مرکز خبر- ایران در حالی با شتاب به سمت کم‌آبی عمیق‌تر پیش می‌رود که بخش بزرگی از این بحران، نه تنها به تغییرات اقلیمی، بلکه به دهه‌ها تصمیم‌گیری نادرست در حوزه آب بازمی‌گردد. کاهش ذخایر آب تجدیدپذیر، برداشت بی‌رویه از منابع زیرزمینی و ادامه الگوهای پرمصرف، تصویری از یک بحران مدیریتی را ترسیم می‌کند که پیامدهای آن اکنون در سراسر کشور آشکار شده است.

 

سقوط آرام منابع آبی

بنفشه زهرایی، رئیس مؤسسه آب دانشگاه تهران، اعلام کرده است که میزان آب تجدیدپذیر ایران در آخرین بیلان آبی به ۹۲ میلیارد مترمکعب رسیده؛ در حالی که در بیلان پیشین این رقم ۱۱۰ میلیارد مترمکعب بود. کاهش ۱۷ میلیارد مترمکعبی منابع آب تجدیدپذیر در چند سال، نشانه‌ای از تشدید فشار بر ذخایر طبیعی کشور است.

همزمان، سرانه آب تجدیدپذیر هر ایرانی از حدود ۷ هزار مترمکعب در دهه‌های گذشته به نزدیک ۱۲۰۰ مترمکعب کاهش یافته است؛ رقمی که ایران را در محدوده تنش شدید آبی قرار داده و زنگ خطر را برای آینده منابع حیاتی کشور به صدا درآورده است.

 

بحران ساخته مدیریت، نه فقط خشکسالی

بحران آب در ایران تنها داستان کمبود بارش نیست. توسعه کشاورزی در مناطق کم‌آب، برداشت گسترده از سفره‌های زیرزمینی، اجرای پروژه‌های عمرانی بدون توجه کافی به توان اکولوژیک مناطق و نبود مدیریت یکپارچه منابع آب، از عوامل اصلی شکل‌گیری وضعیت کنونی عنوان می‌شوند.

اکنون در بسیاری از مناطق، آبخوان‌ها با افت شدید مواجه شده‌اند و پدیده‌هایی مانند فرونشست زمین، نتیجه مستقیم فشار بیش از ظرفیت بر منابع زیرزمینی است.

 

وقتی کم‌آبی مردم را جابه‌جا می‌کند

بحران آب به تدریج از یک مسئله محیط‌زیستی به یک مسئله اجتماعی تبدیل شده است. بر اساس اعلام مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان حفاظت محیط زیست، حدود ۸۰۰ هزار نفر در فاصله سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۲ به دلیل پیامدهای تغییرات اقلیمی و مشکلات ناشی از کم‌آبی، از استان‌های جنوبی و مرکزی به مناطق شمالی کشور مهاجرت کرده‌اند.

کارشناسان هشدار می‌دهند ادامه این روند می‌تواند فشار بر زیرساخت‌های شهری، افزایش حاشیه‌نشینی و تشدید نابرابری‌های اجتماعی را به دنبال داشته باشد.

 

آمار بارندگی، واقعیت بحران را تغییر نمی‌دهد

افزایش نسبی بارندگی و رشد ذخیره برخی سدها در سال آبی جاری، نتوانسته نگرانی‌ها درباره بحران آب را کاهش دهد. وزارت نیرو نیز تأکید کرده که ایران وارد دوره ترسالی نشده و شرایط کنونی به معنای پایان خشکسالی نیست.

کارشناسان معتقدند بحران آب، نتیجه انباشته شدن مشکلاتی است که با یک فصل پربارش از بین نمی‌رود و نیازمند تغییرات اساسی در سیاست‌های مدیریت منابع آب است.

 

مصرف بالا، بهره‌وری پایین

در بخش کشاورزی که بیشترین سهم مصرف آب کشور را دارد، همچنان روش‌های سنتی آبیاری گسترده است و راندمان مصرف آب پایین‌تر از استانداردهای جهانی باقی مانده است.

در بخش صنعت نیز، با وجود برنامه‌های مربوط به استفاده از پساب و بازچرخانی آب، وابستگی بسیاری از واحدهای صنعتی به منابع آب خام همچنان ادامه دارد.

 

آینده آب در گرو تغییر تصمیم‌ها

تجربه کشورهای مختلف نشان می‌دهد بحران آب با سرمایه‌گذاری در فناوری، بازچرخانی آب، اصلاح الگوی کشت و مدیریت علمی قابل کنترل است. اما در ایران، کارشناسان تأکید می‌کنند تا زمانی که سیاست‌های کلان آب تغییر نکند و تصمیم‌گیری‌ها بر اساس ظرفیت واقعی منابع طبیعی کشور انجام نشود، بحران آب همچنان عمیق‌تر خواهد شد؛ بحرانی که اکنون به یکی از مهم‌ترین چالش‌های آینده ایران تبدیل شده است.