آیه ابراهیم

سودان- این رویداد پس از آن رخ داد که عایشه الماجدی با انتشار مطلبی در صفحه فیسبوک خود، از دولت به دلیل تداوم بحران و سقوط اقتصادی انتقاد کرده و نسبت به پیامدهای وضعیت معیشتی بر شهروندان هشدار داده بود.

این حادثه در بستر بسیار پیچیده‌ی رسانه‌ای رخ می‌دهد که در پی درگیری‌های مستمر از آوریل ۲۰۲۳ میان ارتش و نیروهای واکنش سریع در سودان ایجاد شده است. این جنگ بر تمامی ابعاد زندگی، از جمله حرفه خبرنگاری، سایه اندکاه است؛ به‌طوری‌که روزنامه‌نگاران با چالش‌های روزافزونی نظیر بازداشت، تهدید، آزار و اذیت و دشواری در دستیابی به اطلاعات و مناطق رویدادها مواجه شده‌اند.

جیداء الصاحب، روزنامه‌نگار سودانی، معتقد است که زنان روزنامه‌نگار با وجود تمامی خطرات، به رسالت خود در انتقال صدای شهروندان ادامه داده‌اند و مطبوعات موظفند حقایق را آشکار کرده و مسائل جامعه را بازتاب دهند. او می‌گوید قوانینی برای حمایت از روزنامه‌نگاران وجود دارد، اما شرایط استثنایی کشور اجرای آن‌ها را محدود کرده است و خواستار اجرای واقعی این قوانین برای حمایت از زنان روزنامه‌نگار در برابر بازداشت و فشارهاست. در عین حال، وی بر لزوم درک حساسیات شرایط کنونی کشور تأکید کرده و از روزنامه‌نگاران خواسته است تا ضمن پایبندی به مسئولیت حرفه‌ای، از انتشار مطالبی که باعث تنش یا شکاف بیشتر در جامعه می‌شود، خودداری کنند.

 

آزادی مطبوعات؛ صدای شهروند

از زمان آغاز درگیری‌ها، آزادی مطبوعات در سودان به دلیل شرایط امنیتی و سیاسی پیچیده با پس‌رفت شدیدی روبه‌رو شده است که این امر به طور مستقیم بر توانایی روزنامه‌نگاران و رسانه‌ها در اطلاع‌رسانی آزادانه تأثیر گذاشته است. مخاطرات تنها به بازداشت محدود نشده، بلکه شامل تهدید، آزار، محدودیت‌های حرکتی و سختی دسترسی به مناطق جنگی نیز شده و کار خبرنگاری را پرمخاطره‌تر و پرهزینه‌تر کرده است.

نسرین عبدالله، روزنامه‌نگار، تأکید می‌کند که مطبوعات «رکن چهارم» هستند و وظیفه خبرنگار تنها بازتاب اخبار نیست، بلکه به چالش کشیدن روندها، آشکار کردن کاستی‌ها و هشدار به مسئولان برای اصلاح امور را شامل می‌شود. او آزادی مطبوعات را یک ضرورت و نه یک پدیده لوکس می‌داند، زیرا صدای شهروندان و منعکس‌کننده رنج‌های آنان است و بازداشت روزنامه‌نگاران به دلیل انجام وظیفه یا بیان عقیده را نقض آشکار حقوق آن‌ها می‌شمارد. او ابراز امیدواری می‌کند که فضای بازتری برای فعالیت زنان روزنامه‌نگار فراهم شود تا بدون ترس و محدودیت رسالت خود را انجام دهند.

 

خبرنگاری در رویارویی با جنگ

با وجود خطرات فزاینده، رسانه‌های سودانی به پوشش رویدادهای جنگ، مستندسازی حوادث و برجسته‌سازی رنج غیرنظامیان، آوارگان و آسیب‌دیدگان و همچنین پرداختن به پرونده‌های انسانی، اجتماعی و اقتصادی ادامه داده‌اند.

در همین راستا، آمنه محمد، روزنامه‌نگار، بر نقش‌های گوناگون زنان سودانی در دوران جنگ تأکید کرده و خواستار ایجاد چارچوب قانونی روشنی برای حمایت از امنیت زنان روزنامه‌نگار شد. او می‌گوید روزنامه‌نگاران به قوانین حرفه‌ای متعهدند و حفظ کرامت و حقوق آنان نیازمند سازوکارهای واضحی به جای توسل مستقیم به بازداشت است. وی با اشاره به افزایش موارد بازداشت روزنامه‌نگاران زن در دوره اخیر، خواستار آن شد که بازداشت آخرین گزینه باشد و پیش از آن، اقدامات حرفه‌ای مانند تذکر اعمال شود.

محیط امن؛ شرط تداوم روزنامه‌نگاری

توانایی مطبوعات سودانی در ایفای نقش خود همچنان به وجود محیطی امن و مستقل وابسته است که از فعالان رسانه‌ای حمایت کرده و حق دسترسی به اطلاعات و آزادی بیان را تضمین کند. ناظران بر این باورند که پایان دادن به جنگ، گامی بنیادین برای بازگرداندن ثبات به فضای رسانه‌ای است؛ با این حال، حفاظت از خبرنگاران، اجرای قوانین حامی آزادی بیان و توقف استفاده از ابزار بازداشت، مطالبات اساسی برای دستیابی به یک رسانه مستقل به شمار می‌روند.

در شرایطی که درگیری‌ها ادامه دارد و فضای عمومی تنگ‌تر می‌شود، زنان روزنامه‌نگار سودانی همچنان به تعهد خود برای بازتاب صدای شهروندان و ثبت واقعیت‌های میدانی پایبند هستند؛ مقطعی که در آن، آزادی مطبوعات و صیانت از فعالان آن به آزمونی واقعی برای سنجش میزان احترام به حقوق و آزادی‌ها در کشور بدل شده است.