از گرسنگی در کرج تا بیماری در گنبدکاووس؛ دو زندان، یک روایت از فرسایش کرامت انسانی
گزارشهای منتشر شده از زندان مرکزی کرج و زندان گنبدکاووس از تشدید فشار بر زندانیان، افت شدید کیفیت غذا، محرومیت از درمان، شیوع بیماری و سرکوب اعتراضات حکایت دارد؛ وضعیتی که نگرانیها درباره سلامت و حقوق زندانیان را بیش از پیش افزایش داده است.
مرکز خبر- امروز جمعه ۲۹ خرداد ۱۴۰۵، گزارشهای منتشر شده از زندان مرکزی کرج و زندان گنبدکاووس تصویری نگرانکننده از وضعیت زندانیان در ایران ارائه میدهد؛ از تشدید محدودیتها، افت شدید کیفیت غذا و سرکوب اعتراضات زندانیان در کرج گرفته تا محرومیت از درمان، شیوع بیماریهای پوستی و افزایش فشار بر زندانیان سیاسی در گنبدکاووس. این گزارشها در حالی منتشر میشود که صدها تن از بازداشتشدگان اعتراضات سراسری همچنان در شرایطی نامناسب و همراه با ابهامات حقوقی در بازداشت به سر میبرند.
زندان مرکزی کرج؛ غذای نامناسب، خدمات محدود و اعتراضاتی که با خشونت پاسخ گرفت
گزارشهای منتشر شده از زندان مرکزی کرج نشان میدهد شرایط نگهداری زندانیان در ماههای اخیر به شکل محسوسی وخیمتر شده است. زندانیان از کاهش دسترسی به خدمات درمانی، محدود شدن امکانات رفاهی، کمبود اقلام ضروری و افت شدید کیفیت غذا سخن میگویند؛ شرایطی که به گفته آنان زندگی روزمره در زندان را به چالشی مستمر تبدیل کرده است.
منابع آگاه میگویند بسیاری از خدماتی که پیشتر در اختیار زندانیان قرار داشت، اکنون با محدودیتهای گسترده مواجه شده است. دسترسی به آب گرم، خدمات مددکاری، امکانات بهداشتی و حتی فروشگاههای داخلی بندها کاهش یافته و برخی فروشگاهها عملاً نیمهتعطیل هستند. در نتیجه، بسیاری از زندانیان برای تأمین ابتداییترین نیازهای خود با مشکلات جدی روبهرو شدهاند.
به گفته منابع مطلع، این محدودیتها صرفاً به کاهش امکانات رفاهی محدود نمیشود، بلکه در عمل به ابزاری برای اعمال فشار بیشتر بر زندانیان تبدیل شده است؛ فشاری که آثار آن بر سلامت جسمی و روانی زندانیان روزبهروز آشکارتر میشود.
غذای زندان؛ از کیفیت پایین تا گرسنگی شبانه زندانیان
یکی از مهمترین محورهای اعتراض زندانیان، کیفیت و کمیت غذای توزیعی در زندان مرکزی کرج است. زندانیان میگویند غذاهای ارائهشده نه تنها از نظر کیفیت در سطحی بسیار پایین قرار دارند، بلکه در بسیاری موارد از نظر حجم نیز پاسخگوی نیازهای اولیه افراد نیستند.
در شرایطی که بخش قابل توجهی از زندانیان توان مالی کافی برای خرید مواد غذایی از فروشگاه زندان را ندارند، بسیاری ناچار شدهاند به صورت گروهی هزینههای خود را تجمیع کنند. بر اساس گزارشها، گاه ۱۰ تا ۱۲ زندانی با مشارکت مالی یکدیگر تنها قادر به خرید یک مرغ یا مقدار محدودی مواد غذایی هستند که میان خود تقسیم میکنند.
همچنین زمان توزیع شام که حدود ساعت شش عصر انجام میشود، باعث شده بسیاری از زندانیان تا صبح روز بعد بدون دسترسی به غذای کافی باقی بمانند. برخی خانوادهها نیز از کاهش وزن و ضعف جسمانی نزدیکان خود در زندان ابراز نگرانی کردهاند.
