مرکز خبر- تا بعد ظهر دوشنبه، پیام‌هایی که از تهران، واشنگتن و تل‌آویو بیرون آمده‌اند بیشتر شبیه یک نقشه‌ی متناقض از بحران‌اند تا نشانه‌ی یک مسیر روشن. از یک‌سو، مقام‌های ایرانی می‌گویند «دیپلماسی» هنوز بسته نشده، اما فعلاً تصمیمی برای دور دوم گفت‌وگوها نگرفته‌اند و تا وقتی محاصره دریایی ادامه دارد، مذاکره را بی‌معنا می‌دانند. از سوی دیگر، کاخ سفید همچنان از اعزام فرستادگان به اسلام‌آباد حرف می‌زند؛ در همین حال، توقیف یک کشتی ایرانی توسط نیروی دریایی آمریکا، تهدید تهران به تلافی، و هشدارهای تازه دونالد ترامپ علیه زیرساخت‌های ایران، آتش‌بس شکننده را به لبه‌ی فروپاشی نزدیک‌تر کرده است.

در تهران، مسعود پزشکیان روز دوشنبه گفت همه راه‌های «عقلانی و دیپلماتیک» باید برای کاهش تنش با آمریکا به‌کار گرفته شود، اما هم‌زمان تأکید کرد که بی‌اعتمادی به واشنگتن یک ضرورت است. به روایت رسانه‌های دولتی ایران که رویترز بازتاب داده، یک منبع مطلع گفته است چشم‌انداز دور دوم مذاکرات به‌دلیل «مطالبات بیش از حد و غیرعقلانی» آمریکا و تغییر مواضع آن، ضعیف است. خبرگزاری تسنیم نیز گزارش داد تا وقتی که محاصره دریایی ادامه داشته باشد ایران تصمیمی برای اعزام هیئت مذاکره‌کننده به پاکستان ندارد.

در همان حال، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، که رویترز او را در کنار عباس عراقچی در رأس هیئت ایرانیِ مذاکرات اسلام‌آباد معرفی کرده، گفت مذاکره تا زمانی که تعهدات قبلی واشنگتن عملی نشود، آغاز نخواهد شد. قالیباف به نقل از رسانه‌های رسمی ایران گفت اگر طرف مقابل «با منطق» بیاید، تهران هم با منطق برخورد می‌کند، و اگر جنگ بخواهد، تهران هم خواهد جنگید. این موضع، در کنار گزارش رویترز از سخنان قالیباف در اسلام‌آباد مبنی بر اینکه دو طرف در موضوع هسته‌ای و تنگه هرمز هنوز «فاصله زیادی» دارند، نشان می‌دهد که تهران دست‌کم در ظاهر، مذاکرات را نه منتفی، بلکه مشروط و به‌شدت بی‌اعتماد دنبال می‌کند.

در واشنگتن، دونالد ترامپ روزهای اخیر ترکیبی از خوش‌بینی و تهدید را هم‌زمان پیش برده است. او ۱۶ آوریل گفت احتمال دارد دور بعدی گفت‌وگوها با ایران آخر هفته برگزار شود و حتی از امکان یک «توافق» سخن گفت، اما یک روز بعد هشدار داد که اگر تهران به آنچه او «باج‌گیری» از طریق تنگه هرمز می‌نامد ادامه دهد، آمریکا واکنش سختی نشان خواهد داد. ترامپ همچنین پس از توقیف کشتی ایرانی توسط نیروهای آمریکایی، در شبکه‌های اجتماعی اعلام کرد «کنترل کامل» کشتی را در دست دارند و تهدید کرد هر کشتی‌ای که به ایران عوارض بدهد، در امان نخواهد بود. در همین فضای پرآشوب، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، جی‌دی ونس، پس از مذاکرات اسلام‌آباد گفت: «خبر بد این است که ما به توافق نرسیدیم» و این را بیشتر خبر بد برای ایران دانست تا آمریکا.

اما یکی از مهم‌ترین نشانه‌های بی‌ثباتی این روزها، خودِ نحوه اعزام هیئت آمریکایی است. رویترز نوشت که یک مقام کاخ سفید ابتدا گفته بود هیئت آمریکا به ریاست جی‌دی ونس به اسلام‌آباد می‌رود، اما خود ترامپ بعداً به شبکه‌های ABC و MS Now گفته بود ونس نخواهد رفت. در همان گزارش، نام استیو ویتکاف و جرد کوشنر هم به‌عنوان همراهان احتمالی مطرح شد. این تغییر موضعِ علنی، به همان اندازه که از آشفتگی در واشنگتن خبر می‌دهد، به تهران هم علامت می‌دهد که طرف آمریکایی هنوز روی فرمول نهاییِ خود به جمع‌بندی نرسیده است.

