افزایش قتل زنان و خودکشیهای مشکوک در گرمیان؛ فعالان خواستار مقابله با خشونت علیه زنان شدند
افزایش قتل و مرگهای مشکوک زنان در گرمیان، نگرانی فعالان حقوق زنان را برانگیخته است؛ آنان سازشهای عشیرهای و ضعف حمایتهای قانونی را از عوامل تداوم خشونت میدانند.
هیلین احمد
کلار- قتل زنان و سوقدادن آنان به خودکشی در منطقه گرمیان و اطراف آن به نگرانی جدی اجتماعی تبدیل شده است. فعالان حقوق زنان با هشدار درباره تداوم خشونت علیه زنان، تأکید میکنند که سلطه تفکر مردسالارانه، نفوذ برخی باورها و سنتهای اجتماعی، ضعف سازوکارهای حمایتی و کاستیهای اجرای قانون از مهمترین عوامل گسترش این پدیده خطرناک است. به گفته آنان، موقعیت جغرافیایی گرمیان و نزدیکی آن به مناطق عربنشین نیز موجب تأثیرپذیری بخشی از جامعه منطقه از برخی سنتها و باورهایی شده که حقوق زنان را محدود میکنند و خشونت علیه آنان را عادی جلوه میدهند. همچنین ضعف برخی مواد و رویههای قانونی عراق، در کنار سنتهای مردسالارانه، زنان را بیش از پیش در معرض خطر قرار داده و امکان حمایت مؤثر از حقوق آنان را کاهش داده است.
از سوی دیگر، مختومهکردن پروندههای قتل زنان از طریق صلح و سازش عشیرهای، نهتنها حقوق قربانیان را پایمال میکند و مانع اجرای عدالت میشود، بلکه به بازتولید خشونت و به خطر افتادن حقوق و آزادیهای دیگر زنان نیز میانجامد. در چنین شرایطی، مداخله جدی نهادهای دولتی، اجرای قانون بدون دخالتگریهای عشیرهای و تقویت سازوکارهای حمایت از زنان ضرورتی انکارناپذیر است.
در همین راستا، فعالان و سازمانهای حوزه زنان کارزاری با عنوان «کارزار مقابله با خودکشی و خودسوزی زنان» راهاندازی کردهاند. این کارزار با هدف افزایش آگاهی زنان از حقوق خود، مقابله با تفکر مردسالارانه و تبدیل پروندههای قتل زنان از موضوعاتی فردی به مسئلهای عمومی و اجتماعی شکل گرفته است. فعالان همچنین بر ضرورت همکاری میان سازمانهای مدنی، نهادهای دولتی و رسانهها تأکید دارند و معتقدند بدون این همکاری و تأمین حمایتهای مالی و حقوقی، تلاشها برای حفاظت از زنان و پایاندادن به خشونت علیه آنان به نتیجه مطلوب نخواهد رسید. از نگاه آنان، قتل زنان باید بهعنوان جرمی جدی پیگیری شود و هیچ سازش عشیرهای نباید مانع اجرای عدالت و مجازات متناسب عاملان این جنایتها شود.
بر اساس آماری که به دست ما رسیده است، از ابتدای سال ۲۰۲۶ تا ۱۶ نوامبر همان سال، بیش از ۱۴ زن در منطقه گرمیان و مناطق پیرامونی آن به قتل رسیدهاند یا در شرایطی مشکوک جان خود را از دست دادهاند:
فوریه
در خبات، جسد زنی در آب رودخانه زاب بزرگ پیدا شد. مرگ او مشکوک اعلام شده است.
همچنین در شهر خبات، زنی به شکلی مشکوک از روی پل قدیمی سقوط کرد و جان باخت.
مارس
در گزارشهای رسانهای، موردی از قتل زنان منتشر نشد.
آوریل
جسد زنی که به قتل رسیده بود، در رودخانه زاب بزرگ پیدا شد؛ مرگ او مشکوک گزارش شده است.
مه و ژوئن
در گزارشهای رسانهای، موردی از قتل زنان در کلار ثبت نشده است.