اعتراض زندانیان و ورود گارد زندان
در هفته سوم خردادماه، افزایش فشارها و نارضایتیها به اعتراض گروهی از زندانیان منجر شد. زندانیان خواستار رسیدگی به وضعیت غذا، خدمات درمانی، امکانات رفاهی و شرایط نگهداری بودند.
با این حال، منابع آگاه میگویند این اعتراضات با واکنش تند مسئولان زندان مواجه شد. بنا بر گزارشها، گارد زندان به بندهای معترض وارد شده و تعدادی از زندانیان را مورد ضربوشتم قرار داده است. شاهدان عینی این برخوردها را خشونتآمیز توصیف کرده و معتقدند هدف اصلی از این اقدام جلوگیری از گسترش اعتراضات در سایر بندها بوده است.
به گفته خانوادهها، زندانیان از طریق تماسهای محدود خود خواستار انعکاس وضعیت موجود به رسانهها و نهادهای حقوق بشری شدهاند تا شرایط زندان مورد توجه افکار عمومی قرار گیرد.
صدها بازداشتشده اعتراضات سراسری همچنان در زندان
همزمان با این شرایط، صدها نفر از بازداشتشدگان اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴ نیز در زندان مرکزی کرج نگهداری میشوند. منابع مطلع تعداد این افراد را بین ۶۰۰ تا ۷۰۰ نفر برآورد میکنند.
گزارشها حاکی است که حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ نفر از بازداشتشدگان در سالن شماره دو و حدود ۲۰۰ نفر دیگر در یکی از سولههای زندان مستقر هستند. اگرچه برخی افراد پس از تأمین وثیقه آزاد میشوند، اما بازداشتهای جدید و جایگزینی افراد تازهوارد باعث شده جمعیت بازداشتشدگان همچنان بالا باقی بماند.
برخی منابع همچنین از بررسی تلفنهای همراه بازداشتشدگان توسط نهادهای امنیتی خبر دادهاند؛ روندی که به گفته آنان زمینه شناسایی و بازداشت افراد بیشتری را فراهم کرده است.
جابهجاییهای گسترده؛ کنترل ارتباطات یا مدیریت بحران؟
در ماههای گذشته نیز گزارشهایی از انتقال ناگهانی صدها زندانی میان سالنهای مختلف زندان منتشر شده بود. بر اساس این گزارشها، در روزهای ۱۳ و ۱۴ دیماه ۱۴۰۴ حدود ۵۰۰ زندانی بدون ارائه توضیح روشن به بخشهای دیگر منتقل شدند.
همچنین تعدادی از بازداشتشدگان اعتراضات از سالن ۱۶ به سالن ۲ انتقال یافتند. منابع زندان میگویند این جابهجاییها با هدف محدود کردن ارتباط میان بازداشتشدگان و زندانیان سیاسی انجام شده است؛ موضوعی که نگرانیهای بیشتری درباره سیاستهای کنترلی در زندان ایجاد کرده است.
زندان گنبدکاووس؛ بیماری، محرومیت درمانی و فشار مضاعف بر زندانیان سیاسی
در حالی که گزارشها از زندان مرکزی کرج ادامه دارد، اطلاعات تازهای از زندان گنبدکاووس نیز نگرانیهای جدی درباره وضعیت زندانیان سیاسی را برجسته کرده است.
بر اساس گزارشها، زندانی سیاسی محبوس در این زندان، پس از انتقال به قرنطینه به بیماری گال مبتلا شده است. منابع مطلع میگویند شرایط نامناسب بهداشتی، تراکم زندانیان و نبود امکانات کافی زمینه شیوع بیماریهای پوستی و عفونی را در این بخش از زندان فراهم کرده است.
