زنان حومه‌ی دمشق با «چادر حقیقت» سرنوشت ناپدیدشدگان را پیگیری می‌کنند

با سقوط نظام، درهای زندان‌ها گشوده شد اما سرنوشت عزیزان زنان داریا همچنان در پرده ماند. زنان در حومه‌ی دمشق با «چادر حقیقت» خانواده‌های ناپدیدشدگان را هم‌صدا کرده‌اند تا در برابر داغ فقدان و بار سنگین زندگی، حقیقت را از دل سکوت بیرون بکشند.

جلنار العلی

دمشق- ناپدید شدن پسران، همسران و بستگان، زنان داریا را به انتظاری بی‌پایان کشانده بود. این زنان سرانجام تصمیم گرفتند خودشان راهی برای پیگیری سرنوشت عزیزانشان پیدا کنند و حقیقت را مطالبه کنند. سقوط نظام اسد هم برای بسیاری از خانواده‌ها پاسخی به همراه نداشت. همین شد که گروهی از زنان دست به کار شدند و تلاش‌های پراکنده‌ی خانواده‌ها را در قالب یک حرکت حقوقی سامان دادند تا صدایشان یکی شود و بتوانند جمعی پیگیر خواسته‌هایشان باشند.

زنان داریا در آوریل ۲۰۲۵ مقدمات راه‌اندازی «چادر حقیقت» را فراهم کردند. آنان از تجربه‌ی ابتکارهای مشابه در دیگر مناطق سوریه الهام گرفتند. گروهی از زنان هیئت مؤسس را تشکیل دادند و با خانواده‌های ناپدیدشدگان تماس گرفتند تا آنان را به همراهی دعوت کنند. شفا جنبلاط در این میان نقشی محوری داشت. او پیش‌تر در اداره‌ی مدنی شهر داوطلب بود و همین تجربه به او کمک کرد به خانواده‌ها دسترسی پیدا کند و نخستین نشست‌ها را برگزار کند.

شفا جنبلاط به خبرگزاری ما می‌گوید زنان پس از سقوط نظام دچار شوک و سرگردانی شدند، چون پسران، همسران و بستگانشان همچنان بازنگشته بودند. به گفته‌ی او، ایده‌ی چادر از دل همین وضعیت بیرون آمد.

برای بسیاری از زنان داریا، جست‌وجوی ناپدیدشدگان تنها دغدغه نبود. غیبت عزیزانشان بار زندگی را هم بر دوش آنان انداخت. این زنان حالا باید خرج فرزندانشان را درمی‌آوردند و امور خانه را می‌گرداندند. شهرشان هنوز زخم‌های جنگ را بر تن دارد و بسیاری از خانواده‌ها توان بازسازی خانه یا بازگشت به زندگی گذشته را ندارند.

شفا جنبلاط می‌گوید زنان انتظار داشتند دولت یا هیئت‌های عدالت انتقالی و ناپدیدشدگان به وضعشان رسیدگی کنند. اما کسی سراغ رنجشان را نگرفت و همین آنان را به این فکر انداخت که خودشان کاری بکنند. او ارتباط با خانواده‌ها را از آشنایی‌های دوران فعالیت داوطلبانه‌اش شروع کرد. شفا جنبلاط در اداره‌ی مدنی در بخش آمار کار می‌کرد و از همان‌جا با بسیاری از اهالی شهر آشنا شده بود.

شفا جنبلاط با گروهی داوطلب از حدود صد دختر و زن ۱۸ تا ۵۰ ساله کار می‌کرد. بسیاری از اعضای این گروه خودشان عزیزی مفقود یا ناپدیدشده داشتند. او از میان آنان پنج زن را برگزید تا هسته‌ی مؤسس را تشکیل دهند و کار سازماندهی را پیش ببرند.

به گفته‌ی شفا جنبلاط، برای آنان مهم بود که زنانی با پیشینه‌های اجتماعی و تحصیلی گوناگون در چادر حضور داشته باشند. از همین رو فعالان حقوقی و زنان تحصیل‌کرده در کنار زنانی قرار گرفتند که بی‌مدرک و تجربه‌ی کاری می‌کوشیدند کسب‌وکار کوچکی راه بیندازند. برخی هم هرگز در فعالیت اجتماعی شرکت نکرده بودند یا خانواده‌هایشان ترجیح می‌دادند در خانه بمانند، به‌ویژه پس از ناپدید شدن همسرانشان. شفا جنبلاط می‌گوید این تنوع ضروری بود تا تجربه‌های مختلف زنان شنیده شود و هر کس با هر سابقه و شرایطی بتواند سهمی در این حرکت داشته باشد.

