اعدام؛ ماشین مرگ جمهوری اسلامی همچنان بیوقفه میچرخد
همزمان با اعدام چندین زندانی در زندانهای ایران، گزارشها از اعدام زندانیان بدون اطلاع خانوادهها، تداوم تیراندازی مرگبار نیروهای حکومتی و تشدید سرکوب در زندانها و دانشگاهها حکایت دارد؛ روندی که نگرانیها درباره افزایش نقض حقوق بشر را تشدید کرده است.
مرکز خبر- امروز شنبه ۲۳ خرداد ۱۴۰۵، همزمان با ادامه اجرای احکام اعدام در زندانهای مختلف ایران، گزارشها از اعدام زندانیان بدون اطلاع خانوادهها، کشتهشدن شهروندان بر اثر تیراندازی نیروهای نظامی، فشار بر دانشجویان و زندانیان سیاسی و تداوم سیاستهای سرکوبگرانه جمهوری اسلامی حکایت دارد؛ روندی که فعالان حقوق بشر آن را بخشی از سیاست ایجاد رعب و خاموش کردن مطالبات آزادیخواهانه میدانند.
موج تازه اعدامها؛ از اصفهان و مشهد تا کرماشان، ماهشهر و خوی
در چهار روز اخیر، روند اجرای احکام اعدام در زندانهای مختلف ایران با شتاب بیشتری ادامه یافته است. بر اساس گزارشهای منتشرشده، دهها زندانی در زندانهای وکیلآباد مشهد، دستگرد اصفهان، دیزلآباد کرماشان، ماهشهر، خوی، ماکو، تبریز، شیراز، قزلحصار کرج، شیروان، خرمآباد، دزفول، بندرعباس، مشکینشهر، لاکان رشت و زندان مرکزی کرمان اعدام شدهاند.
در میان اعدامشدگان اخیر، دو زندانی بلوچ در زندانهای وکیلآباد مشهد و دستگرد اصفهان بدون اطلاع قبلی خانوادهها و بدون امکان آخرین ملاقات اعدام شدند؛ موضوعی که بار دیگر نگرانیها درباره نقض ابتداییترین حقوق زندانیان محکوم به اعدام را افزایش داده است.
گزارشها نشان میدهد خانواده برخی از این زندانیان تنها پس از اجرای حکم از اعدام عزیزان خود مطلع شدهاند؛ رویهای که طی سالهای اخیر بارها در پروندههای مشابه تکرار شده است.
بلوچها؛ قربانیان اصلی چرخه اعدام
جامعه بلوچ همچنان یکی از اصلیترین قربانیان سیاست اعدام در ایران است. بر اساس آمار منتشرشده از سوی نهادهای حقوق بشری، تنها در سال ۲۰۲۵ میلادی دستکم ۱۴۳ شهروند بلوچ در ۲۹ زندان کشور اعدام شدند.
از این تعداد، ۹۸ نفر در پروندههای مبهم، ۴۰ نفر در پروندههای غیرسیاسی، چهار نفر در پروندههای عقیدتی و سیاسی و یک نفر با اتهامات دیگر اعدام شدهاند.
فعالان حقوق بشر معتقدند سهم بالای بلوچها در آمار اعدامها را نمیتوان جدا از تبعیض ساختاری، فقر گسترده و محرومیت مزمن در استان سیستان و بلوچستان بررسی کرد.
همچنین گزارشهای متعدد از زندانهای مشهد، اصفهان و دیگر شهرها نشان میدهد که محروم کردن زندانیان از آخرین ملاقات با خانواده به رویهای رایج تبدیل شده است.
بر اساس استانداردهای بینالمللی حقوق بشر، اطلاعرسانی به خانواده و فراهم کردن امکان ملاقات آخر از ابتداییترین حقوق زندانیان محکوم به اعدام محسوب میشود.
با این حال، در بسیاری از پروندهها خانوادهها تنها پس از اجرای حکم از اعدام عزیزان خود مطلع شدهاند؛ اقدامی که نهادهای حقوق بشری آن را مصداق رفتار غیرانسانی و تحقیرآمیز میدانند.
تیراندازی نیروهای نظامی؛ قربانیان فراموششده بلوچستان
در کنار اعدامها، تیراندازی مستقیم نیروهای نظامی همچنان جان شهروندان بلوچ را میگیرد. در منطقه خور کلانی چابهار، یک سوختبر بلوچ بر اثر تیراندازی مستقیم نیروهای نظامی به شدت مجروح شد. منابع محلی میگویند مأموران بدون هشدار قبلی به سوی خودروی او آتش گشودند.
در ایرانشهر نیز یک شهروند بلوچ که در جریان تیراندازی مجروح شده بود، پس از انتقال به بیمارستان جان باخت. خانواده او نسبت به روند درمان و تأخیر در رسیدگی پزشکی اعتراض کردهاند.
در زاهدان نیز با گذشت بیش از دو ماه از کشته شدن یک شهروند بلوچ بر اثر تیراندازی افراد مسلح حکومتی، عاملان این قتل همچنان شناسایی و بازداشت نشدهاند.