ژوئیه
در ۲۸ ژوئیه، حدود ساعت ۱۱:۳۰ شب، زنی در روستای تازهدێ، از توابع شهر کلار، با چاقو به قتل رسید. این موضوع را سخنگوی پلیس گرمیان در اطلاعیهای اعلام کرد.
اوت
در ۱۱ اوت، جسد زنی ۳۲ ساله در خانهاش در شهرک پیبازی، از توابع کلار و مرکز اداری گرمیان، پیدا شد.
در ۱۲ اوت، درگیری و تنش میان دو خانواده در روستای معدانکان، از توابع خانقین در استان دیاله، به کشتهشدن دو نفر و زخمیشدن یک نفر دیگر انجامید. یکی از قربانیان، دختری ۱۵ ساله بود.
در ۱۳ اوت، جسد زنی به نام امینه احمد، ۹۳ ساله، به بیمارستان اورژانس شهید هژار در کلار منتقل شد. او بر اثر خفگی جان باخته بود و گفته میشد جسدش را در خانهاش بهصورت حلقآویز پیدا کردهاند.
در ۱۴ اوت، زنی ۲۲ ساله به نام سیوان مروان در خانه خود و در شرایطی مشکوک جان باخت.
سپتامبر
در اول سپتامبر، زنی در شهر کفری با شلیک گلوله کشته شد.
در ۹ سپتامبر، زنی با حروف اختصاری «ب.م.خ»، متولد ۱۹۷۰، در شهر کلار با شلیک گلوله به قتل رسید.
در ۱۴ سپتامبر، سیوان مروان، زن ۲۲ ساله، در خانه خود و در شرایطی مشکوک جان باخت.
همچنین در ۱۴ سپتامبر، زنی ۲۹ ساله در خانقین، در جریان یک تیراندازی، به دست همسر سابق خود کشته شد.
اکتبر
در این ماه، موردی از قتل زنان ثبت نشد.
نوامبر
در ۷ نوامبر، جسد زنی ۱۸ ساله بهصورت حلقآویز در خانهاش در شهر کلار پیدا شد.
«پروندههای قتل زنان با سازش عشیرهای پنهان میشوند»
ویان صابر، فعال حقوق زنان و مسئول فعالیتهای سازمان «پیدیاو» در شهر کلار، با اشاره به وضعیت زنان در منطقه گرمیان گفت: «شرایط زنان در گرمیان نگرانکننده و خطرناک است. تنوع فرهنگی و تفاوت سنتها و باورهای اجتماعی در این منطقه، بر افزایش خشونت علیه زنان تأثیر گذاشته است. نزدیکی گرمیان به مناطق عربنشین و نفوذ برخی فرهنگها و سنتهای رایج در آن مناطق نیز به افزایش قتل زنان دامن زده است. قوانین و مواد قانونی عراق نیز از عوامل اصلی تداوم خشونت در گرمیان و مناطق اطراف آن هستند. آمار قتل زنان و خودکشیهای مشکوک در این منطقه بالاست و تقریباً هر روز خبر کشتهشدن زنی به گوش میرسد. نفوذ برخی باورها و سنتهای مردسالارانه باعث شده است قتل زنان دیگر به محیط خانواده محدود نماند و به خیابانها و محلهها نیز کشیده شود. این قتلها مسئلهای فردی نیستند، بلکه بر افراد، جامعه، فرهنگ و سنتهای اجتماعی تأثیر میگذارند.»
«در برابر قتل یک زن، زن دیگری نیز قربانی خشونت میشود»
او با اشاره به پنهانماندن پروندههای قتل زنان از طریق سازش عشیرهای در گرمیان و مناطق اطراف آن گفت: «غلبه تفکر مردسالارانه و رواج سازشهای عشیرهای در این منطقه، زمینه را برای تحمیل چنین سازشهایی در پروندههای قتل زنان فراهم کرده است. بخش زیادی از شهروندان بهجای مراجعه به قانون، این پروندهها را از طریق میانجیگری مردان و سازش عشیرهای حلوفصل میکنند. پیش از آنکه پرونده به دادگاه برسد، با توافقهایی که عمدتاً در راستای منافع مردان است، آن را مختومه میکنند. در بسیاری از موارد، خانواده قربانی حتی به حقوق قانونی خود نیز دست نمییابد و در جریان همین سازشها، حقوق زن دیگری هم پایمال میشود.