 

خانواده‌ها در صف نخست

زنان از همان نخستین نشست‌ها توافق کردند که «چادر حقیقت» را خود خانواده‌ها هدایت کنند. خواسته‌ها و اولویت‌ها را هم خانواده‌ها تعیین می‌کنند. هیئت مؤسس تنها نشست‌ها را برگزار می‌کند، دایره‌ی مشارکت را گسترش می‌دهد، میان خانواده‌ها هماهنگی ایجاد می‌کند و خواسته‌هایشان را به گوش نهادهای مسئول می‌رساند.

به گفته‌ی شفا جنبلاط، هر یک از اعضای گروه با پنج خانواده از آشنایان خود تماس گرفت و آنان را به یک نشست معارفه دعوت کرد. حدود سی خانواده در این نشست شرکت کردند. خبر این ابتکار سپس دهان‌به‌دهان میان همسایه‌ها و خویشاوندان چرخید. به تخمین او، اکنون حدود دویست خانواده به چادر پیوسته‌اند و گروه با نزدیک به سیصد خانواده ارتباط گرفته است.

 

جست‌وجوی جایی امن برای نشست‌ها

این ابتکار «چادر حقیقت» نام دارد، اما زنان داریا نتوانستند مثل برخی دیگر از مناطق سوریه چادری واقعی در یک مکان عمومی برپا کنند. شفا جنبلاط می‌گوید جامعه‌ی محلی گردهمایی زنان در خیابان و فضاهای عمومی را برنمی‌تابد و آن را به باد انتقاد می‌گیرد. به همین دلیل گروه به دنبال مکانی امن رفت تا خانواده‌ها بتوانند دور هم جمع شوند و زنان از آزار و قضاوت دیگران در امان بمانند.

زنان نمی‌خواستند نشست‌ها در خانه‌ی یکی از خانواده‌ها برگزار شود. آنان نگران بودند بار میزبانی بر دوش یک خانواده بیفتد یا این حرکت به نام آن خانواده شناخته شود. مرکز فرهنگی شهر هم گزینه‌ی دیگری بود، اما اجاره‌اش بالا بود و این ابتکار از عهده‌ی پرداختش برنمی‌آمد.

سرانجام نشست‌ها در مهدکودکی آغاز شد که شفا جنبلاط در آن کار می‌کند. بیشتر نشست‌های گروه هنوز هم همان‌جا برگزار می‌شود. به گفته‌ی او، پس از جست‌وجوی بسیار، این مکان انتخاب شد چون هم ادامه‌ی نشست‌ها را ممکن می‌کرد و هم حریم زنان شرکت‌کننده را حفظ می‌کرد.

این محدودیت‌ها چالشی دیگر پیش پای زنان گذاشته است. حضور زنان در یک حرکت عمومی گاه با انتظارهای جامعه در تضاد قرار می‌گیرد، چون جامعه برای زنان تعیین می‌کند کجا باشند و چگونه فعالیت کنند. با این حال، زنان هیئت مؤسس همچنان می‌کوشند خانواده‌های بیشتری را همراه کنند و مسیر این حرکت را در دست خود خانواده‌ها نگه دارند. شفا جنبلاط تأکید می‌کند که کار آنان پشتیبانی از خانواده‌ها و تقویت توانشان است. به گفته‌ی او، پرونده‌ی ناپدیدشدگان و مطالبه‌ی روشن شدن سرنوشتشان مسئولیتی جمعی است که به خود خانواده‌ها تعلق دارد.

«چادر حقیقت» در داریا هرگز در خیابان برپا نشد و تنها نامی بر این حرکت ماند. با این حال، نشست‌های مهدکودک به محفلی برای خانواده‌ها بدل شده است. خانواده‌ها آنجا دور هم جمع می‌شوند و پرسش‌های بی‌پاسخشان را با هم در میان می‌گذارند. زنان هم از همین‌جا می‌کوشند پرونده‌ی ناپدیدشدگان را در افکار عمومی زنده نگه دارند.