سویداء در سایه بیاعتمادی؛ اولویت امنیت بر سیاست در جنوب سوریه
پس از سقوط نظام، سویداء با بحران عمیق اعتماد و نگرانیهای امنیتی روبهرو شده است؛ بحرانی که به گفته یک فعال مدنی، رابطه با قدرت انتقالی را دچار گسست کرده و جامعه محلی را واداشته تا امنیت، خودگردانی و بازسازی درونزا را بر هر گزینه سیاسی دیگری مقدم بداند.
روشیل جونیور
سویداء – پس از فروپاشی نظام بعث، سویداء در جنوب سوریه وارد مرحلهای بسیار حساس از نظر امنیتی و سیاسی شد. شهری که زنان و مردان فعال آن در جنبش ملیِ مطالبهگرِ کشوری بر پایه آزادی و کرامت مشارکت داشتند، بعدها خود را در برابر واقعیتهای خونین و شکافهای عمیقی دید که اولویتهایش را دگرگون کرد.
به گفته نجوی الطویل، فعال مدنی و زنان، آنچه رخ داد صرفاً یک اختلاف سیاسی نبود، بلکه به بحران عمیق اعتماد تبدیل شد که جامعه محلی را واداشت محاسبات خود را بازنگری کرده و مسئله امنیت را در اولویت قرار دهد.
او معتقد است سلسله رویدادهای خونین، از کشتارهای ساحل گرفته تا حوادث صحنايا، الأشرفیه و الصوره و در نهایت کشتارهای سویداء، نقطه عطفی در رابطه با «قدرت انتقالی» بود. برای بخش گستردهای از ساکنان شهر، موضوع دیگر فقط سیاسی نبود، بلکه به امنیت جانی و ترس از هدف قرار گرفتن بر پایه مذهبی گره خورده است.
نجوی الطویل اشاره کرد آنچه پس از تحویل سلاح در برخی مناطق رخ داد و گزارشهایی درباره نقض حقوق و ربوده شدن زنان، نگرانیها را درباره ادغام نظامی در چارچوب گروههایی که هویت ملیشان بهروشنی تعیین نشده، افزایش داد. از این رو «موضوع تحویل سلاح به مسئلهای بسیار حساس تبدیل شده است»، بهویژه در سایه افزایش گفتمان نفرت علیه دروزیها و وقوع حوادث خشونتآمیز علیه دانشجویان دروزی در دانشگاههای سوریه.
«جدایی احساسی» و از دست رفتن اعتماد
نجوی الطویل از جدایی جغرافیایی سخن نگفت، بلکه از «جدایی احساسی» گفت که در نتیجه احساس ناامیدی و سرخوردگی شکل گرفته است؛ نه تنها از سوی قدرت حاکم، بلکه همچنین از سوی بخشهایی از جامعه سوریه که سکوت کردند یا وقوع نقضها را انکار کردند. به گفته او، این احساس شکاف ملی را عمیقتر کرده و اعتمادی را که طی سالهای مبارزه مشترک علیه استبداد وجود داشت، تضعیف کرده است.
خودگردانی و ساختار امنیتی محلی
او افزود سویداء از سال ۲۰۱۵ عملاً امور خود را بهصورت نیمهخودگردان اداره میکند؛ آن هم در شرایطی که نهادهای دولت مرکزی از انجام وظایف اساسی خود عقبنشینی کردهاند. تا امروز نیز فعالان محلی در تلاشاند با ایجاد ساختاری مشخص برای نیروهای امنیت داخلی، وضعیت امنیتی را نهادینه کنند. نیروهای پلیس و امنیت جنایی همچنان با وجود عدم دریافت حقوق، وظایف خود را انجام میدهند. همچنین فعالیت آنچه «گارد ملی» نامیده میشود ساماندهی شده و گروههای محلی در چارچوبی اداری تنظیم شدهاند تا از هرجومرج کاسته و مرجعیتی واحد ایجاد شود.
او معتقد است این اقدامات، با وجود برخی کاستیهای محدود، به حفظ سطحی نسبتاً پایدار از امنیت در مقایسه با دیگر مناطق سوریه کمک کرده است. همچنین تأکید کرد گروههای محلی در عملیات نظامی خارج از مرزهای شهر سویداء مشارکت نکرده و نقش خود را به حفاظت از منطقه و جلوگیری از کشیده شدن آن به درگیریهای گستردهتر محدود کردهاند.
چالشهای محاصره و خدمات
نجوی الطویل وضعیت را «محاصرهای اعلامنشده» توصیف میکند که شامل جلوگیری از ورود آرد، برق و برخی اقلام ضروری و نیز تأخیر در صدور مجوزهای لازم برای جابهجایی کالاهاست. با این حال جامعه تا حد زیادی بر منابع داخلی خود و حمایت مهاجران تکیه دارد تا حداقل ثبات خدماتی و اقتصادی را تأمین کند؛ آن هم در شرایطی که زیرساختها آسیب گسترده دیده و ساکنان دهها روستا آواره شدهاند.
تحولات سیاسی و سرنوشت رابطه با قدرت حاکم
سویداء، همچون دیگر مناطق، با رؤیای برپایی کشوری مبتنی بر شهروندی برابر حرکت خود را آغاز کرد؛ اما کنفرانس گفتوگوی ملی و سپس اعلامیه قانون اساسی، انتظارات بخش گستردهای از سوریها را برآورده نکرد. بهویژه تعیین فقه اسلامی بهعنوان منبع قانونگذاری، بدون تضمینهای روشن برای چندگانگی، با مخالفت سیاسی مبتنی بر بیاعتمادی روبهرو شد.
او توضیح داد رابطه با «قدرت انتقالی» پیشرفتی قابل توجه نداشته است، زیرا در داخل سویداء مخالفت گستردهای با مذاکره وجود دارد؛ چرا که اعتماد «پس از رویدادهای خونین فرسوده شده» و گامهای روشنی برای بهرسمیت شناختن، پاسخگویی یا جبران خسارت برداشته نشده است.
به گفته او، درخواست از «قربانی» برای پیشقدم شدن در حل بحران منطقی نیست، مگر آنکه روند سیاسی با اقداماتی ملموس همراه شود که اطمینان را بازگرداند و مسیر روشنی برای عدالت انتقالی بنیان بگذارد.
گفتوگوی داخلی درباره آینده
در داخل سویداء بحثهایی درباره گزینههای گوناگون برای آینده رابطه با دولت جریان دارد؛ از تمرکززدایی اداری گسترده گرفته تا فدرالیسم یا دیگر الگوها. با این حال این پیشنهادها در شرایط تداوم تنش امنیتی و گفتمان تحریکآمیز، عملاً به تعویق افتادهاند و در حال حاضر اولویت با تثبیت ثبات داخلی است.
اولویت امنیت و بازسازی درونزا
نجوی الطویل تأکید کرد جامعه محلی در حال حاضر بر حمایت سیاسی خارجی تکیه ندارد، بلکه بر حفاظت از غیرنظامیان، تداوم آموزش و خدمات و تقویت انسجام اجتماعی تمرکز کرده است. به گفته او، سویداء امروز میکوشد «خود را از نو بسازد» و بر توانمندیهای داخلی خود تکیه کند، در انتظار مسیری ملیتر که اعتماد را بازگرداند و زمینهساز شکلگیری دولتی نهادینه و واقعی باشد.