فیلم «زاری»؛ نخستین گام در تاریخ سینمای کوردی
فیلم «زاری» یکی از نخستین آثار سینمایی کوردی است؛ اثری که زندگی ایزدیان و جزئیات جامعه آنان را در دهه ۱۹۲۰ به تصویر میکشد و بهعنوان یک فیلم صامت، بعدها به یکی از مهمترین اسناد تصویری تاریخ کوردها تبدیل شد.
مرکز خبر - فیلم «زاری» در سال ۱۹۲۶ در ارمنستان ساخته شد. فیلمنامه آن بر پایه داستان کوتاه «سرنوشت زاری» نوشته نویسنده و روشنفکر ارمنی، هاکوب گازاریان، شکل گرفت.
کارگردانی این اثر را هامو بک نازاریان، از پیشگامان و بنیانگذاران سینمای ارمنستان، بر عهده داشت. این فیلم در سال ۲۰۱۱ برای نخستین بار در ترکیه و در جشنواره فیلم استانبول به نمایش درآمد و پس از دههها دوباره مورد توجه قرار گرفت.
«زاری» در ابتدا یک فیلم صامت بود، اما در دهه ۱۹۷۰ با تلاش جاسم جلیل، پژوهشگر کورد در اتحاد شوروی، و دخترش جمیله جلیل، موسیقیدان و پژوهشگر، به نسخهای ناطق تبدیل شد. این نسخه در ارمنستان اکران شد و در ترکیه نیز همراه با زیرنویس کوردی و ترکی به نمایش درآمد.
بازتاب زندگی و فرهنگ کوردهای ایزدی
فیلم «زاری» تصویری از زندگی، فرهنگ و ساختار اجتماعی کوردهای ایزدی ارائه میدهد. داستان فیلم درباره دختری ایزدی به نام زاری و مشکلات اجتماعیای است که با آنها روبهرو میشود. از این رو، «زاری» تنها یک داستان عاشقانه نیست، بلکه سندی ارزشمند از جامعه کوردی آن دوران نیز به شمار میرود.
این فیلم سبک زندگی، پوشش، آداب و رسوم و سنتهای کوردها را در آن زمان به نمایش میگذارد و از آن بهعنوان آغاز تاریخ سینمای کوردی یاد میشود. همچنین نشان میدهد که چگونه قدرت مذهبی در نظام فئودالی میتوانست به ابزاری برای ستم و بهرهکشی از مردم تبدیل شود. فیلم از سوی دیگر آشکار میکند که صاحبان قدرت چگونه برای حفظ منافع خود، هم از زور و فشار مستقیم و هم از باورهای سنتی مردم سوءاستفاده میکردند.
در داستان، «تیمور بیگ» که یکی از فئودالهای ترک است، از ناآگاهی مردم و بیعدالتی موجود علیه کوردها بهره میبرد. همچنین رابطه عاشقانه میان زاری و چوپانی به نام سعید، بستری برای پرداختن به موضوعاتی مانند رهبری، مهریه و تفاوتهای طبقاتی فراهم میکند.
تصویری از زندگی روزمره کردها
اهمیت «زاری» تنها به روایت یک عشق محدود نمیشود. این فیلم در واقع ثبت تصویری زندگی روزمره کوردها نیز هست. با وجود امکانات محدود سینمای آن زمان، سازندگان فیلم توانستهاند صحنههایی واقعی از زندگی مردم را ثبت کنند؛ صحنههایی که امروز نیز شناختی روشن از فرهنگ و شیوه زندگی کوردها در آن دوره به دست میدهند.
یکی دیگر از جنبههای مهم فیلم، نمایش نقش و نفوذ رهبران مذهبی در جامعه است؛ نفوذی که گاه از سوی صاحبان قدرت برای کنترل و سلطه بر مردم مورد استفاده قرار میگرفت.
«زاری» یادگاری سینمایی است که از سال ۱۹۲۶ تاکنون زنده مانده است؛ اثری که نخستین پیوند میان کوردها و پرده سینما را به یاد میآورد و هنوز جایگاه ویژهای در حافظه تاریخی سینمای کوردی دارد.