«نیمی برای من، نیمی برای زنبورها»؛ درس پایداری زیستمحیطی در مستند «سرزمین عسل»
مستند «سرزمین عسل» با روایت زندگی خدیجه مرادوا، زنبوردار سنتی مقدونیه، تقابل فلسفه همزیستی با طبیعت و الگوی مصرفگرایی بیرویه را به تصویر میکشد؛ نبردی عمیق میان برداشت منصفانه از زمین و زیادهخواهی اقتصادی انسان.
مرکز خبر- مستند «سرزمین عسل» (Honeyland)،به کارگردانی تامارا کوتوسکا و لیوبومیر استفانوف، زندگی «خدیجه مرادوا»، زنبوردار سنتی در روستایی دورافتاده و کوهستانی در مقدونیه شمالی را به تصویر میکشد. خدیجه در روستایی بدون برق و آب لولهکشی، در کنار مادرش زندگی میکند و معیشت خود را از طریق زنبورداری سنتی میگذراند.
در مرکز این مستند، نگاه و فلسفه ویژه مرادوا به زنبورداری قرار دارد. او هرگز تمام عسل کندوها را برداشت نمیکند، بلکه بخشی از آن را باقی میگذارد تا زنبورها بتوانند به حیات خود ادامه دهند. این دیدگاه در طول فیلم با عبارت کلیدی «نیمی برای من، نیمی برای زنبورها» بیان میشود؛ سبکی از زندگی که تأکید دارد انسان در بهرهبرداری از طبیعت باید تداوم و بقای آن را نیز مد نظر قرار دهد.
با کوچ کردن یک خانواده عشایری به این روستای متروکه، تعادل موجود دستخوش تغییر میشود. این خانواده که در پی تولید عسل بیشتر و درآمد بالاتر هستند، بدون توجه به نیازهای زیستی زنبورها، دست به برداشت بیرویه میزنند. برداشت بیرویه عسل و آسیب دیدن چرخه زندگی زنبورها، به نمادی از تقابل میان زیادهخواهی انسان و محدودیتهای طبیعت در این مستند بدل میشود.
فیلم «سرزمین عسل» از طریق این مواجهه، تنها داستان یک زنبوردار را روایت نمیکند؛ بلکه مفاهیمی چون زیادهخواهی انسان، توسعه پایدار، مصرفگرایی بیرویه، نحوه بهرهبرداری از منابع طبیعی و رابطه انسان و محیط زیست را به چالش میکشد. در یک سو، خدیجه قرار دارد که زندگی خود را با ریتم طبیعت هماهنگ کرده است، و در سوی دیگر خانوادهای که برای رفع نیازهای اقتصادی خود میکوشد بیشترین بهره را از منابع بکشد. مستند با تقابل این دو دیدگاه، هشدار میدهد که منابع طبیعی نامحدود نیستند و برهم خوردن تعادل میان «آنچه از طبیعت گرفته میشود» و «آنچه به آن بازمیگردد»، علاوه بر پیامدهای زیستمحیطی، روابط انسانی را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
یکی از نکات برجسته این مستند، استفاده شخصیتها از یکی از گویشهای محلی زبان ترکی در مقدونیه شمالی است. فیلمبرداری این اثر حدود سه سال به طول انجامید و از میان نزدیک به ۴۰۰ ساعت راش و تصویر خام تدوین شد.
«سرزمین عسل» در نود و دومین دوره جوایز اسکار، همزمان در دو بخش «بهترین فیلم بینالمللی» و «بهترین مستند» نامزد شد و نام خود را به عنوان یکی از آثار ماندگار تاریخ اسکار ثبت کرد. این مستند بهروشنی نشان میدهد که نوع رابطه انسان با طبیعت، تنها یک سبک زندگی فردی نیست، بلکه مسئلهای حیاتی در حوزه پایداری اکولوژیک است.