ادغام نیروهای مدافع شنگال در ساختار امنیتی عراق؛ گامی راهبردی برای آینده جامعه ایزدی
توافق دولت عراق با نیروهای مدافع شنگال برای ادغام ۴۱۶۵ نیرو، از جمله ۵۰۰ زن، در ساختار امنیتی فدرال، مرحله‌ای تازه در تعیین جایگاه امنیتی و سیاسی شنگال و آینده جامعه ایزدی رقم زده است.
مركز خبر- دولت عراق و یگان‌های مقاومت شنگال (ی.ب.ش) و یگان‌های زنان شنگال (ی.ژ.ش)، ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶، در مراسمی مشترک در کوه شنگال به توافق رسیدند. بر اساس این توافق، ادغام رسمی ۴۱۶۵ نیروی نظامی، شامل ۵۰۰ زن، در ساختار امنیتی فدرال عراق اعلام شد.
پس از این توافق، وزارت اقلیم باشور کوردستان با اشاره به توافق شنگال که ۹ اکتبر ۲۰۲۰ با نظارت سازمان ملل متحد میان هولير و بغداد امضا شده بود، اعلام کرد: «تنها راه‌حل درست، اجرای کامل توافق شنگال است.»
فلکناس اوجا، سیاستمدار و دیپلمات ایزدی، در گفت‌وگو با خبرگزاری ما درباره کشتارهای تاریخی مردم ایزدی، وضعیت این جامعه پیش و پس از سال ۲۰۱۴ و روند ادغام در ساختارهای رسمی عراق اظهارنظر کرد.
«این روند برای جامعه ما تاریخی است»
فلکناس اوجا سخنان خود را با تأکید بر بی‌سابقه‌بودن این توافق برای جامعه ایزدی آغاز کرد. او با اشاره به ۷۴ فرمان کشتار علیه ایزدی‌ها در طول تاریخ گفت که این جامعه همواره با سرکوب و قتل‌عام روبه‌رو بوده و حتی از ابتدایی‌ترین حقوق خود محروم مانده است.
او یادآور شد که ایزدی‌ها در طول تاریخ از فرایندهای تصمیم‌گیری کنار گذاشته شده‌اند و افزود: «برای نخستین بار زنان و مردان ایزدی با اراده خود عمل کردند. برای نخستین بار نیروهای مدافع ایزدی پشت یک میز با دولت نشستند، توافق امضا کردند و روند ادغام را پیش بردند. این نتیجه برای جامعه ما تاریخی است.»
فلکناس اوجا با تأکید بر اینکه شنگال بخشی از عراق است و بر اساس قانون اساسی این کشور، پیروان هر دین و باوری حق دارند سازمان‌دهی شوند و هویت خود را حفظ کنند، به نادیده‌گرفتن اراده مردم شنگال در سال ۲۰۰۷ اشاره کرد.
او گفت پس از حمله به دو ناحیه در شنگال، در چارچوب ماده ۱۴۰ قانون اساسی عراق، برگزاری همه‌پرسی مطرح شد تا مردم شنگال، مخمور، کرکوک و خانقین خود درباره پیوستن به اقلیم باشور کوردستان یا باقی‌ماندن زیر نظر دولت عراق تصمیم بگیرند. با این حال، اختلاف میان دولت عراق و هولير درباره شنگال باعث شد اراده مردم این منطقه نادیده گرفته شود.
«ایزدی‌ها برای پاسخ‌خواستن درباره کشتارها سازمان‌دهی شدند»
فلکناس اوجا با اشاره به حضور نیروهای ایزدی در فرایند تصمیم‌گیری گفت این دستاورد نتیجه مبارزه برای آزادی و تلاش نیروهای مقاومت بوده است. او یادآور شد که هنگام حمله داعش، ۱۲ نیروی مدافع با ایجاد کریدوری انسانی به دفاع از شنگال کمک کردند و نیروهایی از روژاوا نیز برای پشتیبانی از مردم منطقه به آنجا آمدند.
به گفته او، ایزدی‌هایی که از اندیشه عبدالله اوجالان رهبر خلق كورد تأثیر پذیرفته بودند، برای دفاع از شنگال وارد میدان شدند و نیروهای دفاعی خود را تشکیل دادند تا برای کشتارهای صورت‌گرفته پاسخ‌خواهی کنند.