در تل‌آویو، پیام اصلی همچنان حداکثری است. بنیامین نتانیاهو پیش‌تر به ترامپ گفته بود هر توافقی با ایران باید «زیرساخت هسته‌ای ایران را برچیند»، نه این‌که فقط غنی‌سازی را متوقف کند. رویترز در ۲۴ مارس نوشت که سه مقام ارشد اسرائیلی نیز تردید داشتند ایران با مطالبات آمریکا کنار بیاید و آن زمان هم تاکید می‌کردند خواسته‌های واشنگتن احتمالاً شامل محدودیت بر برنامه هسته‌ای و موشکی ایران خواهد بود. در ۱۷ آوریل هم ترامپ گفت آمریکا اسرائیل را از بمباران بیشتر لبنان منع کرده است؛ نشانه‌ای که نشان می‌دهد کاخ سفید می‌کوشد جبهه لبنان را از پرونده ایران جدا نگه دارد، اما اسرائیل همچنان خواهان فشار حداکثری است و در موضوع ایران، انعطاف اندکی نشان می‌دهد.

در همین میان، اروپا هم از یک توافق شتاب‌زده نگران است. رویترز در گزارشی تحلیلی نوشت دیپلمات‌های اروپایی بیم دارند واشنگتن برای ثبت یک پیروزی دیپلماتیک سریع، به سمت یک «توافق سطحی» با ایران برود؛ توافقی که بعداً در جزئیات فنی، در موضوع ذخایر اورانیوم، راستی‌آزمایی و رفع تحریم‌ها، به بن‌بست بخورد. همین گزارش تأکید می‌کند که جنگ اخیر، موضع ایران را سخت‌تر کرده و تهران اکنون از واشنگتن تضمین عدم‌تجاوز می‌خواهد، در حالی که اسرائیل و دولت‌های خلیج فارس می‌خواهند برنامه موشکی و شبکه‌های نیابتی هم در معامله گنجانده شود. این یعنی حتی اگر یک متن اولیه شکل بگیرد، مسیر رسیدن به توافق پایدار بسیار طولانی و پرهزینه خواهد بود.

در میدان، بحران از سطح مذاکره فراتر رفته و به اقتصاد و کشتیرانی هم ضربه زده است. نیروی دریایی آمریکا روز یکشنبه یک کشتی باری ایرانی را که به‌گفته واشنگتن قصد عبور از محاصره را داشت، متوقف کرد؛ تهران هم قول تلافی داد. رویترز نوشت که بهای نفت بیش از ۵ درصد جهش کرد و بازارها از احتمال فروپاشی آتش‌بس و بسته‌ماندن بیشترِ تنگه هرمز نگران شدند؛ گذرگاهی که حدود یک‌پنجم نفت جهان از آن عبور می‌کند. ایران می‌گوید تا وقتی محاصره بندرهایش ادامه دارد، هیچ دلیلی برای دور تازه مذاکره نمی‌بیند؛ آمریکا اما همچنان فشار را ابزار رسیدن به توافق می‌داند.

محتمل‌ترین سناریو در چند روز آینده، نه یک توافق سریع است و نه بازگشت فوری به جنگ تمام‌عیار؛ بلکه تداومِ آتش‌بسِ بسیار شکننده، همراه با چانه‌زنی فرسایشی، تهدیدهای بیشتر درباره تنگه هرمز، و احتمال برخوردهای محدود در دریا و پیرامون زیرساخت‌های حیاتی است. این برداشت یک نتیجه‌گیری تحلیلی از چند نشانه هم‌زمان است: تهران هنوز هیئت جدید را به‌طور قطعی تأیید نکرده، واشنگتن هم با وجود لحن دیپلماتیک، محاصره و توقیف کشتی را ادامه داده، و اسرائیل نیز همچنان بر خواسته‌های حداکثری پافشاری می‌کند. در چنین وضعی، خطر شعله‌ور شدن دوباره جنگ باقی است، اما بر اساس شواهد فعلی، «بن‌بستِ تحت فشار» در کوتاه‌مدت محتمل‌تر از «توافق» یا «جنگِ تازه» به نظر می‌‌سد.