تردید درباره بیطرفی کمیته تحقیق درباره کشتار سويداء؛ خانواده قربانیان خواستار تحقیقات مستقل شدند
با وجود اعلام بازداشت ۲۳ نفر در پرونده کشتارهای سويداء، فعالان و خانوادههای قربانیان نسبت به بیطرفی کمیته تحقیق تشکیلشده از سوی دولت موقت سوریه ابراز تردید کرده و خواستار تشکیل یک سازوکار مستقل برای رسیدگی به این پرونده شدهاند.
روشیل جونیور
سويداء ـ با وجود اعلام کمیته تحقیقات ملی سوریه مبنی بر بازداشت ۲۳ نفر در ارتباط با کشتارهای ژوئیه ۲۰۲۵ در شهر سويداء، همچنان مهمترین پرسش بیپاسخ باقی مانده است: چگونه کمیتهای که خود از سوی دولت موقت تشکیل شده و همان دولت در تسهیل عملیات نظامی در این شهر نقش داشته است، میتواند درباره پروندهای که با آن ارتباط دارد، داوری عادلانه انجام دهد؟
در پروندههای مربوط به جنایتها و نقضهای گسترده حقوق بشر، استقلال و بیطرفی از شروط اساسی برای انجام تحقیقات معتبر به شمار میروند. با این حال، کمیتههای وابسته به دولت موقت سوریه از اعتماد کامل ساکنان سويداء برخوردار نیستند و به همین دلیل، شماری از مردم این شهر از ورود این کمیته به سويداء جلوگیری کردند. آنان با اشاره به تجربه پیشین تحقیقات درباره حوادث ساحل سوریه که به باورشان به عدالت منجر نشد، خواستار تشکیل یک تحقیق مستقل و بیطرف شدهاند.
تردید درباره بیطرفی کمیته تحقیقات
باسمه العقبانی، فعال اجتماعی و مدافع حقوق زنان، درباره گزارش اخیر کمیته تحقیقات ملی درباره عاملان کشتارهای سويداء گفت که عنوان «ملی» برای این کمیته، بهتنهایی نشاندهنده رعایت معیارهای شفافیت و بیطرفی لازم در چنین پروندههایی نیست.
او تأکید کرد که پرونده سويداء «بسیار فراتر» از اقدامات اعلامشده است و باید ماهیت کمیته، اختیارات آن و نهادی که آن را تشکیل داده است، مورد بررسی قرار گیرد.
العقبانی معتقد است این کمیته از نگاه او استقلال و بیطرفی کافی ندارد، زیرا توسط «حاکمیتی تشکیل شده که سابقهای طولانی در قتل و اقدامات تروریستی دارد». او افزود که بر اساس معیارهای بینالمللی، تشکیل کمیتههای تحقیق درباره نقضهای جدی حقوق بشر باید همراه با استقلال و بیطرفی باشد تا نتایج آن برای قربانیان و افکار عمومی قابل اعتماد باشد.
او همچنین گفت بسیاری از ساکنان سويداء با ورود کمیته تحقیقات ملی به شهر مخالفت کردند، زیرا به دلیل تجربههای پیشین، از جمله تحقیقات مربوط به حوادث ساحل، اعتماد خود را از دست دادهاند؛ تحقیقاتی که به باور آنان نتوانست عدالت مورد انتظار را برای قربانیان و خانوادههای آنان فراهم کند.
العقبانی درباره نتایج اعلامشده از سوی کمیته نیز از ارجاع ۲۳ متهم به دستگاه قضایی انتقاد کرد و گفت این تعداد با حجم حملهای که سويداء با آن روبهرو شد، تناسب ندارد. او افزود که شمار زیادی از مهاجمان در این حملات مشارکت داشتند و برخی افراد نیز در ویدئوها و مطالب منتشرشده در شبکههای اجتماعی، از حضور خود در این اقدامات سخن گفته یا به آن افتخار کردهاند.
او معتقد است ارجاع این تعداد از افراد به دادگاههای کیفری سوریه، ماهیت واقعی پرونده را نشان نمیدهد؛ زیرا برخورد با این موضوع بهعنوان مجموعهای از جرایم فردی، با ابعاد گسترده حوادث همخوانی ندارد و آنچه رخ داده، به گفته او، پروندهای با ابعاد وسیعتر است.
