رحمه شنظور  

یمن- در روستاهای یمن، پیش از آنکه آفتاب بالا بیاید، بسیاری از زنان راهی زمین‌های کشاورزی می‌شوند؛ زنانی که هم‌زمان نقش کشاورز، دامدار و نان‌آور خانواده را بر دوش دارند. میان خشکسالی، کمبود آب و فشارهای اقتصادی، زندگی روزمره آنان به مبارزه‌ای بی‌پایان برای تأمین نیازهای خانواده تبدیل شده است.

بر اساس گزارش‌های بانک جهانی، حدود ۹۵ درصد از زنان روستایی یمن به‌طور مستمر در فعالیت‌های کشاورزی مشارکت دارند؛ آماری که نشان می‌دهد بخش بزرگی از اقتصاد روستایی این کشور به تلاش و کار زنان وابسته است، در حالی که بسیاری از آنان با کمبود حمایت، منابع محدود و دشواری‌های معیشتی روبه‌رو هستند.

در منطقه «الضباب» در شهر تعز، فاطمه قائد سعید، ۵۸ ساله، سال‌هاست با کشت سبزیجات و فروش آن در بازارهای محلی، هزینه‌های زندگی خانواده‌اش را تأمین می‌کند. او می‌گوید روز کاری‌اش از طلوع آفتاب آغاز می‌شود و تا غروب ادامه دارد؛ زمانی که میان آبیاری، مراقبت از محصولات و رسیدگی به زمین می‌گذرد.

اما در سال‌های اخیر، کمبود آب زندگی کشاورزان را سخت‌تر کرده است. فاطمه می‌گوید گاهی ساعت‌ها برای یافتن آب مورد نیاز مزرعه تلاش می‌کند و خشکسالی باعث شده بخشی از محصولاتش از بین برود. به گفته او، حتی زمانی که محصول مناسبی برداشت می‌شود، کاهش قدرت خرید مردم باعث شده فروش مانند گذشته نباشد.

رنج زنان روستایی یمن تنها به کشاورزی محدود نمی‌شود. بسیاری از آنان در کنار کار در مزرعه، مسئولیت نگهداری دام و تأمین نیازهای خانواده را نیز بر عهده دارند. مریم محمد، ۶۲ ساله، هر روز از سپیده‌دم برای تهیه علوفه دام‌ها از خانه خارج می‌شود و پس از آن به کارهای کشاورزی و رسیدگی به حیوانات ادامه می‌دهد.

او می‌گوید زنان روستایی بدون داشتن فرصت استراحت، هم زمین را آماده می‌کنند، هم محصولات را برداشت می‌کنند و هم از دام‌ها مراقبت می‌کنند؛ مسئولیت‌هایی که با ادامه بحران اقتصادی در یمن سنگین‌تر شده است.

این شرایط تنها به زنان سالخورده محدود نیست. دختران و زنان جوان روستایی نیز با دشواری‌های مشابهی روبه‌رو هستند. خلود فیصل، ۲۱ ساله، می‌گوید زندگی زنان روستا به دلیل حجم بالای کارهای خانه و بیرون از خانه بسیار دشوار است، به‌ویژه در تابستان که گرمای هوا و افزایش فعالیت‌های کشاورزی فشار بیشتری ایجاد می‌کند.

او همچنین از محدودیت فرصت‌های آموزشی برای دختران روستایی می‌گوید؛ جایی که بسیاری از دختران پس از پایان دوره متوسطه، به دلیل ازدواج یا نگاه‌های سنتی، امکان ادامه تحصیل پیدا نمی‌کنند.

روایت فاطمه، مریم و خلود تصویری از زندگی هزاران زن روستایی در یمن است؛ زنانی که در کنار نقش‌های خانوادگی، بخشی مهم از چرخه تولید غذا و اقتصاد محلی را حفظ کرده‌اند، اما همچنان با بحران آب، فقر، نبود حمایت‌های کشاورزی و محدودیت‌های اجتماعی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. حمایت از این زنان، تنها مسئله‌ای مربوط به برابری جنسیتی نیست، بلکه به امنیت غذایی و آینده جوامع روستایی یمن نیز گره خورده است.