فلکناس اوجا همچنین مدعی شد که پهپادهای دولت ترکیه، چهره‌های پیشرو ایزدی را هدف قرار داده‌اند و با حمله به نهادهای مردمی و فعالیت‌های اطلاعاتی، تلاش شده اراده مردم شنگال درهم شکسته شود. او افزود که دولت مرکزی عراق چندین بار برای ورود به شنگال تلاش کرده، اما مقاومت مردم مانع این اقدام شده است. به گفته او، حتی زنان ۷۰ ساله با قرارگرفتن مقابل تانک‌ها، مانع ورود نیروها به منطقه شده‌اند.
«امضای توافق شنگال در ۹ اکتبر تصادفی نبود»
فلکناس اوجا با اشاره به توافق ۹ اکتبر ۲۰۲۰ میان دولت عراق و دولت اقلیم کوردستان گفت هدف آن، کنارگذاشتن دوباره ایزدی‌ها از دفاع از منطقه خود بوده است.
او با اشاره به هم‌زمانی این توافق با سالگرد آنچه «توطئه بین‌المللی علیه عبدالله اوجالان» خواند، گفت: «در همان روز، دولت اقلیم باشور کوردستان و بغداد به توافق رسیدند. این توافق تحت فشار دولت ترکیه، با نظارت سازمان ملل و کنترل بریتانیا و آمریکا امضا شد. در متن توافق بر خروج نیروهای مسلح از منطقه تأکید شده بود؛ منظور از این نیروها، نیرویی بود که از فرزندان ایزدی تشکیل شده بود.»
فلکناس اوجا این توافق را تلاشی برای خارج‌کردن ایزدی‌ها از سرزمین خود و زمینه‌سازی برای کشتارهای بیشتر توصیف کرد و مدعی شد مفاد آن ادامه طرحی بود که داعش نتوانسته بود در شنگال به‌طور کامل اجرا کند.
او تأکید کرد که ایزدی‌ها خواهان زندگی مشترک هستند و قصد جدایی از باشور کوردستان را ندارند، اما دیگر همان جامعه پیش از سوم آگوست ۲۰۱۴ نیستند.
«مجبور شدند با نیرویی که قصد انحلالش را داشتند، مذاکره کنند»
فلکناس اوجا با بیان اینکه مقاومت نشان داد ایزدی‌ها تسلیم نخواهند شد، گفت پافشاری و مبارزه مردم این جامعه دولت عراق را وادار کرد با نیرویی که قصد انحلال آن را داشت، پشت میز مذاکره بنشیند و به توافق برسد.
او تأکید کرد که این توافق نباید تنها به حوزه نظامی محدود بماند و بازسازی و سازمان‌دهی دوباره در بخش‌های بهداشت، شهرداری، سیاست و اقتصاد نیز ضروری است.
فلکناس اوجا با یادآوری اینکه هنوز ۴۰ هزار ایزدی در باشور کوردستان در چادرها زندگی می‌کنند، گفت: «اینکه ۱۲ سال پس از آزادسازی شنگال، شمار زیادی از ایزدی‌ها همچنان در چادرها زندگی می‌کنند، مایه شرمساری بزرگی است.»
او با اشاره به شکل‌گیری ساختارهای جدید در شنگال طی ۱۲ سال گذشته، با وجود فشارها و محدودیت‌ها، گفت که سازوکارهای خودمدیریتی و مجلس‌های مردمی ایجاد شده، بیمارستان‌ها با وجود تحریم‌ها فعالیت خود را آغاز کرده‌اند و مدرسه‌هایی نیز ساخته شده‌اند. به گفته او، این اقدامات زمینه‌ای مهم برای تغییر و دموکراتیزه‌شدن عراق فراهم کرده‌اند.
«کشورهای اروپایی برای بازسازی شنگال چه می‌کنند؟»
فلكناس از رویکرد نیروهای بین‌المللی در قبال ایزدی‌ها انتقاد کرد و گفت بسیاری از آنان ناچار به مهاجرت به آمریکا، اروپا و کشورهای دیگر شده‌اند. او با اشاره به قطع کمک‌های سازمان ملل و بازگشت شماری از ایزدی‌ها به منطقه افزود که سیاست‌های اروپا نیز تغییر کرده است. به گفته او، آلمان نسل‌کشی ایزدی‌ها را به رسمیت شناخته و برای بازگشت آنان کمک‌هایی ارائه کرده است، اما هم‌زمان برخی کشورهای اروپایی پیش از حل کامل مسئله شنگال، ایزدی‌ها را از خاک خود اخراج می‌کنند؛ اقدامی که مشکلات تازه‌ای به همراه دارد.
