میرَفت عبدالقادر

سودان- ناقض‌سازی جنسی زنان یکی از مسائل پیچیده‌ی اجتماعی در سودان به شمار می‌رود که با وجود جرم‌انگاری قانونی و تلاش‌های گسترده برای پایان دادن به آن، هنوز هم ادامه دارد. معمولاً وقتی دختری در سودان به پنج یا شش سالگی می‌رسد و کم‌کم نسبت به محیط اطرافش آگاه می‌شود، ترس وارد زندگی‌اش می‌شود؛ زیرا در این سن ممکن است تحت عمل ختنه قرار گیرد؛ عملی که در واقع ناقص کردن اندام تناسلی است و طبق باورهای محلی برای جلوگیری از «افتادن در فساد و آوردن ننگ برای خانواده» انجام می‌شود.

در گذشته بسیاری از زنان به ختنه کردن دخترانشان افتخار می‌کردند و برای آن مراسمی شبیه جشن عروسی برگزار می‌شد. خانواده خویشاوندان و دوستان را دعوت می‌کرد، قربانی می‌کردند و جشن و شادی برپا می‌گردید. در این مراسم دختر را با حنا و دیگر آیین‌های سنتی مانند یک عروس آماده می‌کردند.

پیش از آمدن قابله که در زبان محلی «دایه» نامیده می‌شود، دختر را می‌آرایند. سپس سه یا چهار زن کودک را محکم نگه می‌دارند تا هنگام انجام عمل تکان نخورد. آنان این عمل را «طهُور» می‌نامند؛ یعنی پاک شدن از «گناه». در همین زمان زنانی که بیرون هستند با صدای بلند دف می‌زنند و آواز می‌خوانند تا دختران کوچکی که هنوز ختنه نشده‌اند صدای گریه و فریاد کودک را نشنوند. در این میان مادر دختر یا زنی از طرف او وارد می‌شود؛ نه برای آرام کردن کودک، بلکه برای اطمینان از این‌که قابله «ختنه‌ی فرعونی» را انجام داده است. این نوع ختنه شدیدترین نوع آن است که در آن بخش بزرگی از اندام تناسلی دختر با وسیله‌ای تیز بریده می‌شود. به این ترتیب مادر مطمئن می‌شود که دخترش پیش از ازدواج رابطه‌ی جنسی نخواهد داشت.

 

خطراتی که حتی می‌تواند به مرگ منجر شود

خطر ناقض‌سازی جنسی تنها به درد شدید هنگام انجام آن محدود نمی‌شود، بلکه عوارض و پیامدهای آن ممکن است در تمام طول زندگی همراه فرد بماند. حتی برخی از دختران در حین انجام این عمل جان خود را از دست داده‌اند.

قابله‌ای به نام حسنه رحمه سالم پس از آنکه شاهد مرگ چند دختر در اثر ختنه بود، تصمیم گرفت زنان منطقه‌ی خود را در یکی از روستاهای شهر «مناقل» در ایالت الجزیره در مرکز سودان گرد هم بیاورد و آن‌ها را از خطرات این رسم آگاه کند.

او در گفت‌وگو با خبرگزاری ما می‌گوید در سال ۱۹۸۰ به عنوان قابله استخدام شد تا هم در زایمان طبیعی زنان کمک کند و هم عمل ختنه‌ی دختران را انجام دهد. به گفته‌ی او، دختران زیادی پس از ختنه به دلیل خونریزی شدید جان باخته‌اند و بسیاری از آن‌ها پیش از رسیدن به بیمارستان یا مرکز درمانی فوت کرده‌اند.

او برای زنان روستایش توضیح داد که ختنه، به‌ویژه نوع فرعونی آن، چه خطراتی برای زندگی کنونی و آینده‌ی دختران دارد. به گفته‌ی او، این عمل می‌تواند باعث بیماری‌های رحم، انسداد تخمدان‌ها، سختی زایمان، مرگ جنین یا مادر، قطع قاعدگی و بسیاری مشکلات و بیماری‌های دیگر شود.

