۶۸۰ مورد نقض حقوق روزنامهنگاران در سودان؛ زنان خبرنگار زیر فشار و خشونت
اتحادیه روزنامهنگاران سودان از ثبت دستکم ۶۸۰ مورد نقض حقوق روزنامهنگاران از زمان آغاز جنگ خبر داده است؛ زنان خبرنگار در این مدت با قتل، بازداشت، ناپدیدسازی قهری، خشونت جنسی و تهدیدهای امنیتی و دیجیتال روبهرو بودهاند.
میرفت عبدالقادر
سودان- در بحبوحه درگیریهای جاری در سودان، دهها روایت تلخ و تکاندهنده بازگو شده و صدها روایت دیگر همچنان ناگفته ماندهاند. پشت هر خبر و روایتی که به جهان میرسد، زنی ایستاده که خود جزئی از این فاجعه است و زنی دیگر که با وجود خطرهای جدی، تلاش میکند آن را به جهان منتقل کند و خود نیز به بخشی از این روایت تبدیل میشود.
نقض حقوق برای خاموش کردن حقیقت
از زمان آغاز درگیریها در اواسط آوریل ۲۰۲۳، روزنامهنگاران به هدفی آشکار برای پنهان کردن حقایق و جلوگیری از رسیدن اطلاعات به افکار عمومی جهان تبدیل شدهاند. زنان روزنامهنگار بهطور ویژه با انواع فشارها و نقض حقوق روبهرو شدهاند تا صدایشان خاموش و از فعالیت حرفهای دور شوند.
کشته شدن حلیمه ادریس، روزنامهنگاری که هنگام پوشش رویدادها توسط نیروهای پشتیبانی سریع زیر گرفته و کشته شد، نمونهای آشکار از این هدفگیری است. همچنین شماری از زنان روزنامهنگار به اتهام «همکاری اطلاعاتی با طرف مقابل» بازداشت، از کار منع و مجوز فعالیتشان لغو شده است.
گزارش مشترک اتحادیه روزنامهنگاران سودان و کمیته حفاظت از روزنامهنگاران، موارد گستردهای از نقض حقوق را ثبت کرده است؛ از جمله قتل، بازداشت خودسرانه، ناپدیدسازی قهری، شکنجه و خشونت جنسی علیه زنان روزنامهنگار، همچنین مسدود کردن اطلاعات و جرمانگاری فعالیت روزنامهنگاری.
در ماه مارس گذشته، نیروهای پشتیبانی سریع شماری از زنان روزنامهنگار را به دلیل شرکت در کارگاهی درباره حقوق زنان که از سوی سازمانهای زنان در شهر نیالا برگزار شده بود، بازداشت کردند. سه نفر از آنان همچنان در بازداشت هستند. با وجود محکومیتهای مکرر اتحادیه روزنامهنگاران و درخواست برای آزادی فوری آنان، این سه زن بدون طرح اتهام رسمی یا حضور در برابر دادگاه همچنان در بازداشت بهسر میبرند؛ اقدامی که نقض آشکار اصول عدالت و حقوق بشر است.
نقش اتحادیه روزنامهنگاران در حمایت از زنان روزنامهنگار
ایمان فضلالسید، دبیر بخش آزادیهای اتحادیه روزنامهنگاران سودان، در گفتوگویی اختصاصی با خبرگزاری ما درباره ابعاد نقض حقوق زنان روزنامهنگار و اقدامات اتحادیه برای حمایت و مستندسازی این موارد توضیح داد.
او گفت روزنامهنگاران بهطور کلی از سوی هر دو طرف درگیری بهصورت سازمانیافته هدف قرار گرفتهاند؛ به همین دلیل بسیاری از آنان هنگام جابهجایی برای حفظ امنیت خود و خانوادههایشان، هویت واقعی خود را پنهان میکنند. به گفته او، شمار قابل توجهی از روزنامهنگاران پس از شناسایی هویتشان در ایستهای بازرسی، در بازداشتگاهها جان خود را از دست دادهاند.
او درباره نقض حقوق زنان روزنامهنگار گفت آنان با موارد شدیدی از نقض حقوق، از جمله ترور، ناپدیدسازی قهری، بازداشتهای طولانیمدت، بازداشتهای کوتاهمدت و حبس مواجه شدهاند.
به گفته او، شرایط بازداشت بسیار نامناسب است و حداقل امکانات بهداشتی و محیطی در اختیار زندانیان قرار ندارد. شیوع بیماریها و اپیدمیها نیز رنج زنان بازداشتشده را دوچندان کرده است.
