«حق امید» برای عبدالله اوجالان؛ مطالبهای حقوقی یا گامی در مسیر حل مسئله کوردها؟
یک حقوقدان کورد با تأکید بر لزوم اجرای «حق امید» برای عبدالله اوجالان، این موضوع را فراتر از یک پرونده حقوقی دانست و آن را با روند صلح، حقوق بشر و چشمانداز حل سیاسی مسئله کوردها در ترکیه و منطقه پیوند زد.
هیلین احمد
سلیمانی- در میانه بحثهای سیاسی و حقوقی، مفهومی مطرح شده که برای بسیاری از کوردها از یک مطالبه صرفاً حقوقی فراتر رفته و به نمادی از امید برای حل یک مسئله تاریخی تبدیل شده است؛ مفهومی که از آن با عنوان «حق امید» یاد میشود. بحث درباره این حق تنها به وضعیت یک زندانی محدود نیست، بلکه بهطور مستقیم با آینده مسئله کوردها و تلاشها برای یافتن راهحلی مسالمتآمیز برای مناقشهای چند دههای پیوند خورده است.
در سالهای گذشته، نام عبدالله اوجالان رهبر خلق کورد، بارها با روندهای صلح و گفتوگوی سیاسی گره خورده است. بسیاری از سیاستمداران و حقوقدانان معتقدند که «حق امید» صرفاً یک موضوع حقوقی نیست، بلکه نشانهای از باز بودن مسیر گفتوگو و راهحل سیاسی در خاورمیانه به شمار میرود. در منطقهای که دههها درگیر جنگها و کشمکشهای قومی و سیاسی بوده، هر گام در مسیر گفتوگو از اهمیت ویژهای برخوردار است.
از این منظر، هرگونه تغییر در وضعیت عبدالله اوجالان بهعنوان روزنهای از امید برای نزدیک شدن به یک راهحل دموکراتیک و عادلانه برای مسئله کوردها تلقی میشود.
«حق امید، حقی بینالمللی برای زندانیان است»
روبار مجید، استاد دانشکده حقوق دانشگاه سلیمانی در اقلیم باشور کوردستان، گفت بر اساس قوانین بینالمللی و مفهوم حق امید، هر زندانی پس از گذراندن ۲۰ سال حبس و طی کردن فرایندهای اصلاح و بازنگری در پرونده قضایی خود، حق دارد خواستار آزادی شده و از امید به رهایی برخوردار باشد.
او افزود که حق امید در قوانین و اسناد بینالمللی به رسمیت شناخته شده است. برای نمونه، در نظام حقوقی اروپا مجازات اعدام نقض حقوق بشر محسوب میشود و به همین دلیل اعطای حق امید پس از گذشت ۲۰ سال از دوران زندان، حقی مشروع برای بسیاری از زندانیان به شمار میآید.
وی توضیح داد که وجود حق امید برای زندانیان یک حق بینالمللی است؛ به این معنا که زندانی پس از مدت معینی که ممکن است به بیست سال برسد، فرصت آزادی پیدا میکند. همچنین تعیین سقف زمانی برای مجازات، انگیزهای مهم برای اصلاح و بازپروری زندانیان ایجاد میکند.
پرونده حقوقی اوجالان و تغییرات قانونی
روبار مجید با اشاره به اهمیت موضوع حق امید برای عبدالله اوجالان در خاورمیانه گفت: «اوجالان در ابتدا به اعدام محکوم شده بود، اما ترکیه در چارچوب تلاشهای خود برای نزدیکی به اتحادیه اروپا، مجازات اعدام را لغو کرد و این حکم به حبس ابد تبدیل شد.»
او افزود: «در عین حال، ترکیه قوانین مربوط به حبس ابد را تغییر داد و نوعی حبس ابد مشدد را برای زندانیان سیاسی در نظر گرفت. در حالی که معیارهای بینالمللی مرتبط با حق امید میتواند شامل حال اوجالان شود، ترکیه به این معیارها پایبند نیست و برخی قوانین داخلی آن با استانداردهای بینالمللی حقوق بشر در تضاد قرار دارد.»
ارتباط حق امید با روند صلح
این استاد حقوق تأکید کرد که حق امید ارتباط مستقیمی با مسئله صلح دارد. به گفته او، عبدالله اوجالان سالهاست بر صلح و همزیستی مشترک تأکید میکند، اما دولت ترکیه تنها زمانی ممکن است به اجرای حق امید تن دهد که خود را ناگزیر از این کار بداند و تاکنون گامهای جدی برای صلح، همزیستی یا آزادی او برنداشته است.
او گفت که اوجالان و جنبش آزادیخواهی کوردها در سالهای گذشته تلاشهای مهمی برای پیشبرد روند صلح انجام دادهاند، اما ترکیه به دلایل مختلف، از جمله جلوگیری از بهرهمندی کوردها از حق امید، اقدامات مؤثری برای پیشبرد روند صلح در منطقه انجام نداده است.
روبار مجید همچنین معتقد است که نبود موضعگیری و اقدامات مؤثر از سوی اتحادیه اروپا در قبال اجرا نشدن حق امید و نقض قوانین حقوق بشر توسط ترکیه، به تداوم این وضعیت کمک کرده است. او گفت: «آنچه امروز درباره عبدالله اوجالان اجرا میشود، بیش از آنکه مبتنی بر اصول حقوق بشر باشد، یک تصمیم سیاسی است.»
وی افزود که حقوق بشر بر دو اصل اساسی استوار است؛ اصل عینی و اصل فردی. از منظر عینی، همه انسانها بدون تبعیض از حقوق بشر برخوردارند و از منظر فردی نیز هیچ شخصی نباید در برابر قانون مورد تبعیض قرار گیرد.
نقش زنان و ضرورت تشکیل لابی بینالمللی
روبار مجید همچنین اظهار داشت که بیش از ۸۰۰ وکیل با امضای بیانیهها و ابتکارعملهای مختلف، خواستار آزادی عبدالله اوجالان و اجرای حق امید شدهاند. به گفته او، این اقدامات بخشی از تلاشها برای حمایت از صلح و همزیستی مسالمتآمیز است.
او افزود که از نگاه حامیان اوجالان، وی نقشی مهم در دستیابی به برخی دستاوردهای مرتبط با حقوق زنان داشته است. همچنین در فلسفهای که او درباره همزیستی مشترک مطرح میکند، زنان جایگاهی محوری دارند و به همین دلیل همواره در فعالیتهای مرتبط با صلح و حق امید مشارکت کوردهاند.
این استاد دانشگاه تأکید کرد که زنان در بخشهای مختلف کوردستان باید از طریق همبستگی و همکاری، از تلاشهای مرتبط با اجرای حق امید حمایت کنند. او همچنین به نقش «ژنئولوژی» یا علم زن اشاره کرد؛ رویکردی فکری در جنبش زنان کرد که بر مطالعه و شناخت زنان تمرکز دارد و میتواند در کنار اتحاد زنان، به تقویت روند صلح و تحقق حق امید کمک کند.
روبار مجید در پایان گفت که تحقق این اهداف نیازمند شکلگیری یک لابی گسترده بینالمللی و ایجاد صدایی قدرتمند در سطح جهانی است؛ اقدامی که میتواند بر ترکیه برای پذیرش حق امید و حمایت از روند صلح فشار وارد کند.