فلكناس اوجا همچنین تأکید کرد که روند جدید، نگرانی‌هایی را در جامعه ایزدی ایجاد کرده که باید برطرف شوند. او پرسید: «شنگال در روند ادغام قرار گرفته است، اما اگر نتواند خود را اداره کند و از جایگاه و وضعیت مشخصی برخوردار نباشد، چگونه از خود محافظت خواهد کرد؟ اکنون مبارزه‌ای بزرگ‌تر آغاز می‌شود: چگونه مجلس‌های خود را تشکیل دهیم و آموزش را سازمان‌دهی کنیم؟»
او افزود که باید دشمنی با پیروان ادیان مختلف در عراق پایان یابد و دین ایزدی نیز به‌طور رسمی به رسمیت شناخته شود. به گفته او، هنوز مسائل حل‌نشده بسیاری وجود دارد.
«جامعه ایزدی نباید تنها گذاشته شود»
فلکناس اوجا با تأکید بر حساسیت این دوره، خواستار حمایت از جامعه ایزدی، به‌ویژه از سوی مردم باشور کوردستان شد. او در واکنش به اظهاراتی که هویت کوردی ایزدی‌ها را زیر سؤال می‌برند، گفت: «ایزدی‌ها کورد هستند و بخشی از ملت دیگری نیستند. آنان از کهن‌ترین مردمان بین‌النهرین‌اند.»
او با انتقاد از طرح دوباره بحث درباره هویت کوردی ایزدی‌ها در شرایطی که آنان برای نخستین بار با هویت خود در روند ادغام مشارکت می‌کنند، خطاب به حکومت اقلیم باشور کوردستان گفت: «شنگال تهدیدی برای هیچ‌کس نیست؛ نه برای باشور کوردستان، نه ترکیه و نه عرب‌ها و فارس‌ها. شنگال منطقه‌ای خودمختار و محل زندگی مردم ایزدخان است و از نظر تاریخی و راهبردی اهمیت دارد.»
چرا ادغام برای مردم ایزدی اهمیت دارد؟
فلكناس اوجا با هشدار درباره احتمال احیای تهدید داعش گفت چند ماه پیش در عراق عفوی اعلام شد که به آزادی هزاران عضو داعش انجامید. به گفته او، شماری از اعضای این گروه پس از خروج از اردوگاه هول در روستاهای اطراف شنگال مستقر شده‌اند و تهدید علیه این منطقه دوباره مطرح شده است.
او با طرح این پرسش که چه نیرویی از شنگال محافظت خواهد کرد، گفت: «آیا کودکان شنگال باید بار دیگر تجربه سال ۲۰۱۴ را تکرار کنند یا زنان و مردان جوان ایزدی از طریق ادغام دموکراتیک مانع وقوع نسل‌کشی‌های دیگری علیه مردم خود شوند؟»
اوجا تأکید کرد که ادغام را نباید تهدید دانست، بلکه این روند به معنای همزیستی و برخورداری از توانایی‌های مشترک است و برای حفاظت ایزدی‌ها از خود اهمیت دارد.
«حکومت باشور کوردستان باید فراگیرتر عمل می‌کرد»
اوجا اظهارات حکومت اقلیم باشور کوردستان درباره شنگال را خطرناک دانست و هشدار داد که چنین مواضعی می‌تواند زمینه هدف‌قرارگرفتن ایزدی‌ها را فراهم کند. او گفت: «اگر اتفاقی برای ایزدی‌ها بیفتد، حکومت باشور کوردستان مسئول خواهد بود.»
او افزود توافقی که وضعیت و جایگاه شنگال را تضمین کند، از نظر معنوی، سیاسی، دینی و اجتماعی به سود حکومت اقلیم نیز خواهد بود. به گفته او، توافق ادغام دموکراتیک گامی مهم در مسیر دموکراتیزه‌شدن عراق است، اما باید حقوق قانونی، دینی و اجتماعی، همچنین حقوق زنان، جوانان و آوارگان را در بر بگیرد. تنها در این صورت می‌توان از تحقق ادغامی مشترک سخن گفت.