ایمان فضلالسید افزود اتحادیه روزنامهنگاران از زمان آغاز درگیریها، مستندسازی موارد نقض حقوق از سوی دو طرف درگیری را آغاز کرده و گزارشهای مفصلی منتشر کرده است. به گفته او، دستکم ۶۸۰ مورد نقض حقوق شامل قتل، بازداشت، ناپدیدسازی قهری و تهدید ثبت شده است. این موارد، نقض حقوق روزنامهنگاران پناهنده در کشورهای همسایه و فشار بر آنان و همچنین تعرض به رسانهها را نیز شامل میشود.
او همچنین از پرونده یک زن روزنامهنگار خبر داد که هنگام ورود به خانهاش مورد حمله قرار گرفت. مهاجمان تلفن همراه و تبلت او را گرفتند، او را تهدید و باجگیری کردند و دستش را شکستند. تصاویر شخصی او و فرزندانش که در تلفن همراه ذخیره شده بود نیز برای تهدید و باجگیری مورد استفاده قرار گرفت و تهدیدها به افرادی دیگری که اطلاعاتشان در تلفن او وجود داشت نیز گسترش یافت.
در زمینه خشونت دیجیتال نیز، به گفته او، تهدیدهای فراوانی از طریق فضای مجازی علیه زنان روزنامهنگار انجام میشود که هدف آن اعمال فشار و ایجاد خودسانسوری در میان آنان است.
خشونت جنسی و جسمی علیه زنان روزنامهنگار
ایمان فضلالسید درباره خشونت جنسی گفت شماری از زنان روزنامهنگار با آزار و تعرض جنسی مواجه شدهاند و اتحادیه برخی از این موارد را مستند کرده است. با این حال، شمار واقعی این موارد بسیار بیشتر از موارد ثبتشده است؛ زیرا بسیاری از قربانیان به دلیل ترس از انگ اجتماعی یا پیامدهای امنیتی از افشای آن خودداری میکنند. برخی رسانهها نیز برای حفظ امنیت زنان روزنامهنگار، تنها به اشاره کلی به این حوادث بسنده کرده و نام قربانیان را منتشر نکردهاند.
او درباره قانون جرایم رایانهای در سودان گفت این قانون به ابزاری برای فشار بر روزنامهنگاران تبدیل شده و به تعبیر او، مانند «شمشیری بالای سر» فعالان این حوزه قرار گرفته است. به گفته او، به جای استفاده از قانون در پروندههایی مانند افترا و دیگر جرایم مرتبط با فضای دیجیتال، از آن برای محدود کردن آزادی مطبوعات و خاموش کردن صداها، بهویژه از طریق تشکیل پرونده علیه زنان روزنامهنگار، استفاده میشود.
او افزود هاجر سلیمان، روزنامهنگار، اخیراً بر اساس همین قانون بازداشت شده است. چندین پرونده علیه او تشکیل شده و نیروها با ورود به خانهاش، او را بازداشت و با خود بردهاند. به گفته ایمان فضلالسید، شیوه اجرای این قانون و برخورد با روزنامهنگاران، خشن است و نشاندهنده هدفگیری مستقیم و آشکار آنان است.
او همچنین گفت با وجود نبود نهاد قانونگذاری و پارلمان، در ماههای اخیر اصلاحاتی در این قانون اعمال شده و برای برخی پروندههای مربوط به انتشار مطالب، مجازات یک سال حبس در نظر گرفته شده است. رشان اوشی، روزنامهنگار، نخستین فردی بوده که بر اساس این قانون به یک سال زندان در یک پرونده مرتبط با انتشار مطالب محکوم شده است.
مستندسازی؛ گامی برای عدالت و پاسخگویی
ایمان فضلالسید درباره نقش مستندسازی اتحادیه در تحقق عدالت، پاسخگویی و گسترش آزادی مطبوعات گفت ثبت و حفظ شواهد، یکی از عناصر اساسی برای تحقق عدالت و جلوگیری از مصونیت از مجازات در پروندههای نقض حقوق روزنامهنگاران است.
او توضیح داد که اتحادیه تلاش میکند موارد نقض حقوق را با دقت ثبت کند؛ از جمله محل و زمان وقوع، شرایط و جزئیات حادثه و اطلاعات مربوط به روزنامهنگار آسیبدیده. به گفته او، این اطلاعات میتواند در روند پیگیری عدالت و پاسخگویی، بهعنوان شواهد مهم مورد استفاده قرار گیرد.
ایمان فضلالسید تأکید کرد این اسناد در سطح بینالمللی نیز اهمیت ویژهای دارند و نهادها و سازمانهای بینالمللی از آنها در تهیه گزارشهای خود درباره وضعیت حقوق بشر در سودان، آزادی بیان و آزادی مطبوعات استفاده میکنند. به گفته او، گزارشهای اتحادیه درباره موارد نقض حقوق روزنامهنگاران، تصویری از وضعیت آزادی مطبوعات و آزادی بیان در سودان ارائه میدهد و به ارزیابی شاخصهای آزادی رسانه و میزان پایبندی به آن کمک میکند.