتن حقوق و منافع ساکنان بومی در اختیار افراد و مجموعههای دارای نفوذ قرار گرفته است. آنان میگویند مردم منطقه سالهاست سهمی از منابع طبیعی سرزمین خود نبردهاند و اعتراضات اخیر نیز در واکنش به همین احساس محرومیت و بیعدالتی شکل گرفته است.
هجوم به زنان معترض
بر اساس تصاویر و فیلمهای منتشر شده، نیروهای حاضر در محل با استفاده از باتوم، مشت و لگد به سمت زنان معترض یورش برده و آنان را مورد ضربوشتم قرار دادهاند. در برخی از ویدئوها نیز صحنههایی از کشیدن و هل دادن زنان توسط نیروهای نظامی دیده میشود؛ تصاویری که بازتاب گستردهای در میان کاربران شبکههای اجتماعی و فعالان مدنی داشته است.
منابع آگاه میگویند در جریان این یورش هفت زن بلوچ دچار جراحات ناشی از ضربوشتم شدهاند. شدت برخی از آسیبها به حدی بوده که مصدومان نیازمند مراقبت پزشکی شدهاند، هرچند تاکنون اطلاعات دقیقی از وضعیت جسمی همه مجروحان منتشر نشده است.
همزمان با این درگیریها، شش شهروند بلوچ نیز توسط نیروهای حاضر بازداشت شدهاند که سه نفر از آنان زن هستند. منابع محلی میگویند بازداشتشدگان به مکان نامعلومی منتقل شدهاند و تا زمان تنظیم این گزارش، خانوادههای آنان از وضعیت و محل نگهداریشان بیاطلاع بودهاند.
پرسشی که بیپاسخ ماند؛ «عدالت کجاست؟»
اعتراضات پشموکی از روز گذشته آغاز شده بود؛ زمانی که گروهی از زنان بلوچ در مقابل معدن کرومیت تجمع کردند و خواستار شفافسازی درباره نحوه واگذاری و بهرهبرداری از این معدن شدند.
آنان در سخنان خود تأکید کرده بودند که مطالبهشان نه برخورد سیاسی، بلکه دریافت پاسخی روشن از مسئولان است. یکی از شعارها و پرسشهای اصلی معترضان این بود: «ما فقط میخواهیم بدانیم عدالت کجاست؟»
ساکنان منطقه میگویند سالهاست وعده توسعه، اشتغال و بهرهمندی مردم محلی از ظرفیتهای معدنی مطرح میشود، اما در عمل سهم جامعه بومی از این منابع ناچیز بوده و بسیاری از فرصتهای اقتصادی به خارج از منطقه منتقل شده است.
از تفتان تا فاریاب؛ تکرار یک الگوی نگرانکننده
رخداد پشموکی تنها چند ساعت پس از حادثهای مشابه در شهرستان تفتان روی داده است. شامگاه سهشنبه ۲۶ خردادماه نیز گروهی از زنان بلوچ در روستای سرسیاه تفتان در اعتراض به فعالیتهای معدن طلای تفتان تجمع کرده بودند که با برخورد نیروهای انتظامی و عوامل مرتبط با معدن مواجه شدند.
در آن حادثه نیز زنان معترض هدف توهین، تهدید و ضربوشتم قرار گرفتند. بر اساس گزارشها، «بیبینور ریگی کوته» زن ۵۵ ساله بلوچ بر اثر اصابت قنداق اسلحه به سرش مجروح شد.
وقوع دو برخورد خشونتآمیز با زنان بلوچ در دو منطقه مختلف طی کمتر از ۲۴ ساعت، این پرسش را در افکار عمومی ایجاد کرده است که چرا مطالبات مدنی و اقتصادی ساکنان مناطق بلوچنشین به جای پاسخگویی و گفتوگو، با برخوردهای امنیتی مواجه میشود.
زنان بلوچ در خط مقدم اعتراضات
آنچه در اعتراضات اخیر بیش از همه جلب توجه میکند، حضور پررنگ زنان بلوچ در صف نخست مطالبهگری است. زنانی که در سالهای اخیر در اعتراض به بحران آب، فقر، تبعیض، پروژههای معدنی و مسائل زیستمحیطی نقش فعالتری ایفا کردهاند و اکنون نیز به یکی از صداهای اصلی مطالبه عدالت اقتصادی در منطقه تبدیل شدهاند.
فعالان اجتماعی معتقدند برخورد خشونتآمیز با زنان معترض، نهتنها نگرانیهای حقوق بشری را افزایش میدهد، بلکه شکاف میان نهادهای مسئول و جوامع محلی را عمیقتر میکند. آنان تأکید دارند که اعتراض به نحوه مدیریت منابع طبیعی و مطالبه سهم عادلانه از ثروتهای منطقه، حقی مدنی است که باید از مسیر گفتوگو و پاسخگویی مورد رسیدگی قرار گیرد، نه از طریق بازداشت و خشونت.
افزایش نگرانیها درباره امنیت معترضان
با ادامه بیخبری از وضعیت بازداشتشدگان و نبود اطلاعات رسمی درباره هویت کامل مجروحان، نگرانی خانوادهها و ساکنان منطقه همچنان ادامه دارد. منابع محلی میگویند افرادی که در تجمع حضور داشتند، فاقد هرگونه سلاح یا ابزار خشونتآمیز بودند و صرفاً خواستههای خود را درباره حقوق مردم منطقه و نحوه بهرهبرداری از معدن مطرح میکردند.
اکنون در حالی که تصاویر ضربوشتم زنان بلوچ در پشموکی و تفتان بهسرعت در فضای عمومی منتشر شده است، بسیاری از شهروندان و فعالان مدنی خواستار بررسی مستقل این حوادث، پاسخگویی مسئولان و آزادی بازداشتشدگان شدهاند؛ مطالباتی که میتواند آزمونی برای نحوه مواجهه نهادهای مسئول با اعتراضات مدنی در مناطق محروم و بلوچنشین کشور باشد.