«الواعرات»؛ زنان مراکشی که رؤیاهایشان را به داستانهایی الهامبخش تبدیل کردند
در حالی که کودکان معمولاً قهرمانان خود را از میان شخصیتهای داستانهای خیالی پیدا میکنند، کتاب «الواعرات» دریچهای متفاوت به روی آنها میگشاید؛ دریچهای رو به زنانی واقعی که در عرصههای مختلف مسیر خود را ساختهاند.
مرکز خبر- داستان کتاب «الواعرات: داستان قهرمانانی که ناممکن را نمیشناسند» که در زبان فرانسه با عنوان Les Intrépides شناخته میشود، با پرسشی ساده اما پرمعنا آغاز شد: زنان و دخترانی که یک کودک مراکشی میتواند آنها را قهرمان و الگوی خود بداند، چه کسانی هستند؟
در دنیای کودکان، قهرمانان اغلب از دل داستانهای خیالی بیرون میآیند؛ شاهزادهها، جنگجویان و شخصیتهای خارقالعادهای که با ناممکن مبارزه میکنند. اما گروهی از زنان مراکشی به این نتیجه رسیدند که دنیای واقعی نیز پر از قهرمانان زن است. مراکش زنان بسیاری دارد که تجربههایی استثنایی را پشت سر گذاشته و در زمینههایی مانند علم، هنر، ورزش، کارآفرینی، فعالیتهای مدنی و فرهنگ به موفقیت رسیدهاند؛ با این حال، داستان زندگی آنها به اندازه کافی در ذهن و تخیل کودکان حضور ندارد.
از همینجا ایده «الواعرات» شکل گرفت؛ طرحی که انجمن Mentor’Elles آن را راهاندازی کرد. این انجمن که در سال ۲۰۱۶ تأسیس شده، با هدف توانمندسازی حرفهای زنان از طریق مربیگری و راهنمایی، الهامبخشی، آموزش و ایجاد شبکههای ارتباطی فعالیت میکند.
اما این بار پروژه تصمیم گرفت یک قدم فراتر برود؛ به جای تمرکز صرف بر زنانی که وارد زندگی حرفهای شدهاند، به سالهای کودکی برسد؛ به همان مرحلهای که رؤیاها و آرزوهای آینده در ذهن کودک شکل میگیرند.
از واقعیت به داستان
هدف «الواعرات» این نبود که کتابی دانشگاهی باشد و زندگینامه زنان را با جزئیات روایت کند، یا به شکل یک دانشنامه، فهرستی از زنان موفق مراکشی ارائه دهد. ایده اصلی، بیشتر به یک داستان نزدیک بود.
پدیدآورندگان پروژه میخواستند مسیر زندگی واقعی زنان مراکشی را انتخاب کنند و آن را با زبانی ساده و نزدیک به دنیای کودکان و نوجوانان بازگو کنند؛ بهگونهای که یک دانشمند، مهندس، هنرمند، ورزشکار، کارآفرین یا فعال اجتماعی بتواند برای یک خواننده کمسنوسال، به شخصیتی واقعی و قابل تصور تبدیل شود.
به همین دلیل، این کتاب در مرز میان زندگینامه، داستان، کتاب آموزشی و مستند فرهنگی قرار گرفته است. نقطه شروع آن، شخصیتها و اتفاقات واقعی است؛ اما این واقعیتها نه با زبانی خشک و دانشگاهی، بلکه در قالب داستانهایی روایت شدهاند که خواندن و به خاطر سپردنشان برای مخاطب آسان باشد.
آغاز کار در سال ۲۰۲۳
نخستین جلد «الواعرات» در ۸ مارس ۲۰۲۳، همزمان با روز جهانی زن، منتشر شد. این جلد داستان زندگی ۱۰ زن مراکشی را روایت میکرد که هر یک در زمینهای متفاوت فعالیت داشتند.
در میان آنها لیلا علوی، عکاس و فعال اجتماعی؛ بشرى بایبانو، کوهنورد؛ نادیا بنبعاثان، شناگر آبهای آزاد؛ رجاء الشرقاوی المرسلی، فیزیکدان و پژوهشگر؛ عایشه شنا، فعال حقوق بشر؛ و نوال المتوکل، قهرمان ورزشی و مدیر ورزشی، حضور داشتند.
