شکاف میان قانون و واقعیت؛ چالش ادامهدار زنان در مراکش
با وجود اصلاحات مهم قانونی که مراکش در دهههای اخیر انجام داده است، هنوز فاصله قابل توجهی میان متون قانونی و اجرای واقعی آنها در جامعه وجود دارد.
حنان حارت
مراکش – نمیتوان حقوق زنان را از شرایط کلی جامعه جدا دانست؛ زیرا مبارزه برای برابری بهطور مستقیم با مبارزه برای کرامت انسانی، عدالت منطقهای و توسعه فراگیر پیوند دارد. از سوی دیگر، هرچند شاخصها و آمارها اهمیت زیادی دارند، اما همیشه ابعاد واقعی مشکلات ساختاریای را که زنان با آن روبهرو هستند نشان نمیدهند؛ بهویژه در مناطق روستایی و کوهستانی که چالشها برای زنان چند برابر است.
روز جهانی زن فرصتی است برای بازنگری در این پرسش اساسی که اصلاحات قانونی تا چه اندازه بر زندگی واقعی زنان تأثیر گذاشته است. همچنین این مناسبت فرصتی برای تأکید دوباره بر ضرورت عبور از مرحله شعار و سخن به مرحله عمل است؛ یعنی حرکت از صرف قانونگذاری به سمت اجرای سیاستهای عمومی مؤثر که برابری واقعی را تضمین کند و جایگاه زن را بهعنوان شریک اصلی در ساخت جامعه تقویت نماید.
ابتسام تبات، فعال حقوقی و عضو انجمن «دختران جوان برای دموکراسی»، معتقد است که بحث درباره وضعیت زنان در مراکش نباید تنها به اصلاحات قانونی سالهای گذشته محدود شود، بلکه باید تأثیر واقعی این اصلاحات بر زندگی روزمره زنان نیز بررسی شود.
او میگوید با وجود پیشرفتهایی که در سطح قوانین به دست آمده، هنوز بسیاری از مطالبات مربوط به بهبود وضعیت زنان از جمله برابری در دستمزد، حقوق اجتماعی و فراهم شدن فرصتهای برابر در حوزههای مختلف تحقق نیافته است.
به گفته او، در سطح قوانین پیشرفت قابل توجهی دیده میشود، اما هنوز میان آنچه در قانون نوشته شده و آنچه در واقعیت اجتماعی رخ میدهد فاصله وجود دارد. او همچنین تأکید میکند که آمارها و شاخصها، حتی آمارهای رسمی، نشان میدهند که زنان همچنان با چالشهای جدی روبهرو هستند و این ارقام همیشه تصویر کامل مشکلاتی را که زنان در زندگی روزمره تجربه میکنند منعکس نمیکنند.
ابتسام تبات همچنین تأکید میکند که مسئله زنان را نمیتوان جدا از دیگر مسائل اجتماعی بررسی کرد. به باور او، مبارزه برای حقوق زنان بخشی از مبارزه گستردهتر برای عدالت اجتماعی، کرامت انسانی و برابری است.
او میگوید فعالان حوزههای صنفی، حقوقی و سیاسی بر سر مجموعهای از ارزشهای مشترک توافق دارند که مسئله زنان را به بخش مهمی از یک پروژه اجتماعی تبدیل میکند؛ پروژهای که هدف آن دستیابی به جامعهای عادلانهتر است. به گفته او، مسائل زنان همچنان در مرکز توجه جنبشهای زنان قرار دارد، زیرا اشکال مختلف تبعیض همچنان ادامه دارد؛ از جمله حاشیهنشینی، خشونت و نگرشهای منفی که هنوز در گفتمان اجتماعی روزمره دیده میشود.
اراده واقعی و اقدامات عملی
او تأکید میکند که دستیابی به برابری واقعی نیازمند ارادهای جدی برای تبدیل شعارهای مربوط به برابری به سیاستها و اقدامات عملی است. به گفته او، تکرار همین سخنان در طول سالها بدون ایجاد تغییرات واقعی، نمیتواند به تحول مورد نظر منجر شود.
او همچنین بر ضرورت افزایش آگاهی اجتماعی درباره جایگاه و نقش زنان تأکید میکند و میگوید رابطه میان زنان و مردان باید بر پایه همکاری و مشارکت در ساخت جامعه باشد، نه رقابت یا حذف یکدیگر.
ابتسام تبات همچنین بر اهمیت هماهنگی بیشتر میان بازیگران مختلف، از تشکلهای زنان گرفته تا سازمانهای حقوق بشری، تأکید میکند. او خواستار گسترش فعالیتهای میدانی نیز هست تا زنان در مناطق مختلف، بهویژه در روستاها و مناطق کوهستانی که با مشکلات بیشتری روبهرو هستند، بیشتر مورد توجه قرار گیرند.
در چارچوب بحثهایی که هر سال همزمان با گرامیداشت روز جهانی زن در هشتم مارس مطرح میشود، او این مناسبت را فرصتی برای یادآوری تاریخ مبارزات زنان در سراسر جهان و فداکاریهایی میداند که برای دستیابی به حقوق و دستاوردهای امروز انجام شده است.
او در پایان تأکید میکند که تحقق عدالت منطقهای یکی از شرطهای اساسی برای بهبود وضعیت زنان است. به گفته او، فراهم کردن شرایط زندگی شایسته برای زنان در همه مناطق کشور گامی مهم در مسیر ساخت جامعهای عادلانهتر و برابرتر خواهد بود.