فردوس حسن، پرستار یکی از درمانگاه‌های منطقه، نیز تأکید می‌کند که ختنه خطرات زیادی برای دختران به همراه دارد؛ از جمله مرگ، ناباروری، بیماری‌های مختلف و زایمان دشوار. او می‌گوید میزان ختنه نسبت به گذشته کمی کاهش یافته است؛ زمانی که انجام آن برای همه‌ی دختران تقریباً اجباری بود. با این حال هنوز خانواده‌ها و جوامعی هستند که به این رسم پایبندند و حاضر به ترک آن نیستند. او از زنان منطقه خواست این عادت را کنار بگذارند؛ عادتی که یا به مرگ دختران منجر می‌شود یا آن‌ها را تا پایان عمر دچار رنج و درد می‌کند.

 

تجربه‌ی شخصی یک مشاور روان‌شناس

لبنی علی محمد، مشاور روان‌شناس، با اندوه از خاطره‌ی مرگ یکی از دوستان دوران کودکی‌اش در هنگام ختنه سخن می‌گوید. او همچنین دوست دیگری را از دست داده که پس از زایمان جان باخت و علت اصلی آن مشکلاتی بود که ختنه برایش ایجاد کرده بود.

او می‌گوید پس از ازدواج نزدیک به ده سال طول کشید تا بتواند باردار شود، زیرا خودش نیز در کودکی تحت شدیدترین نوع ختنه در سودان یعنی ختنه‌ی فرعونی قرار گرفته بود؛ عملی که پیش و پس از ازدواج مشکلات فراوانی در زندگی‌اش ایجاد کرد. او تأکید می‌کند که ختنه برای دختران خطرات پزشکی زیادی دارد؛ از جمله سقط‌های مکرر و مشکلاتی که گاه حتی به مرگ منجر می‌شود.

به گفته‌ی او، از بین بردن این رسم در سودان کار آسانی نیست؛ زیرا هنوز بخش بزرگی از جامعه به این سنت پایبند است و با وجود قوانین ممنوعیت و کارزارهای آگاهی‌بخشی از سوی سازمان‌های بین‌المللی و نهادهای زنان، این عمل همچنان ادامه دارد.

 

آمار، واقعیت‌ها و قوانین

سازمان‌های بین‌المللی و محلی مدافع حقوق زنان تلاش‌های خود را برای مقابله با ناقض‌سازی جنسی افزایش داده‌اند. با این حال به دلیل مخالفت بخشی از جامعه، این عمل اغلب به‌صورت مخفیانه و دور از چشم دیگران انجام می‌شود.

ناقض‌سازی جنسی زنان در سال ۲۰۲۰ در سودان به‌طور رسمی و بر اساس ماده‌ی ۱۴۱ قانون مجازات جرم‌انگاری شد. بر اساس این قانون، افرادی که در انجام این عمل دخیل باشند ممکن است تا سه سال زندان و جریمه‌ی مالی محکوم شوند و حتی ممکن است مراکز درمانی‌ای که این عمل در آن‌ها انجام می‌شود تعطیل شوند.

برآوردهای سازمان ملل نشان می‌دهد حدود ۸۷ درصد از زنان و دختران سودان در گروه سنی ۱۵ تا ۴۹ سال نوعی از ختنه را تجربه کرده‌اند.

در فوریه‌ی ۲۰۲۶ نیز سازمان ملل هشدار داد که حدود ۴٫۵ میلیون دختر در سودان در طول همین سال در معرض خطر ختنه قرار دارند. همچنین سلیمی اسحاق، وزیر رفاه اجتماعی سودان، در ۸ فوریه اعلام کرد دولت متعهد است این سنت را تا سال ۲۰۳۰ به طور کامل پایان دهد و بر حفاظت از حقوق دختران و حفظ کرامت آن‌ها تأکید کرد.