تمرکز بر نسل جوان؛ راهکاری اساسی برای کاهش خشونت جنسیتی
افزایش نرخ خشونت مستلزم رویکردی جامع است که از نهادهای آموزشی و محیطهای دانشآموزی و جوانان آغاز شود؛ چرا که این فضاها بسترهای مهمی برای آگاهیبخشی و نهادینهسازی ارزشها به شمار میروند.
نزیهه بوسعیدی
تونس - جامعه مدنی تلاشهای خود را عمدتاً در پایتخت و منطقه تونس بزرگ متمرکز کرده است، در حالی که مناطق دیگر از فعالیتهای آگاهیبخش بیبهرهاند. مهار گسترش خشونت علیه زنان با کاشتن ارزشها و اصول در محیطهای آموزشی، دانشآموزی و جوانان آغاز میشود.
انجمنهای زنان و نهادهای جامعه مدنی برای کاهش خشونت علیه زنان فعالیت میکنند، اما این تلاشها با چالشهای متعددی روبهروست؛ چالشهایی درونی در چارچوب همین نهادها و نیز چالشهای اجتماعی که در نحوه برخورد خانوادهها با این فعالیتها نمود پیدا میکند.
قمر الزیادی، فعال حقوق زنان، میگوید نقش انجمنها تنها به آگاهیبخشی عمومی محدود نمیشود، بلکه همراهی جوانان و کودکان در مواجهه با پدیدههای خشونتآمیز در پایتخت و سایر مناطق را نیز در بر میگیرد.
او تأکید کرد: «تمرکز فعالیتها در شهرهای بزرگ نباید ما را از رنج مناطق دیگر غافل کند؛ جایی که کارزارهای آگاهیبخشی همچنان به دلیل فاصله جغرافیایی و کمبود امکانات مالی که مانع دسترسی منظم انجمنها به همه مناطق میشود، محدود باقی مانده است.»
وی درباره راهکارهای مؤثر برای کاهش این پدیده افزود که باید بر برنامههای درسی تمرکز کرد و به کودکان و جوانان آموخت که خشونت مردود است و چگونه باید با زنان رفتار کنند. همچنین وزارتخانههای مسئول آموزش و پرورش، آموزش عالی، آموزش حرفهای، فرهنگ، بهداشت، جوانان و ورزش، امور کودکان، امور زنان و امور دینی باید تمامی تدابیر لازم را برای پیشگیری و مقابله با خشونت علیه زنان در نهادهای زیرمجموعه خود اتخاذ کنند.
او اشاره کرد که خشونت تنها به فضای عمومی محدود نمیشود، بلکه خشونت مجازی را نیز در بر میگیرد که برخی افراد با نامهای مستعار در پشت صفحهنمایشها اعمال میکنند؛ خشونت در فضای مدرسه میان کودکان و نوجوانان یا میان جوانان و بزرگسالان نیز تداوم مییابد.
قمر الزیادی بر این باور است که آنچه ذکر شد بازتابی از افول خطرناک ارزشهای اخلاقی در میان گروههای مختلف جامعه است. در چارچوب اجرای قانون شماره ۵۸، وی توضیح داد که این شبکه از سال ۲۰۲۲ برنامههای آموزشی برای مربیان زن و مرد در حوزههای حقوقی و روانشناختی برگزار میکند تا کلیشههای رایج را در هم بشکند و توانایی آنان را در برخورد با موارد خشونتی که دانشآموزان و جوانان با آن روبهرو میشوند، تقویت کند.
راهنمای ارشادی
وی یادآور شد که یک راهنمای ارشادی برای مسئولان مراکز جوانان و فرهنگ تهیه شده است تا ۲۰ کارآموز زن و مرد را در زمینه آگاهیبخشی و مقابله با خشونت در مراکز جوانان و فرهنگی یاری دهد.
او توضیح داد که این راهنما برای مربیان و برگزارکنندگان فعالیتها در مراکز فرهنگ و جوانان در حوزه مبارزه با خشونت و تبعیض علیه زنان تهیه شده و در چارچوب اجرای پروژه مشترک میان شبکه ارو-مدیترانهای حقوق، انجمن «همراه ما برای شهروندی و تغییر» و نمایندگیهای منطقهای امور جوانان و فرهنگ در استانهای تونس، اریانه، منوبه و بن عروس تدوین شده است.
قمر الزیادی درباره اهمیت و اهداف این راهنما در مبارزه با خشونت علیه زنان گفت: «تونس شاهد تکرار قتل زنان است؛ جنایاتی که پشت آن زنجیرهای از خشونت علیه آنان پنهان شده است، با وجود سازوکارهایی که قانون شماره ۵۸ برای حمایت از زنان و دختران قربانی خشونت و مجازات متجاوزان فراهم کرده است. این امر بر ضرورت آگاهیبخشی به افراد جامعه درباره خطر خشونت علیه زنان و دختران، ترویج فرهنگ حقوق انسانی زنان و برچیدن کلیشههای سنتی درباره آنان و نقشهای چندگانه آنها که دربردارنده اشکال مختلف تبعیض و خشونت است، تأکید میکند. این هدف از راههای گوناگونی چون گفتمان دینی و رسانهای، برنامههای آموزشی، تربیت خانوادگی، مراکز پژوهشی و مطالعات علمی، و نیز فعالیتهای فکری، تفریحی و فرهنگی محقق میشود.»
این فعال تونسی در پایان سخنانش ابراز داشت که این راهنما سندی مرجع خواهد بود تا آنان را با اهمیت نقششان در مبارزه با خشونت علیه زنان و دختران آشنا سازد؛ بهویژه آنکه مخاطب آن قشر جوان است که توان ایجاد تغییر در شیوه عمل و درک روابط انسانی، بهویژه رابطه مرد و زن را دارد و میتواند در آینده الگویی در زمینه برابری جنسیتی باشد.
محورهای راهنما
این راهنما در سه محور تنظیم شده است: محور نخست به مفهوم و کارکردهای فعالیتهای فرهنگی-اجتماعی میپردازد که شامل گشودگی، ارتباط اجتماعی، ادغام و سازگاری اجتماعی، تفریح و فرهنگسازی است. محور دوم به رویکرد جنسیت اجتماعی در حوزه فعالیتهای فرهنگی اختصاص دارد و شامل تمرینهای آموزشی درباره تمایز میان جنسیت اجتماعی و جنس زیستی و آشنایی با مفهوم «جنسیت» است.
محور سوم به نقش فعالیتهای جوانان و فرهنگی در مقابله با خشونت علیه زنان میپردازد؛ چرا که فرهنگ در بازسازی ارزشها و تصورات اجتماعی و برچیدن کلیشههایی که فرودستی زنان را تقویت میکند، نقش دارد. از سوی دیگر، جوانان قشری پویا و تأثیرپذیر از دانش و شیوههای نویناند و همین امر آنان را به عامل اصلی تغییر در سطح رفتاری و اجتماعی بدل میکند. از طریق فعالیتهای مشترک در این مراکز میتوان از هنر، رسانه، کارگاههای آموزشی و فعالیتهای تعاملی بهره گرفت تا فضاهای آموزشی و تجربی فراهم شود که به جوانان امکان دهد برابری را بهصورت عملی تجربه کرده و آن را به جوامع خود منتقل کنند.
پیام پایانی این راهنما آن است که آیندهای عاری از خشونت رؤیایی دور از دسترس نیست، بلکه ثمره تلاشهای امروز مربیان و اراده صادقانه آنان برای حمایت از نسلهای نوپا است.