مرکز خبر – روز گذشته، چهارشنبه ۲۷ خردادماه، پس از دوره‌ای طولانی از تنش و درگیری، یادداشت تفاهمی میان ایران و آمریکا در ورسای فرانسه و تهران به امضا رسید. این تفاهم‌نامه زمینه بازگشایی تنگه هرمز و بازگشت دو طرف به میز مذاکره درباره برنامه هسته‌ای ایران را فراهم می‌کند.

این سند به دو زبان فارسی و انگلیسی تنظیم و امضا شده است. بر اساس مفاد آن، ایران می‌تواند صادرات نفت خود را از سر بگیرد و بخشی از درآمدهای از دست‌رفته را بازیابی کند. در مقابل، تهران و واشنگتن طی یک دوره ۶۰ روزه وارد مذاکراتی خواهند شد که محور اصلی آن دستیابی به توافقی جدید درباره برنامه هسته‌ای ایران است.

در این تفاهم‌نامه به موضوع غنی‌سازی اورانیوم نیز اشاره شده و مقرر شده است مواد غنی‌شده تحت نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به سطوح پایین‌تر رقیق شوند.

در صورت دستیابی به توافق نهایی، ایران وعده دریافت امتیازهای اقتصادی بیشتری را خواهد داشت؛ از جمله لغو کامل تحریم‌های بین‌المللی و آزادسازی میلیاردها دلار از دارایی‌های بلوکه‌شده این کشور در خارج از کشور.

همچنین در متن تفاهم‌نامه به ایجاد صندوقی ۳۰۰ میلیارد دلاری برای بازسازی خسارت‌های جنگی ایران اشاره شده است. با این حال، مشخص نیست کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس که هدف حملات ایران قرار گرفته‌اند، تا چه اندازه حاضر به مشارکت در چنین طرحی باشند. دونالد ترامپ نیز اعلام کرده است که آمریکا در تأمین مالی این صندوق مشارکت نخواهد کرد.

دولت ترامپ پیش‌تر اعلام کرده بود که اهداف جنگ شامل نابودی توان موشکی ایران، قطع حمایت تهران از گروه‌های منطقه‌ای، تضعیف نیروی دریایی ایران و جلوگیری از دستیابی این کشور به سلاح هسته‌ای بوده است. با این حال، در تفاهم‌نامه موقت فعلی، موضوع برنامه موشکی ایران و حمایت آن از گروه‌های هم‌پیمان منطقه‌ای مطرح نشده و مذاکرات آینده صرفاً بر برنامه هسته‌ای متمرکز خواهد بود.

 

جنگ لبنان؛ بخشی از تفاهم‌نامه

از سوی دیگر، ایران بر پایان جنگ لبنان تأکید کرده و این موضوع نیز در متن تفاهم‌نامه گنجانده شده است. با این حال، اسرائیل و حزب‌الله لبنان طرف‌های این توافق نیستند. ایران خواهان خروج اسرائیل از مناطق جنوبی لبنان است، در حالی که اسرائیل اعلام کرده قصد دارد حضور نظامی خود را در این مناطق حفظ کند.

 

تداوم سرکوب در سایه امضای تفاهم‌نامه

در حالی که جمهوری اسلامی به سرکوب داخلی در ایران ادامه می‌دهد، موضوعاتی چون اعدام‌ها، بازداشت‌های سیاسی، سرکوب معترضان و وضعیت حقوق بشر در هیچ‌یک از بندهای این تفاهم‌نامه مورد توجه قرار نگرفته‌اند.

این مسئله واکنش فعالان حقوق بشر را در پی داشته است. به باور آنان، جمهوری اسلامی در گذشته سرکوب اعتراضات را با استناد به ادعای دخالت خارجی توجیه می‌کرد و هم‌زمان مقام‌های آمریکایی نیز از حمایت خود از معترضان سخن می‌گفتند. با این حال، اکنون مسئله حقوق بشر نه‌تنها در مذاکرات سیاسی میان دو کشور جایگاهی ندارد، بلکه به نظر می‌رسد در روند امتیازدهی متقابل دولت‌ها به حاشیه رانده شده است.