مرکز خبر- صدور حکم ۷۴ ضربه شلاق، ممنوعیت فعالیت هنری و ممنوعیت خروج از کشور برای عوامل «کنسرت کاروانسرا» بار دیگر موجی از انتقادها نسبت به برخورد دستگاه قضایی جمهوری اسلامی با هنرمندان را برانگیخته است. در حالی که این کنسرت مجازی با استقبال گسترده مخاطبان روبه‌رو شده بود، اکنون برگزارکنندگان، نوازندگان و عوامل آن با مجازات‌هایی مواجه شده‌اند که فعالان فرهنگی آن را نمونه‌ای از تداوم محدودیت‌ها علیه آزادی بیان و فعالیت‌های هنری در ایران می‌دانند.

 

روایت یک عکاس از دادگاهی که هنر را محاکمه کرد

تهمینه منزوی، عکاس ایرانی و یکی از عوامل پروژه «کنسرت کاروانسرا»، با انتشار یادداشتی در صفحه اینستاگرام خود از صدور احکام قضایی علیه اعضای این پروژه خبر داد. او نوشت که به همراه دیگر همکارانش به دو سال ممنوعیت از فعالیت هنری، ممنوعیت خروج از کشور و ۷۴ ضربه شلاق محکوم شده‌اند.

منزوی در شرح جلسه دادگاه که حدود سه ساعت به طول انجامیده، از فضایی سخن گفته است که بخش قابل توجهی از آن به بحث درباره مفهوم «ابتذال» اختصاص داشته است. به گفته او، وکلای مدافع برای رد اتهامات مطرح‌شده تلاش کرده‌اند و حتی در بخشی از جلسه، تعریف واژه «ابتذال» از فرهنگ لغت دهخدا برای حاضران قرائت شده است.

او در بخشی از یادداشت خود با اشاره به فضای تاریخی محل اجرای کنسرت نوشت که در طول جلسه دادگاه سعی داشته زیبایی کاروانسرای محل اجرا را به یاد بیاورد تا فشار روانی آن لحظات را تحمل کند، اما در نهایت نتیجه آن همه تلاش و زیبایی، صدور احکام سنگین برای تمام اعضای گروه بوده است.

 

اتهام «محتوای مبتذل» برای یک اجرای موسیقی

بر اساس گزارش‌ها، دادگاه کیفری استان قم روز ۲۷ خرداد ۱۴۰۵، پرستو احمدی، خواننده و برگزارکننده کنسرت، و هشت نفر دیگر از عوامل و نوازندگان این پروژه را به «جریحه‌دار کردن عفت عمومی از طریق تولید و انتشار محتوای مبتذل و خلاف اخلاق در فضای مجازی» متهم کرده است.

این پرونده از همان زمان انتشار ویدیوی کنسرت در آذرماه ۱۴۰۳ مورد توجه نهادهای قضایی و امنیتی قرار گرفت. با این حال، منتقدان می‌گویند استفاده از عناوین کلی و مبهمی چون «محتوای مبتذل» یا «خلاف اخلاق» علیه هنرمندان، به ابزاری برای محدود کردن فعالیت‌های فرهنگی و هنری تبدیل شده است.

 

کنسرتی که میلیون‌ها نفر دیدند

ویدیوی «کنسرت کاروانسرا» پس از انتشار در کانال یوتیوب پرستو احمدی با استقبال گسترده کاربران روبه‌رو شد. این اجرا تنها چند ساعت پس از انتشار بیش از ۱۰۰ هزار بازدید ثبت کرد و بخش‌هایی از آن به‌سرعت در شبکه‌های اجتماعی بازنشر شد.

بسیاری از کاربران فضای مجازی این اجرا را تلفیقی از موسیقی، معماری تاریخی و هنر تصویری توصیف کردند؛ اثری که توانست توجه مخاطبان داخل و خارج از ایران را به خود جلب کند.

موفقیت گسترده این کنسرت در فضای مجازی، هم‌زمان بحث‌های تازه‌ای درباره محدودیت‌های اعمال‌شده بر هنرمندان و نقش شبکه‌های اجتماعی در دور زدن سانسور رسمی را نیز مطرح کرد.

 

حجاب اجباری و مرزهای محدودشده هنر

یکی از دلایل اصلی حساسیت مقام‌های جمهوری اسلامی نسبت به این اجرا، حضور پرستو احمدی بدون حجاب اجباری در ویدیوی کنسرت عنوان شده است. این اجرا در کاروانسرای تاریخی دیرگچین ضبط شده بود و برخلاف الزامات رسمی جمهوری اسلامی، خواننده آن بدون رعایت حجاب اجباری در برابر دوربین ظاهر شده بود.

در سال‌های اخیر، به‌ویژه پس از اعتراضات «زن، زندگی، آزادی»، بسیاری از زنان هنرمند با نادیده گرفتن قوانین اجباری حجاب به فعالیت‌های فرهنگی و هنری خود ادامه داده‌اند؛ اقدامی که با برخوردهای قضایی، ممنوعیت‌های شغلی و تشکیل پرونده‌های متعدد همراه بوده است.

 

شلاق برای هنر؛ ادامه سیاست سرکوب فرهنگی

صدور حکم شلاق برای عوامل یک پروژه هنری، بار دیگر انتقادهای گسترده‌ای را متوجه سیاست‌های فرهنگی جمهوری اسلامی کرده است. فعالان حقوق بشر و نهادهای مدافع آزادی بیان بارها تأکید کرده‌اند که مجازات‌های بدنی، محرومیت‌های شغلی و محدودیت‌های سفر علیه هنرمندان، نه تنها با اصول آزادی بیان و حقوق فرهنگی شهروندان در تعارض است، بلکه نشانه‌ای از تشدید فشار بر جامعه هنری ایران به شمار می‌رود.

پرونده «کنسرت کاروانسرا» اکنون برای بسیاری از ناظران به نمادی از تقابل میان هنر مستقل و سیاست‌های محدودکننده فرهنگی تبدیل شده است؛ تقابلی که در آن، آنچه از نگاه هنرمندان تلاشی برای خلق زیبایی و بیان هنری است، از سوی نهادهای رسمی با اتهام، محرومیت و مجازات پاسخ داده می‌شود.