«گلیم العدوی»؛ روایت زنان مصری که هنر نیاکانشان را زنده نگه داشتهاند
در روستای بنی عدی در استان اسیوط مصر، زنان همچنان هنر سنتی «گلیم العدوی» را نسلبهنسل حفظ کردهاند؛ حرفهای که هم منبع درآمد خانوادههاست و هم بخشی از هویت فرهنگی و میراث مردمی جنوب مصر به شمار میرود.
ایمان سمیر علی
مصر- در یکی از روستاهای منطقه منفلوط در شهر اسیوط مصر، صدای دستگاههای بافندگی دستی هنوز در خانهها شنیده میشود و زنان روستا همچنان با دستان خود «گلیم العدوی» میبافند؛ هنری سنتی که سالهاست به بخشی از زندگی روزمره و فرهنگ محلی این منطقه تبدیل شده است.
صنعت «گلیم العدوی» یکی از مهمترین صنایع دستی و میراثی در جنوب مصر به شمار میرود؛ حرفهای که عمدتاً زنان آن را اداره میکنند و از طریق آن بخشی از هزینههای زندگی خانوادههایشان را تأمین میکنند. زنان این روستا با وجود سختی کار و فشار جسمی زیاد، همچنان به این هنر وفادار ماندهاند و تلاش میکنند آن را برای نسلهای بعدی حفظ کنند.
در میان زنانی که سالها در این حرفه فعالیت کردهاند، «سامیه محمد علی» از چهرههای شناختهشده این هنر در روستای بنی عدی است. او بیش از بیست سال است که به بافت گلیم مشغول است؛ حرفهای که آن را از مادر و مادربزرگش آموخته و اکنون به چهار دختر خود آموزش داده است.
سامیه محمد علی میگوید بافت «گلیم العدوی» مراحل مختلفی دارد که از پشم گوسفند آغاز میشود. پشمها ابتدا در کارخانه آماده و تبدیل به نخهای رنگی میشوند و سپس در اختیار زنان روستا قرار میگیرند.
او توضیح میدهد که این کار به یک نفر محدود نیست و میان زنان تقسیم میشود؛ برخی نخها را میریسند، برخی آنها را تاب میدهند و گروهی دیگر روی دستگاههای دستی، نقشها و طرحهای سنتی را میبافند. به گفته او، زنان روستا معمولاً تولیدات خود را مستقیم نمیفروشند، بلکه مواد اولیه را از تاجران دریافت میکنند و پس از پایان کار، محصول را به همان واسطهها تحویل میدهند. در این میان، سهم زنان تنها دستمزد بافت و تولید است.
«بنی عدی»؛ روستایی که با گلیم شناخته میشود
سامیه میگوید روستای «بنی عدی» سالهاست با این هنر شناخته میشود و بیشتر زنان روستا به نوعی در این حرفه فعالیت دارند. او تأکید میکند که نقشها و طرحهای متنوع گلیم نه از طریق آموزش رسمی، بلکه با تکرار و تجربه مداوم در ذهن زنان ثبت میشود.
او در توصیف این مهارت میگوید: «وقتی زیاد کار میکنی، طرحها را همانطور حفظ میکنی که انسان نوشتن را با قلم یاد میگیرد.»
با وجود آنکه این حرفه به خانوادهها کمک میکند بخشی از نیازهای روزمره خود را تأمین کنند، اما کار بافندگی آسان نیست. زنان ساعتهای طولانی در حالت نشسته و مقابل دستگاههای دستی کار میکنند؛ وضعیتی که به گفته سامیه باعث درد شدید در پاها و کمر میشود.
او توضیح میدهد که زنان ناچارند هر از گاهی کار را متوقف کنند تا کمی حرکت کرده و استراحت کنند، در غیر این صورت ادامه کار برایشان ممکن نیست.
به گفته این بافنده مصری، تولید هر قطعه گلیم بهطور میانگین بین ۹ تا ۱۱ روز زمان نیاز دارد؛ زمانی که بسته به شرایط زندگی و مسئولیتهای روزانه زنان ممکن است بیشتر هم شود.
نمایشگاهها و تلاش برای حفظ یک هنر سنتی
سامیه محمد علی همچنین به حضور برخی از زنان روستا در نمایشگاهها و رویدادهایی اشاره میکند که برای حمایت از صنایع دستی در شهر برگزار شدهاند. او میگوید این نمایشگاهها نقش مهمی در معرفی «گلیم العدوی» و تشویق زنان به ادامه این کار داشتهاند.
به باور او، حفظ این هنر بدون همکاری و همبستگی زنان ممکن نیست. زنان روستا طرحها، تجربهها و مهارتهای خود را بدون چشمداشت مالی در اختیار یکدیگر قرار میدهند و همین پیوند اجتماعی باعث تداوم این حرفه شده است.
او تأکید میکند که یادگیری بافت گلیم کار سادهای نیست و به صبر، دقت، مهارت و تحمل بالا نیاز دارد.
«گلیم العدوی» امروز تنها یک محصول دستبافت نیست؛ بلکه بخشی از حافظه فرهنگی جنوب مصر و روایتگر زندگی زنانی است که میان نخها و نقشها، داستان تلاش روزانه خود را برای حفظ معیشت و میراث روستایشان روایت میکنند.
این هنر سنتی همچنان یکی از مهمترین نمادهای صنایع دستی در صعید مصر به شمار میرود؛ هنری که زنان بنی عدی با وجود همه دشواریها، همچنان آن را زنده نگه داشتهاند.