حنان حارت

مراکش- هم‌زمان با گسترش کارزارهای همبستگی زنان در سطح فرامرزی، در روزهای اخیر درخواست‌هایی برای به‌رسمیت‌شناختن رسمی یگان‌های مدافع زنان در روژاوا مطرح شده است؛ موضوعی که در چارچوب بحث درباره نقش زنان در مسائل امنیت و حفاظت اجتماعی در مناطق درگیر جنگ قرار می‌گیرد.

این کارزارها با پیام‌های حمایتی و مواضعی از سوی فعالان، پژوهشگران و کنشگران فمینیست از کشورهای مختلف خاورمیانه و آفریقا همراه بوده و بار دیگر بحث درباره شکل‌های مختلف همبستگی زنان در سطح فراملی و میزان پیوند آن با مسائل سیاسی و حقوقی مرتبط با درگیری‌ها را به مرکز توجه آورده است.

این واکنش‌ها در شرایطی شکل گرفته که پلتفرم‌های دیجیتال نقش پررنگ‌تری در شکل‌دهی به بحث‌های فمینیستی جهانی پیدا کرده‌اند؛ به‌گونه‌ای که مسائل زنان اکنون از طریق کارزارهای آنلاین، بیانیه‌ها و روایت‌های تصویری، خیلی سریع از سطح محلی به عرصه جهانی منتقل می‌شود.

سعاد طاوسی، فعال حقوق بشری مراکشی، معتقد است مفهوم همبستگی فرامرزی زنان در سال‌های اخیر از یک همبستگی نمادین فراتر رفته و به شکلی پیچیده‌تر و مبتنی بر نگاه حقوقی تبدیل شده است؛ به‌گونه‌ای که امروز بیش از گذشته به تفاوت زمینه‌ها و تجربه‌های زنان توجه می‌شود و زنان می‌توانند خودشان روایتگر تجربه‌ها و صداهایشان باشند، نه اینکه دیگران به‌جای آن‌ها سخن بگویند.

او همچنین تأکید کرد که شبکه‌ها و پلتفرم‌های دیجیتال نقش مهمی در این تحول داشته‌اند، زیرا باعث شده‌اند مسائل زنان با سرعت از سطح محلی به فضای بین‌المللی منتقل شود. به گفته او، زنان در مناطق جنگی دیگر از افکار عمومی جهان جدا نیستند و روایت‌ها یا کارزارهای آن‌ها می‌تواند از طریق بیانیه‌ها، طومارها، ویدئوها و روایت‌های دیجیتال به موضوعی جهانی تبدیل شود.

سعاد طاوسی درباره تجربه یگان‌های مدافع زنان گفت که تشکیل یگان‌های زنان برای حفاظت و دفاع، نمونه‌ای ویژه از تحولاتی است که مسائل زنان در بستر جنگ و درگیری تجربه می‌کند. او معتقد است این تجربه‌ها حاصل سال‌ها تلاش و انباشت مبارزات زنان است و از نگاه‌های سنتی و محدود به مسائل زنان فراتر می‌رود.

او توضیح داد که تجربه زنان سوری در شمال و شرق سوریه، با وجود شرایط خاص و پیچیده‌ای که در آن شکل گرفته، در عین حال بازتاب‌دهنده مسائلی جهانی است؛ زیرا زنان در نقاط مختلف جهان، با وجود تفاوت‌های سیاسی و اجتماعی، در بسیاری از مطالبات مربوط به حقوق، کرامت و آزادی اشتراک دارند.

سعاد طاوسی تأکید کرد که نگاه جنسیتی کمک می‌کند زنان نه صرفاً به‌عنوان قربانی، بلکه به‌عنوان افرادی توانمند و اثرگذار دیده شوند که می‌توانند در تغییر شرایط زندگی و بازسازی جامعه خود نقش داشته باشند. او افزود زنان در چنین تجربه‌هایی باید به‌عنوان کنشگرانی جمعی شناخته شوند و توانایی‌ها و نقش آن‌ها، و همچنین اهمیت همبستگی جهانی زنان در حمایت از مطالباتشان، مورد توجه قرار گیرد.

او همچنین گفت که رویکرد جنسیتی، زنان در مناطق جنگی را فقط قربانی جنگ یا نماد مقاومت نمی‌بیند، بلکه آن‌ها را کنشگرانی اجتماعی و سیاسی می‌داند که در ساختارهای پیچیده قدرت و خشونت زندگی می‌کنند.

به گفته او، تجربه تشکل‌های زنان در روژاوا پرسش‌هایی مهم درباره چگونگی عبور زنان از جایگاه «قربانی» یا «نیازمند حمایت» به جایگاه کنشگری فعال و تأثیرگذار مطرح می‌کند؛ زنانی که می‌توانند مفهوم امنیت را از زاویه‌ای زنانه بازتعریف کنند.

سعاد طاوسی معتقد است تفاوت‌های سیاسی، جغرافیایی و فرهنگی نباید باعث نگاه‌های محدود به مسائل زنان شود، بلکه باید به درکی گسترده‌تر و جامع‌تر از تجربه‌های متفاوت زنان منجر شود؛ زیرا زنان، با وجود تفاوت شرایط زندگی‌شان، شکل‌های مختلفی از خشونت و حاشیه‌نشینی را تجربه می‌کنند.

او افزود که کارزارهای حمایت از به‌رسمیت‌شناختن این تشکل‌های زنانه را می‌توان بخشی از تحول در همبستگی جهانی زنان دانست؛ چراکه این همبستگی دیگر فقط بر دفاع از زنان به‌عنوان قربانی تمرکز ندارد، بلکه زنان را به‌عنوان کنشگرانی فعال در حوزه‌های امنیت، سیاست، مقاومت و بیان مطالباتشان نیز به رسمیت می‌شناسد.

او در پایان گفت که نقطه قوت نگاه جنسیتی در این است که فراتر از صف‌بندی‌های سیاسی و تصویرسازی‌های کلیشه‌ای رسانه‌ای حرکت می‌کند و تجربه زنان را در بستر تاریخی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی خودشان بررسی می‌کند. به گفته او، همبستگی فرامرزی زنان به معنای پذیرش مواضع ایدئولوژیک آماده نیست، بلکه به معنای شکل‌دادن به درکی مسئولانه و انتقادی است که تنوع تجربه‌های زنان و حق آن‌ها برای بیان مستقل دیدگاه‌هایشان درباره امنیت، آزادی، کرامت و عدالت را به رسمیت می‌شناسد؛ زنانی که طبق پیمان‌ها و توافق‌های بین‌المللی، دارای حقوق کامل هستند.