«گاهی برای جبران خون زن کشتهشده، زنی از خانواده متهم را به خانواده مقتول میدهند تا بهاصطلاح خونخواهی پایان یابد. به این ترتیب، برای پایاندادن به یک خشونت، خشونتی دیگر علیه یک زن اعمال میشود و چرخه خشونت همچنان ادامه پیدا میکند. در حالی که باید قانون در پروندههای قتل مداخله کند، رسیدگی قضایی بهطور مستقل انجام شود و عاملان این جنایتها به مجازات واقعی خود برسند.»
«میخواهیم سازوکار مؤثری برای حمایت از زنان ایجاد شود»
صابر در ادامه، با اشاره به کارزار مقابله با خودکشی و خودسوزی زنان گفت: «به دلیل ضعف سازوکارهای حمایت از زنان در گرمیان و دیگر شهرها و مناطق اقلیم باشور کوردستان، تصمیم گرفتیم کارزاری با شعار «مقابله با خودکشی و خودسوزی زنان» راهاندازی کنیم. تفکر مردسالارانه و قبیلهای در این منطقه رواج گستردهای دارد و آمار قتل زنان نیز همچنان رو به افزایش است. نبود حمایت کافی و آگاهی زنان از حقوقشان، از عوامل تشدید این وضعیت است.
«هدف از برگزاری چنین کارزارهایی این است که قتل زنان از موضوعی فردی به مسئلهای اجتماعی تبدیل شود. فعالان حقوق زنان، وکلا و روزنامهنگاران از طریق این کارزار میکوشند زنان را با حقوق خود آشنا کنند و با همکاری یکدیگر، پروندههای قتل زنان را به مسئلهای عمومی در اقلیم باشور کوردستان، بهویژه در گرمیان و مناطق اطراف آن، تبدیل کنند. ما خواهان ایجاد سازوکارهای مؤثر برای حمایت از زنان هستیم تا دیگر قربانی تفکر مردسالارانه و خشونت ناشی از آن نشوند.»
«رسانهها باید در آگاهیبخشی به زنان نقش محوری داشته باشند»
ویان صابر در پایان سخنانش با تأکید بر ضرورت همکاری میان نهادهای مدنی و دولتی گفت: «فعالان و سازمانهای زنان همواره برای حمایت از زنان این منطقه تلاش کردهاند. در گذشته، میان سازمانهای مدنی و نهادهای دولتی همکاری نزدیکی وجود داشت و آنها میتوانستند برای حفاظت از زنان، پیگیری پروندهها و حل مشکلات مشترکاً اقدام کنند. اما اکنون بحران مالی و نبود حمایتهای مالی، فعالیت سازمانهای دولتی و غیردولتی را با مشکل روبهرو کرده و بخشی از فعالیتهای آنها را تضعیف کرده است.
«فعالان زن باید آگاهی زنان دیگر را درباره حقوقشان افزایش دهند و اطلاعات کافی درباره قوانین و حقوق زنان در اختیار آنان قرار دهند تا تفکر مردسالارانه همچنان بر جامعه گرمیان و مناطق اطراف آن حاکم نباشد. نهادهای مرتبط و فعالان رسانهای نیز باید برای گسترش آگاهی در شهرها و مناطق مختلف تلاش کنند. رسانهها در این زمینه نقشی محوری دارند.
«در کنار این اقدامات، لازم است قانون در پروندههای قتل زنان قاطعانه و مستقل عمل کند و سازوکارهای مؤثری برای حمایت از حقوق زنان ایجاد شود؛ نه اینکه زنان در خیابانها و محلههای شهر کلار و مناطق اطراف آن به قتل برسند و پروندههایشان نیز با سازشهای عشیرهای مختومه شود.»