گفته میشود شدت بیماری به حدی رسیده که این زندانی در بسیاری از شبها قادر به خوابیدن نیست و از خارش شدید، درد و ناراحتی مستمر رنج میبرد. با این حال، مسئولان زندان نه تنها امکانات درمانی لازم را در اختیار او قرار ندادهاند، بلکه مانع انتقال داروهای تهیهشده توسط خانواده نیز شدهاند.
قرنطینهای که به کانون بحران بهداشتی تبدیل شده است
گزارشهای متعددی از وضعیت قرنطینه زندان گنبدکاووس منتشر شده که از وجود ساس، حشرات موذی، کمبود شدید مواد بهداشتی و تراکم بالای زندانیان حکایت دارد.
منابع حقوق بشری میگویند بخشی از کنترل عملی قرنطینه در اختیار زندانیانی قرار گرفته که به مدیریت زندان نزدیک هستند و در موارد مختلف با زندانیان معترض برخورد فیزیکی میکنند. این وضعیت سبب شده زندانیان سیاسی علاوه بر محرومیت از آزادی، با تهدیدهای مستمر علیه سلامت و امنیت خود نیز روبهرو باشند.
پروندهسازی تازه علیه زندانیان سیاسی
ذوالفقار یزداندوست که پیشتر در پروندههای مختلف به حبس، شلاق و جریمه نقدی محکوم شده بود، در خردادماه سال گذشته همراه با چند زندانی سیاسی دیگر به بازداشتگاه اطلاعات منتقل شد.
بر اساس گزارشها، این زندانیان حدود دو هفته تحت بازجویی قرار گرفتند و پس از بازگردانده شدن به زندان، با پروندهای جدید تحت عنوان «اخلال در نظم زندان» مواجه شدند. مسئولان مدعی شدهاند این افراد در ماجرای آتشزدن تصویر رهبر جمهوری اسلامی در نمازخانه زندان نقش داشتهاند؛ ادعایی که جزئیات و مستندات آن تاکنون به صورت عمومی منتشر نشده است.
پرسشهای حقوقی درباره رفتار با زندانیان
گزارشهای منتشرشده از هر دو زندان پرسشهای جدی درباره رعایت قوانین داخلی و تعهدات حقوق بشری جمهوری اسلامی مطرح میکند. مطابق اصل ۳۹ قانون اساسی، هرگونه هتک حرمت و رفتار تحقیرآمیز نسبت به زندانیان ممنوع است. همچنین آییننامه سازمان زندانها مسئولان را موظف به تأمین غذای مناسب، خدمات درمانی، امکانات بهداشتی و حفظ سلامت زندانیان میکند.
با این حال، گزارشهای موجود از مواردی همچون محرومیت از درمان، ارائه غذای نامناسب، محدود کردن دسترسی به امکانات اولیه، برخورد خشونتآمیز با زندانیان معترض، تراکم جمعیت و اعمال محدودیتهایی فراتر از مجازات تعیینشده حکایت دارد.
کرامت انسانی پشت دیوارهای زندان
از منظر حقوق بشری نیز وضعیت گزارششده در زندانهای کرج و گنبدکاووس با اصول شناختهشده بینالمللی درباره رفتار با افراد محروم از آزادی در تعارض قرار دارد. حق برخورداری از غذا، مراقبتهای پزشکی، شرایط بهداشتی مناسب و حفظ کرامت انسانی از جمله حقوق بنیادینی است که در اسناد بینالمللی از جمله اعلامیه جهانی حقوق بشر، میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی و قواعد ماندلا مورد تأکید قرار گرفته است.
مجموعه گزارشهای اخیر نشان میدهد که زندان مرکزی کرج و زندان گنبدکاووس تنها با مسئله تراکم جمعیت یا نگهداری زندانیان سیاسی مواجه نیستند؛ بلکه آنچه بیش از همه جلب توجه میکند، روایتهای فزایندهای است که از کاهش استانداردهای زندگی، محدودیت دسترسی به درمان، سرکوب اعتراضات و افزایش فشار بر زندانیان حکایت دارد؛ شرایطی که نگرانیها درباره سلامت، امنیت و کرامت انسانی زندانیان را بیش از هر زمان دیگری افزایش داده است.