بانه؛ پیکری که هنوز به خانواده تحویل داده نشده است
در مرز «چومان» بانه، یک شهروند کورد بر اثر شلیک مستقیم نیروهای حکومتی جان خود را از دست داد. بر اساس گزارشها، او بدون حمل کالای قاچاق هدف تیراندازی قرار گرفت. با وجود انتقال پیکر به بیمارستان بانه، تاکنون جسد وی به خانوادهاش تحویل داده نشده است؛ موضوعی که خشم و نگرانی خانواده و فعالان حقوق بشر را برانگیخته است.
فشار بر زنان و دانشجویان زندانی ادامه دارد
در حالی که موج اعدامها ادامه دارد، گزارشهای متعددی نیز از افزایش فشار بر زنان زندانی منتشر شده است.
فعالان حقوق بشر میگویند زنان زندانی سیاسی در زندانهای مختلف کشور همچنان با محدودیت دسترسی به خدمات درمانی، محرومیت از مرخصی، فشارهای امنیتی، تهدید و انتقالهای ناگهانی مواجه هستند.
همزمان خانوادههای زنان زندانی نیز با احضار، تهدید و فشارهای امنیتی روبهرو شدهاند؛ روندی که در ماههای گذشته بارها گزارش شده است.
در بسیاری از پروندههای مرتبط با کشتهشدگان اعتراضات و تیراندازیهای حکومتی، خانوادهها علاوه بر سوگ عزیزان خود با فشارهای امنیتی نیز مواجه شدهاند.
در پرونده یک دانشجوی ۲۲ ساله کشتهشده در قزوین، نزدیکان او اعلام کردهاند که برای تحویل پیکر، خانواده تحت فشار قرار گرفته بود تا روایت رسمی حکومت را بپذیرد. چنین فشارهایی در سالهای اخیر بارها علیه خانوادههای دادخواه اعمال شده است.
همزمان با افزایش اعدامها، فشار بر دانشجویان نیز ادامه دارد. گزارشها از دانشگاه تهران نشان میدهد که دانشجویان معترض از طریق تماسهای تلفنی به کمیته انضباطی احضار شده و بدون برگزاری جلسات رسمی، موظف به ارائه دفاعیه شدهاند.
بر اساس این گزارشها، تصاویر منتشرشده در کانالهای وابسته به بسیج بهعنوان مستندات پروندههای انضباطی مورد استفاده قرار گرفته است؛ موضوعی که نگرانیها درباره استقلال نهادهای دانشگاهی و رعایت حقوق دانشجویان را افزایش داده است.
اعترافات اجباری، وثیقههای سنگین و انتقالهای مخفیانه
نهادهای حقوق بشری طی هفتههای اخیر بارها نسبت به ادامه اخذ اعترافات اجباری از بازداشتشدگان، تعیین وثیقههای بسیار سنگین برای آزادی زندانیان سیاسی و مدنی و انتقال زندانیان بدون اطلاع خانوادهها هشدار دادهاند. برخی زندانیان در خطر اعدام نیز از دسترسی آزاد به وکیل و ارتباط مؤثر با خانواده محروم هستند. همچنین گزارشهایی از اعتصاب غذای زندانیان در اعتراض به شرایط نگهداری، محرومیت درمانی و فشارهای امنیتی منتشر شده است.
عفو ۱۳۹ محکوم به اعدام؛ آماری که واقعیت را پنهان نمیکند
قوه قضائیه جمهوری اسلامی اعلام کرده است که ۱۳۹ محکوم به اعدام مشمول عفو شدهاند. هرچند این تصمیم از سوی مقامهای حکومتی به عنوان نشانه «رأفت اسلامی» معرفی شده، اما فعالان حقوق بشر معتقدند این آمار نباید واقعیت موجود را پنهان کند؛ چرا که همزمان با اعلام این عفو، روند اعدام زندانیان در زندانهای سراسر کشور ادامه داشته و شمار زیادی از زندانیان سیاسی، عقیدتی و غیرسیاسی همچنان در معرض اجرای حکم قرار دارند.
اعدام؛ ابزاری برای ایجاد هراس
فعالان حقوق بشر بر این باورند که افزایش اعدامها را نمیتوان جدا از شرایط سیاسی و اجتماعی ایران ارزیابی کرد. همزمان با افزایش نارضایتی عمومی، گسترش اعتراضات اجتماعی و مطالبات آزادیخواهانه، جمهوری اسلامی بیش از گذشته از مجازات مرگ به عنوان ابزاری برای ایجاد ترس، کنترل جامعه و خاموش کردن صداهای معترض استفاده میکند.
در حالی که توجه افکار عمومی جهانی عمدتاً معطوف به پروندههای هستهای و تنشهای منطقهای است، ماشین اعدام در زندانهای ایران همچنان بیوقفه به کار خود ادامه میدهد و هر روز خانوادههای بیشتری را داغدار میکند.