تأکید فعالان تونسی بر استقلال اقتصادی زنان در برابر خشونت

در خاورمیانه و شمال آفریقا، قانون‌های ضد خشونت علیه زنان کم نیستند، اما زنان هنوز در خانواده، کار و اجتماع از امنیت بی‌بهره‌اند. فعالان تونسی بر این باورند که قانون به‌تنهایی کافی نیست و امنیت واقعی زنان در گرو تغییر نگرش‌ها و استقلال اقتصادی آنان است.

اخلاص الحمرونی

تونس - ابتکارها و قانون‌های فراوانی برای مهار خشونت علیه زنان در خاورمیانه و شمال آفریقا به میدان آمده است، اما این پدیده همچنان پابرجاست. زنان هنوز در خانواده آزار می‌بینند، در محیط کار استثمار می‌شوند و با تبعیض اقتصادی، اجتماعی و سیاسی روبه‌رو هستند. خشونت در فضای مجازی نیز رنجی تازه بر این رنج‌ها افزوده است.

در برابر این واقعیت، صداهای بیشتری می‌خواهند که کار از محکوم کردن خشونت و شناختن ریشه‌هایش فراتر برود. به باور آنان، تنها مقابله‌ای واقعی و همه‌جانبه می‌تواند حق زنان را برای زندگی امن و باکرامت تضمین کند.

در همین زمینه، دو فعال حقوق زنان در تونس تأکید می‌کنند که شعار دادن یا دل بستن به قانون دیگر خشونت علیه زنان را مهار نمی‌کند. از نگاه آنان، این کار به تغییر نگرش‌ها، تقویت حمایت اجتماعی و توانمندسازی اقتصادی زنان نیاز دارد. گسترش همبستگی میان زنان و در سطح جامعه نیز کمک می‌کند تا زنان در برابر خشونت بایستند و حق امنیت را در خانه، محیط کار و فضای عمومی به دست آورند.

 

ریشه‌کنی خشونت با شناخت علت‌های آن

حیات القادری، فعال حقوقی و فمینیست تونسی، می‌گوید زنان خاورمیانه و شمال آفریقا با شکل‌های گوناگون خشونت روبه‌رو هستند. خشونت همسر، خشونت خانوادگی و خشونت اقتصادی از رایج‌ترین این شکل‌هاست و به‌ویژه در مناطق روستایی گسترش دارد. خشونت سیاسی هم که زنان را از عرصه‌ی سیاست کنار می‌گذارد، بخش دیگری از این واقعیت است.

به گفته‌ی او، این آزارها خشونت روانی، جسمی و کلامی و نیز شکل‌های تازه‌ی خشونت دیجیتال را هم در بر می‌گیرد. القادری خشونت خانگی و خانوادگی، به‌ویژه آزار جسمی، را همچنان فراگیرترین نوع خشونت در منطقه می‌داند.

او می‌افزاید که خشونت در هر کشور چهره‌ای دیگر دارد. ازدواج اجباری و ختنه‌ی زنان در برخی کشورها رواج دارد. در تونس اما خشونت جنسی، آزارهای پیاپی، باج‌گیری و نفرت‌پراکنی جنسیتی بیشتر به چشم می‌آید.

به باور این فعال حقوقی، تداوم این خشونت‌ها با ساختاری اجتماعی پیوند دارد که سلطه‌ی مردسالاری را تثبیت می‌کند. زنان بار سنگینی از مسئولیت‌های خانواده را بر دوش می‌کشند، اما این ساختار شیوه‌ای از زندگی را بر آنان تحمیل کرده است که وادارشان می‌کند از حقوق خود بگذرند.

خشونت به خانواده و جامعه محدود نمی‌ماند و به محیط کار، به‌ویژه بخش کشاورزی، هم راه می‌یابد. به گفته‌ی حیات القادری، زنان در این بخش قربانی بهره‌کشی‌اند و کارگران کشاورزی زن در تونس و مغرب مشکلات مشابهی دارند. نبود وسیله‌ی رفت‌وآمد ایمن، ضعف بیمه‌ی درمانی و تأمین اجتماعی و نبود حمایت اجتماعی کافی بخشی از این مشکلات است. در تونس، این زنان اغلب سوار وانت‌های روباز و بی‌ایمنی به مزرعه‌ها می‌روند و این وسایل بارها حادثه‌های مرگبار به بار آورده‌اند.