«ادغام، جایگاه شنگال را تضمین خواهد کرد»
فلکناس اوجا گفت ادغام می‌تواند هم جایگاه شنگال را تضمین کند و هم زمینه تصویب قانون به‌رسمیت‌شناختن نسل‌کشی ایزدی‌ها در عراق را فراهم آورد. او با اشاره به سرنوشت نامعلوم بیش از ۲۷۰۰ ایزدی، خواستار بررسی گورهای جمعی‌ای شد که هنوز نبش و کاوش نشده‌اند.
اوجا تأکید کرد که ادغام نباید تنها به حوزه نظامی محدود بماند و بازسازی شهر، ایجاد شبکه فاضلاب، حفر چاه‌های آب و تأمین زیرساخت‌های اساسی، همگی بر عهده دولت مرکزی عراق است. او گفت شنگال مسیر طولانی‌ای برای بازسازی پیش رو دارد و موفقیت در این مسیر به اتحاد و ائتلاف نیازمند است. همچنین نباید اجازه داد میان مردم شکاف ایجاد شود.
«تصمیم‌های گرفته‌شده اجرا نشدند؛ سکوت اروپا باید پایان یابد»
اوجا با اشاره به نبود موضع‌گیری رسمی کشورهای اروپایی درباره روند ادغام گفت برخی سیاستمداران اروپایی معتقدند وضعیت شنگال با روژاوا متفاوت است و حتی به ایزدی‌ها توصیه کرده‌اند برای حفاظت از مردم خود سلاح‌هایشان را زمین نگذارند. او این موضوع را یکی از دلایل اهمیت روند ادغام دانست.
وی با تأکید بر ضرورت پاسخ‌گویی نهادهای اروپایی و سازمان ملل درباره نقش و مسئولیتشان در ۱۲ سال گذشته گفت: «ایزدی‌ها ۱۲ سال تنها گذاشته شدند. توافقی که سرنوشت آنان را تعیین می‌کند امضا شده، اما همچنان سکوت حاکم است. برخی کشورهای اروپایی برای آسودگی وجدان خود، نسل‌کشی را رسماً به رسمیت شناختند، اما برای بازسازی شنگال و فراهم‌کردن زمینه بازگشت زنان ایزدی اقدامی نکردند. تصمیم‌های پارلمان اروپا برای کمک به شنگال نیز اجرا نشده است. سکوت اروپا باید پایان یابد.»
«ادغام در شنگال می‌تواند الگویی برای خاورمیانه باشد»
فلکناس اوجا روند ادغام در شنگال را گامی پیشرو برای عراق و الگویی برای خاورمیانه دانست و خواستار حمایت نیروهای بین‌المللی از آن شد.
او با اشاره به اهمیت فراخوان عبدالله اوجالان برای جامعه دموکراتیک و صلح گفت جامعه ایزدی خود را بخشی از این روند می‌داند و آماده است با تکیه بر تجربه‌هایش در پیشبرد آن نقش داشته باشد.
اوجا همچنین به نامه‌های عبدالله اوجالان و به‌ویژه دیدگاه‌های او درباره رنسانس جامعه ایزدی اشاره کرد و گفت: «رهبر آپو همواره درباره خطراتی که ایزدی‌ها با آن روبه‌رو هستند هشدار داده است. امروز این روند وارد مرحله تازه‌ای شده است. جنبش آزادی برای جامعه ایزدی تلاش‌های بسیاری کرده و در این راه هزینه‌های سنگینی پرداخته است. پس از نسل‌کشی، این تلاش‌ها نقش مهمی در عبور جامعه ایزدی از آستانه نابودی و ورود آن به روند بازسازی و رسیدن به توانایی دفاع از خود داشته است.»
او در پایان با تأکید بر تأثیر روند «صلح و جامعه دموکراتیک» بر روژاوا و شنگال گفت: «این روند را رهبر آپو پیش می‌برد. شنگال خط قرمز است و این روند یکی از نخستین مراحل مهم خود را در شنگال نشان داده است.»