میر‌فت عبدالقادر 

سودان – «گویی بر زنان نوشته شده که فقط درگوشی حرف بزنند، تا آنجا که حتی یادشان رفته چگونه فریاد بکشند؛ شاید حتی وقتی درد می‌کشند، فریادشان را در سکوتی سوزان فرو می‌برند و زخم‌ها در درون جان‌هایی گشوده می‌شود که باورهای غلط، زندگی را از آن‌ها ربوده است.»

بتول شریف، نویسنده سودانی، رمان «ظل فوزلافیو» را با این جملات آغاز می‌کند؛ روایتی از سرکوبی که زنان در سودان تجربه می‌کنند و حق آن‌ها برای داشتن یک زندگی عادی را محدود می‌سازد. در این اثر، سنت‌ها و رسوم به دیواری تبدیل می‌شوند که میان زنان و آرزوهایشان قرار می‌گیرد و آزادی و فرصت انتخاب را از آن‌ها می‌گیرد.

بتول شریف درباره این رمان توضیح می‌دهد که «ظل فوزلافیو» از واقعیتی الهام گرفته که خود او نیز بخشی از آن بوده است؛ واقعیتی که در آن زنان زیر فشار سنت‌ها و باورهای اجتماعی ناعادلانه زندگی می‌کنند.

او می‌گوید تلاش کرده با زبانی ادبی، این رنج‌ها را به تصویر بکشد و محدودیت‌هایی را نشان دهد که زنان را از داشتن یک زندگی کامل محروم می‌کند.

داستان این رمان حول تقابل سه نسل شکل می‌گیرد: نسل مادربزرگ که سخت به سنت‌ها و باورهای کهن پایبند است، نسل مادر، و در نهایت نوه‌ای به نام «میمونه» که می‌کوشد این زنجیرها را بشکند و تغییراتی ایجاد کند که عدالت بیشتری میان زنان و مردان برقرار شود.

 

آیین‌ها و باورهایی که زنان را در سکوت نگه می‌دارند

بتول شریف در این رمان به یکی از خشن‌ترین رسوم در جامعه سودان، یعنی ختنه زنان، می‌پردازد و آن را از بدترین رفتارهایی می‌داند که همچنان بر زنان تحمیل می‌شود.

با وجود تلاش‌های گروه‌های مدنی برای مقابله با این پدیده، بخش‌هایی از جامعه هنوز به آن پایبندند. حتی در برخی موارد، اگر مردی متوجه شود همسرش ختنه نشده، ممکن است به طلاق بینجامد یا زن را به انجام این عمل پس از ازدواج وادار کند.

او همچنین به رسم «زار» اشاره می‌کند؛ آیینی که در آن زنان بیمار به جای مراجعه به پزشک، مراسمی خاص برگزار می‌کنند و با نذر و آیین‌هایی برای دور کردن جن‌ها، به دنبال درمان هستند. برخی زنان باور دارند که بیش از دیگران در معرض تسخیر نیروهای ماورایی‌اند و اگر این آیین‌ها را انجام ندهند، هرگز بهبود نخواهند یافت. هرچند این رسم در سال‌های اخیر با افزایش آگاهی و گسترش پزشکی مدرن رو به کاهش است، اما هنوز در برخی مناطق روستایی و دورافتاده رواج دارد.

موضوع ازدواج دختران کم‌سن‌وسال نیز از دیگر محورهای این رمان است؛ پدیده‌ای که زندگی بسیاری از دختران را تحت تأثیر قرار می‌دهد و آن‌ها را از تجربه کودکی و رشد طبیعی محروم می‌کند. بسیاری از این ازدواج‌ها به دلیل ناآمادگی دختران، به طلاق و فروپاشی خانواده‌ها ختم می‌شود.

 

واقعیتی سنگین بر دوش زنان سودانی

بتول شریف همچنین به مسئله آموزش زنان می‌پردازد و می‌گوید هنوز در برخی مناطق سودان، آموزش دختران به‌طور کامل رد می‌شود و حتی نوعی ننگ تلقی می‌گردد. در بهترین حالت، آموزش آن‌ها به سطح ابتدایی خواندن و نوشتن محدود می‌شود. به همین دلیل، در رمان خود توجه ویژه‌ای به این موضوع داشته و واقعیتی را به تصویر کشیده که در آن بسیاری از زنان حتی از حداقل سواد نیز محروم‌اند.

این رمان همچنین به موضوع آزار و اذیت جنسی می‌پردازد؛ جایی که جامعه اغلب زنان را مقصر می‌داند. در برخی دیدگاه‌ها، زن باید در خانه بماند تا مورد آزار قرار نگیرد. حتی زنانی که از تجربه آزار سخن می‌گویند، با سرزنش و محکومیت روبه‌رو می‌شوند و این رفتار آن‌ها به‌عنوان «بی‌آبرو کردن خانواده» تلقی می‌شود.

بتول شریف درباره واکنش جامعه به این رمان می‌گوید قصد ندارد دیدگاه‌ها را کنترل کند، اما تلاش کرده نگاه جامعه را نسبت به سنت‌هایی که به زنان آسیب می‌زنند تغییر دهد.

او پیش‌بینی می‌کند که با مخالفت‌هایی روبه‌رو شود، اما تأکید دارد که از تلاش دست نخواهد کشید تا زنان سودانی به حقوق خود دست یابند.