این فهرست همچنین شامل امیلی کین، اسماء لمرابط، فاطمه مرنیسی و شعیبیه طلال بود. این زنان به حوزههای کاملاً متفاوتی تعلق داشتند، اما یک ویژگی مشترک میان همه آنها وجود داشت: هر کدام توانسته بودند در حوزهای برای خود جایگاهی بسازند که همیشه برای زنان آسان یا به یک اندازه در دسترس نبوده است.
پشت سر این داستانها، پژوهش و بررسی گستردهای انجام شد؛ از جمعآوری و راستیآزمایی اطلاعات گرفته تا ارتباط با خود این شخصیتها یا خانوادههایشان. در این مسیر، از مورخان و اهالی فرهنگ نیز کمک گرفته شد. سپس این اطلاعات به زبان ساده و در قالب داستانهایی متناسب با مخاطبان کتاب بازنویسی شد.
بنابراین، «الواعرات» صرفاً مجموعهای از نامهای شناختهشده نیست؛ بلکه تلاشی است برای تبدیل بخشی از حافظه و میراث زنان مراکشی به محتوایی که بتواند به دست کودکان برسد؛ در خانه، در مدرسه و در قالب کتابی مصور که بتوانند آن را بخوانند و با شخصیتهایش ارتباط برقرار کنند.
در سال ۲۰۲۵، داستان گستردهتر شد
دو سال پس از انتشار جلد نخست، «الواعرات» در مارس ۲۰۲۵ با جلد دوم بازگشت؛ این بار با ۱۵ داستان و مسیر زندگی زنان. این گسترش نشان داد که پروژه دیگر یک ابتکار موقت و گذرا نیست و بهتدریج در حال تبدیل شدن به مجموعهای ادامهدار است.
در جلد دوم، دامنه موضوعات گستردهتر شده است. امینه عراقی سلاوی از طریق فعالیتهایش در حمایت از افراد دارای معلولیت معرفی میشود. شمیشه شافعی نماینده دنیای آشپزی مراکشی است و امالغیث بن صحراوی، هنرمند و خواننده، مخاطب را به دنیای موسیقی میبرد.
کتاب سپس وارد دنیای سینما و میراث فرهنگی میشود و یزه جنینی، کارگردان، را معرفی میکند. در حوزه علم و کارآفرینی، الهام قدری حضور دارد؛ در زمینه پزشکی و فعالیتهای مدنی، حکیمه حمیس معرفی میشود و در دنیای مد و پوشاک، فضیله کادی قرار دارد.
در بخش ورزش نیز ماجده برابیج در زمینه ورزشهای فکری و بشرى کربوب در عرصه داوری بینالمللی فوتبال حضور دارند. مریم بلکیحل نیز نماینده دنیای ماجراجویی است.
حضور علم در این جلد نیز پررنگ است؛ از جمله با معرفی کوثر حفیظی، فیزیکدان و پژوهشگر. در بخش کارآفرینی، رحمه المودن معرفی میشود؛ عزیزه شاونی نماینده معماری است؛ کنزه اولغدی در حوزه فعالیتهای اجتماعی و تعاونی حضور دارد و دنیای فناوری رباتیک نیز از طریق دو خواهر، لیلا و ایمان برشان، معرفی میشود.
در جلد نخست، پروژه از نقاشیها و پرترههایی استفاده کرده بود که هنرمندان زن مراکشی آنها را خلق کرده بودند. این تصاویر، علاوه بر جذابتر کردن کتاب برای کودکان، بُعد بصری آن را نیز با موضوع اصلی اثر هماهنگ کردهاند. تصویرها کمک میکنند نام هر زن، حوزه فعالیت و داستان زندگی او در ذهن خواننده به یکدیگر پیوند بخورند.
پدیدآورندگان پروژه همچنین تصمیم گرفتند کتاب را به دو زبان عربی و فرانسوی منتشر کنند؛ انتخابی که با فضای چندزبانه جامعه مراکش و تنوع مخاطبان آن هماهنگ است.