إخلاص الحمرونی 

تونس- در عمق استان القصرین، جایی که طبیعت با میراث فرهنگی درهم آمیخته و صنایع دستی بخشی از هویت محلی را شکل داده‌اند، هنر بافت «حلفاء» به‌عنوان یکی از مهم‌ترین گنجینه‌های فرهنگی منطقه شناخته می‌شود؛ هنری که تاریخ طولانی از خلاقیت و مهارت دستی را در خود جای داده است.

در میان تلاش‌ها برای احیا و نوسازی این هنر سنتی، تجربه‌های الهام‌بخش زنان شکل گرفته که توانسته‌اند حلفاء را از چارچوب سنتی فراتر ببرند و آن را به عرصه‌ای برای نوآوری، تولید و توانمندسازی اقتصادی و اجتماعی زنان تبدیل کنند. در این میان، تجربه یامنه اسودی و همکارانش نمونه‌ای زنده از پیوند میان حفظ میراث فرهنگی و ایجاد فرصت‌های تازه برای کار و زندگی است.

یامنه اسودی، هنرمند صنایع دستی، می‌گوید مسیر حرفه‌ای او از علاقه‌ای ساده آغاز شد و به پروژه‌ای کامل تبدیل شد. او در تأسیس یک روستای صنایع‌دستی با همکاری پنج سازمان بین‌المللی مشارکت داشته، در زندان مدنی به‌عنوان مربی فعالیت کرده و در حوزه هنرهای زیبا نیز تجربه دارد. او همچنین مدیریت پروژه‌ای را برعهده دارد که گروهی از دختران جوان در آن فعالیت می‌کنند.

یامنه توضیح می‌دهد که تمرکز اصلی او بر معرفی محصولات حلفاء و ویژگی‌های خاص منطقه بوده و در عین حال تلاش کرده طراحی‌های تازه‌ای مانند زنبیل، حصیر و آثار دیواری هنری خلق کند. او می‌گوید ابتدا از حلفاء در دکوراسیون، لباس و لوازم خانگی استفاده می‌کرد، اما بعدها علاقه واقعی خود به این ماده را کشف کرد.

او می‌گوید علاقه‌اش به این حرفه زمانی شکل گرفت که همسایه‌اش را در حال کار با حلفاء دید. از او شیوه دوخت و بافت را یاد گرفت و کم‌کم دریافت که حلفاء فقط یک ماده سنتی نیست، بلکه ظرفیت بالایی برای خلاقیت و نوآوری دارد.

یامنه اسودی همچنین اشاره می‌کند که دریافت کارت و گواهی مهارت حرفه‌ای، امکان حضور در نمایشگاه‌های داخلی و خارجی را برایش فراهم کرده و همین تجربه‌ها باعث شد به فکر توسعه پروژه و تبدیل آن به منبع درآمدی برای زنان دیگر بیفتد. او اکنون در تلاش است کارگاهش را گسترش دهد و آن را به مؤسسه‌ای پایدار تبدیل کند.

او می‌گوید با زنان زیادی، به‌ویژه در مناطق روستایی، کار کرده است؛ زنانی که این کارگاه‌ها برایشان فرصتی برای خروج از انزوا و دستیابی به استقلال مالی بوده است. پروژه او با نام «هبه آرت» اکنون به نامی شناخته‌شده در حوزه صنایع دستی تبدیل شده است.

یامنه تأکید می‌کند که آغاز این مسیر آسان نبوده و ترس از شکست همیشه همراهش بوده است، به‌خصوص که وارد حوزه‌ای شده بود که صنعتگران باسابقه زیادی در آن فعالیت داشتند. با این حال، اعتماد به توانایی‌های خود و همچنین شرایط دشوار زندگی، از جمله مراقبت از دختر بیمارش، انگیزه او را برای ادامه راه بیشتر کرده است.

او در نمایشگاه‌ها تلاش می‌کند تصویر متفاوتی از استان القصرین ارائه دهد و می‌گوید این منطقه برخلاف تصور رایج، منطقه‌ای محروم نیست، بلکه سرزمینی غنی از حلفاء و صنایع دستی است. به گفته او، فرش بربری و محصولات حلفاء القصرین حتی خارج از تونس نیز شناخته شده‌اند و بخشی از هویت فرهنگی منطقه به شمار می‌روند.

یامنه اسودی می‌گوید کارگاه او اکنون به منبع درآمد زنان بسیاری تبدیل شده است؛ از جمله زنی که پیش‌تر زندانی بوده و او در زندان به او آموزش داده است. پس از آزادی نیز به او کمک کرده تا پروژه خود را راه‌اندازی کند و زندگی‌اش را بهبود بخشد. به گفته او، بسیاری از زنان اکنون از طریق این حرفه می‌توانند هزینه زندگی و فرزندانشان را تأمین کنند.

او در پایان از تولید محصولات متنوعی مانند زیورآلات، دستبند، اکسسوری و حتی چترهای ساخته‌شده از حلفاء سخن می‌گوید؛ محصولاتی که برخی از آن‌ها در اجراهای نمایشی نیز استفاده شده‌اند. او همچنین با همکاری هنرمندان هنرهای زیبا، آثار هنری و اکسسوری‌های دریایی نیز طراحی کرده است.

در فضای کارگاهی که یامنه اسودی ایجاد کرده، زنان دیگری نیز تجربه‌های تازه‌ای را آغاز کرده‌اند. ریم سلیمانی، یکی از کارآموزان، می‌گوید پیش از ورود به این حوزه هیچ تجربه‌ای در کار با حلفاء نداشته، اما با مشاهده کار مربی و یادگیری مرحله‌به‌مرحله، کم‌کم مهارت لازم را به دست آورده است.

او می‌گوید پس از دیدن برنامه‌ها و گزارش‌هایی درباره حلفاء، به این نتیجه رسیده که این هنر می‌تواند فرصتی واقعی برای یادگیری، پیشرفت و کسب درآمد باشد. به گفته او، حلفاء تنها برای دکور استفاده نمی‌شود و می‌توان آن را به محصولات متنوع و کاربردی تبدیل کرد.
         

        

ثریا جباری، دیگر کارآموز این کارگاه، نیز می‌گوید آنچه در ابتدا او را جذب این حرفه کرد، زیبایی و توانایی آن در تبدیل مواد ساده به آثار هنری بود. او این هنر را ترکیبی از اصالت و خلاقیت می‌داند و معتقد است کار گروهی در کنار دیگر زنان، روند یادگیری را برایش آسان‌تر و پربارتر کرده است.

ریم سلیمانی و ثریا جباری هر دو تأکید می‌کنند که این تجربه نه‌تنها به آن‌ها مهارت آموخته، بلکه راهی برای دستیابی به استقلال مالی نیز فراهم کرده است.

در نهایت، تجربه یامنه اسودی و زنان همراهش نمونه‌ای از پیوند میان حفظ میراث فرهنگی و توسعه اقتصادی است؛ تجربه‌ای که نشان می‌دهد چگونه یک هنر سنتی می‌تواند به پروژه‌ای برای توانمندسازی زنان و توسعه محلی در القصرین تبدیل شود.