حیات القادری تأکید می‌کند که خشونت علیه زنان در بسیاری از کشورها مسئله‌ای شخصی یا مشکل یک زن خاص نیست. این پدیده‌ای اجتماعی است که خانواده، کودکان و کل جامعه را درگیر می‌کند. از نگاه او، این خشونت نقض آشکار حقوق بشر و تعرض مستقیم به حق حیات زنان است و خطرش نیز در همین است.

بر همین اساس، حیات القادری خواستار آن است که شعارها و سخنرانی‌های محکومیت خشونت جای خود را به اقدام‌های واقعی و ملموس بدهند. به باور او، این اقدام‌ها باید با پیشگیری و آگاهی‌بخشی آغاز شود. نسل‌های تازه باید با فرهنگ نفی خشونت پرورش یابند و کودکان احترام به زنان و حقوق بشر را از همان آغاز بیاموزند.

حیات القادری همچنین بر توانمندسازی اقتصادی زنان، به‌ویژه زنان آسیب‌پذیر، تأکید می‌کند. او می‌گوید آموزش این زنان و پشتیبانی از کسب‌وکارهایشان آنان را به خودکفایی می‌رساند و از وابستگی رها می‌کند.

 

زنان، نیرویی برای تغییر

نسرین عیونی، فعال حقوقی، از زاویه‌ای دیگر به شکاف میان قانون و حمایت واقعی از زنان می‌پردازد. او می‌پرسد چرا با وجود قانون‌های ضد خشونت، رنج زنان در منطقه همچنان ادامه دارد.

نسرین عیونی می‌گوید: «بیشتر زنان با وجود قانون‌ها هنوز از حمایت واقعی برخوردار نیستند.» به گفته‌ی او، نخستین دلیل این وضعیت شکافی است که میان متن قانون و واقعیت وجود دارد. برخی کشورها هنوز باید راهبردهای ضد خشونت را جدی‌تر اجرا کنند و منابع و سازوکارهای لازم را فراهم آورند تا قانون اجرا شود و زنان به حق حمایت دست یابند.

دلیل دوم به وضعیت اقتصادی زنان قربانی خشونت برمی‌گردد. زنی که استقلال مالی ندارد، به‌سختی می‌تواند چرخه‌ی خشونت را بشکند و شرایطش را تغییر دهد. از این رو، توانمندسازی اقتصادی رکن اصلی مبارزه با این پدیده است.

نسرین عیونی بر تغییر نگاه جوامع منطقه به خشونت تأکید می‌کند. او می‌گوید خشونت «امری خانوادگی یا مسئله‌ای مختص زنان نیست». به باور او، مقابله با خشونت مسئولیتی اجتماعی است و افراد، نهادها و جامعه هر یک باید به فراخور تخصص و نقش خود از زنان حمایت کنند.

او همچنین خواستار کنار گذاشتن کلیشه‌های جنسیتی درباره‌ی زن و مرد است. زیان‌بارترین این کلیشه‌ها زن را موجودی ضعیف نشان می‌دهند که می‌توان با خشونت و فشار تسلیم خواست مرد کرد. عیونی مبارزه با مردسالاری منفی را در جوامع شرقی ضروری می‌داند و می‌گوید این مبارزه باید از کودکان آغاز شود و بزرگسالان را هم در بر گیرد.

نسرین عیونی با وجود چالش‌هایی که هنوز پیش روی زنان است، اطمینان دارد که آنان می‌توانند تغییر بسازند و از حقوقشان دفاع کنند. امید او بر رشد آگاهی، گسترش جنبش‌های فمینیستی و زنان در منطقه و افزایش شکایت زنان نزد پلیس و دستگاه قضایی تکیه دارد.

نسرین عیونی درباره‌ی مهم‌ترین نقطه‌های قوت زنان می‌گوید: «آنچه از نزدیک در زنان قربانی خشونت دیده‌ام، این است که رنج را با توانایی شگفتی به نیرو بدل می‌کنند. آنان باور دارند که باید شرایطشان را تغییر دهند تا به زندگی امن برسند. همچنین می‌توانند پیوندهای همبستگی بسازند و نیرویی جمعی و اثرگذار پدید آورند که یاری‌شان می‌دهد حقوقشان را مطالبه کنند و دایره‌ی خشونت را بشکنند.»

اراده‌ی زنان برای تغییر و مسئولیت نهادها و جامعه دو پایه‌ی این راه‌اند. امید آن است که مبارزه برای حقوق زنان سرانجام به واقعیتی روزمره بدل شود و زنان در امنیت، کرامت و آزادی زندگی کنند.