درخواست برای تحقیق بینالمللی مستقل
العقبانی با اشاره به گزارش کمیته حقیقتیاب بینالمللی سازمان ملل درباره سويداء گفت این نهاد از وقوع نقضهایی خبر داده که میتواند در سطح جنایت جنگی و جنایت علیه بشریت قرار گیرد. او افزود که از نظر او آنچه در سويداء رخ داده «جنایت نسلکشی» است و پرسید چرا این عنوان تاکنون بهطور رسمی به آن داده نشده است.
او همچنین گفت دادگاههای داخلی سوریه «برای رسیدگی به چنین پروندههایی کافی نیستند» و تأکید کرد روند پاسخگویی باید از سطوح بالای تصمیمگیری، برنامهریزی و صدور دستور آغاز شود، نه اینکه تنها افرادی که مستقیماً در اجرای اقدامات نقش داشتهاند، محاکمه شوند.
به گفته او، حمله به سويداء «برنامهریزیشده و حسابشده» بوده است؛ روندی که از ماهها پیش با گسترش سخنان نفرتپراکن آغاز شد و سپس با دخالت نهادهای امنیتی و نظامی و گروههای دیگر، از جمله برخی نیروهای خارجی، ادامه یافت. او تأکید کرد مسئولیت باید همه سطوح فرماندهی و اجرا را دربرگیرد.
العقبانی همچنین از اظهارات سخنگوی کمیته تحقیقات انتقاد کرد که گفته بود برخی متهمان متواری هستند و برخی دیگر با چهرههای پوشیده در حملات حضور داشتهاند و هویتشان مشخص نشده است. او این توضیحات را کافی ندانست و گفت تصاویر و ویدئوهای منتشرشده و مطالب شبکههای اجتماعی، حضور برخی افراد و اقدامات آنان را ثبت کرده است.
او به پرونده قصی الشویَمری، متهم به انجام اقداماتی از جمله نقض حقوق زنان و ربایش، اشاره کرد و گفت این فرد بعدها در مراسم عمومی و در کنار برخی وزیران دیده شده است؛ موضوعی که به گفته او، درباره جدیت روند محاکمه و پاسخگویی پرسشهایی ایجاد میکند. او همچنین خواستار اعلام شفاف اسامی افرادی شد که به دادگاه معرفی شدهاند و گفت قربانیان و خانوادههای آنان حق دارند از روند رسیدگی قضایی آگاه باشند.
درخواست برای اجرای عدالت برای قربانیان
العقبانی گفت اقدامات اعلامشده از سوی کمیته تحقیقات در شرایطی صورت گرفته که جامعه جهانی در آستانه سالگرد حوادث سويداء قرار دارد و این اقدامات بیشتر تلاشی برای نشان دادن وجود روند پاسخگویی به جامعه بینالمللی است. او معتقد است این اقدامات خواستههای قربانیان را برآورده نمیکند و عدالت مورد انتظار را تأمین نخواهد کرد، بلکه تنها «تلاشی ناموفق برای بهبود تصویر حکومت در برابر کشورهای دیگر» است.
او افزود که اظهارات کمیته نشان میدهد برخی افراد متهم به مشارکت در نقضها همچنان در سمتهایی در وزارت دفاع حضور دارند و ادامه فعالیت آنان در این جایگاهها، پرسشهایی درباره جدیت روند محاکمه و پاسخگویی ایجاد میکند.
العقبانی گفت مردم سويداء همچنان پیامدهای این حوادث را هر روز تجربه میکنند و گذشت یک سال از وقوع آن به معنای پایان آثار آن نیست. به گفته او، قربانیان و خانوادههایشان همچنان در انتظار اجرای عدالت و بازگشت آوارگان به مناطق خود هستند.
او در پایان تأکید کرد که این پرونده نیازمند سازوکارهای قضایی بینالمللی است که توانایی رسیدگی به نقضهای گسترده حقوق بشر را داشته باشند. به گفته او، مردم سويداء آنچه بر آنان گذشته، از جمله کشتار، آوارگی و نقض حقوقشان را فراموش نخواهند کرد و تحقق عدالت تنها با محاکمه همه مسئولان و جبران خسارت قربانیان امکانپذیر است.