اخراج بیش از ۴۹۲ هزار شهروند افغانستان از ایران در سال ۲۰۲۶
بر اساس آمار کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان، از ابتدای سال تا ۳ اکتبر ۲۰۲۶، بیش از ۵۸۱ هزار شهروند افغانستان از ایران به کشورشان بازگشته‌اند که حدود ۴۹۲ هزار نفر از آنان اخراج شده‌اند.
مرکز خبر - کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان در گزارش منتشرشده در ۸ اکتبر اعلام کرد که از اول ژانویه تا ۳ اکتبر ۲۰۲۶، تعداد ۵۸۱ هزار و ۶۰۰ شهروند افغانستان از ایران به کشورشان بازگشته‌اند. از این تعداد، ۴۹۲ هزار و ۳۰۰ نفر اخراج شده‌اند و ۸۹ هزار و ۳۰۰ نفر از مسیرهای دیگر بازگشته‌اند. به این ترتیب، حدود ۸۵ درصد بازگشت‌ها در این دوره در قالب اخراج ثبت شده است.
بر اساس این گزارش، بیشتر اخراج‌شدگان فاقد مدارک اقامت بوده‌اند؛ به‌طوری‌که ۸۸ درصد آنان در این گروه قرار داشته‌اند و ۱۲ درصد دیگر برگه‌های سرشماری داشته‌اند. افزایش بازگشت‌ها پس از انقضای برگه‌های سرشماری حدود دو میلیون شهروند افغانستان در مارس ۲۰۲۵ و اجرای برنامه سامان‌دهی و بازگشت از سوی مقام‌های ایران شدت گرفت.
داده‌های سازمان ملل نشان می‌دهد که دلایل خروج شهروندان افغانستان از ایران در ماه‌های اخیر تنها به وضعیت اقامت محدود نبوده است. در مصاحبه‌های انجام‌شده پس از آتش‌بس آوریل، ۷۲ درصد پاسخ‌دهندگان وضعیت اقتصادی ایران را از دلایل خروج خود عنوان کرده‌اند. همچنین ۵۵ درصد به بدرفتاری مقام‌ها یا ترس از بازداشت و اخراج اشاره کرده‌اند. برخی پاسخ‌دهندگان نیز پیوستن به خانواده یا نگرانی‌های مرتبط با درگیری و حملات را از عوامل تصمیم خود برای خروج دانسته‌اند.
این موج بازگشت در ادامه روند گسترده سال ۲۰۲۵ رخ می‌دهد؛ سالی که بر اساس آمار سازمان ملل، بیش از یک میلیون و ۹۰۰ هزار شهروند افغانستان از ایران بازگشتند یا اخراج شدند. از این تعداد، حدود یک میلیون و ۲۶۰ هزار نفر اخراج شده بودند.
در همین حال، بازگشت گسترده شهروندان افغانستان فشار بیشتری بر خدمات عمومی، مسکن و فرصت‌های معیشتی در افغانستان وارد کرده است. سازمان ملل هشدار داده که کمبود منابع و دشواری تأمین نیازهای اولیه می‌تواند وضعیت بازگشت‌کنندگان و جوامع میزبان را وخیم‌تر کند و خطر آوارگی دوباره را افزایش دهد. در میان بازگشت‌کنندگان، زنان و کودکان سهم قابل‌توجهی دارند و بسیاری از خانواده‌ها پس از ورود به افغانستان به کمک‌های فوری، سرپناه و حمایت معیشتی نیازمندند.
کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان کمک‌رسانی در گذرگاه‌های مرزی اسلام‌قلعه و زرنج را گسترش داده و خدمات حمایتی، کمک نقدی اضطراری، حمل‌ونقل و غذا ارائه کرده است. با این حال، مقیاس بازگشت‌ها و اخراج‌ها همچنان نیازهای انسانی گسترده‌ای را در افغانستان ایجاد می‌کند.