روایتی از زنان مبارز در دل نسلکشی و فراموشی تاریخ
در حسکه، یک اثر هنری تازه با محوریت نسلکشی ارمنیان و روایت زنان مبارزی ساخته شده که با بازخوانی حافظه فراموششده آنان، بر ضرورت عدالت و بهرسمیتشناختن حقوق اقوام تأکید میکند.
حسکه- ۲۴ آوریل ۱۹۱۴ بهعنوان روز آغاز نسلکشی ارمنیان شناخته میشود. این نسلکشی در جریان جنگ جهانی اول و در فاصله سالهای ۱۹۱۴ تا ۱۹۱۶، توسط حکومت عثمانی علیه ارمنیان، سریانیها، آشوریها و کلدانیها انجام شد و به عنوان نسلکشی ارمنیان شناخته میشود.
هدف این کشتار جمعی، بیرونراندن جامعه ارمنی از سرزمین اصلی خود و نابودی ریشههای آنها بود. بسیاری از کشورها و نهادهای بینالمللی این رویداد را بهعنوان «نسلکشی» به رسمیت شناختهاند، اما حکومت ترکیه همچنان این ادعا را رد میکند و بهطور رسمی آن را نپذیرفته است.
مرکز فرهنگ ارمنیان در استان حسکه در روژاوای کوردستان، اثری هنری تولید کرده است؛ اثری در قالب پانورامای شنیداری–دیداری که تئاتر، سینما، بازیگری صوتی و رقص را در خود جای داده است.
در تاریخ مکتوب ثبت نشده است
نام این اثر «آرمینوهی» است. آرمینوهی زنی ارمنی و مبارز بود که در دوران نسلکشی در برابر امپراتوری عثمانی مقاومت کرد و جان خود را از دست داد. او برای آرمان مردم ارمنی تلاش بسیاری کرد، اما داستان زندگیاش در تاریخ مکتوب ارمنیان ثبت نشده و تنها بهصورت شفاهی تا امروز منتقل شده است.
مرکز فرهنگ ارمنیان با خلق این اثر هنری، این روایت شفاهی را به اثری ارزشمند تبدیل کرده است.
مرکز فرهنگی ارمنیان حسکه، با همکاری هنرمندان خود این پروژه را اجرا کرده است. یکی از اعضای گروه تئاتر این مرکز، ازدیهار طاهر، درباره این اثر توضیح داده است.
آرمینوهی که بود؟
ازدیهار طاهر میگوید این اثر هنری روایت زندگی زنی ارمنی به نام خانم کاتانجیان، معروف به آرمینوهی، را بازگو میکند.
او توضیح داد: «آرمینوهی در سال ۱۹۱۵ در شهر اورفا در باکور کوردستان توسط نیروهای عثمانی کشته شد. او نسلکشی ارمنیان را تجربه کرد، اما در برابر آن نقش پیشگامانهای در مقاومت داشت. او گروهی از زنان را تشکیل داد تا در کنار مردان، در یک جبهه مشترک علیه نیروهای عثمانی بجنگند و از کرامت و حیثیت خود دفاع کنند.»
مارو و آرمینوهی؛ زنانی که تاریخ آنها را ننوشته است
ازدیهار طاهر توضیح داد که نهتنها آرمینوهی، بلکه زنان پیشگام بسیاری در تاریخ وجود داشتهاند که داستان زندگی و مبارزاتشان ثبت نشده و کمتر کسی آنها را میشناسد.
او گفت: «در سال ۱۸۸۷، مارو نخستین زن ارمنی بود که در تشکیل یک حزب سیاسی ارمنی نقش پیشگام داشت. او بهعنوان اولین زنی شناخته میشود که نخستین حزب ارمنی را بنیان گذاشت. به همین دلیل میگوییم در تاریخ ما تنها آرمینوهی وجود نداشته است. مارو نیز مانند آرمینوهی در تاریخ ثبت نشده و ناشناخته مانده است. زیرا تاریخ ما همواره سرکوب شده و در معرض حملات شدید قرار داشته است. ما از طریق آثار هنری خود تلاش میکنیم این زنان را معرفی کنیم تا تاریخ آنها را به یاد بیاورد.»
کشورها نسلکشی را به رسمیت شناختهاند، اما ترکیه انکار میکند
ازدیهار طاهر همچنین گفت که نسلکشی ارمنیان از سوی شماری از کشورها به رسمیت شناخته شده، اما حکومت ترکیه همچنان این واقعیت را انکار میکند و عاملان آن مورد بازخواست قرار نگرفتهاند.
او افزود: «درست است که عثمانیها بخش بزرگی از مردم ارمنی را قتلعام کردند، اما دولت ترکیه امروز نیز این حقیقت خونین را انکار میکند. با وجود این انکار، ارمنیان و نسلهای بعدی آنها این خشونت را فراموش نکردهاند. خواسته ما اجرای عدالت و بهرسمیتشناختن حقوق مردمی است که قربانی نسلکشی شدهاند.»
او همچنین تأکید کرد که یکی از خواستههای اصلی ارمنیان، بازگشت به سرزمین تاریخی خود، یعنی ارمنیان است. به گفته او، حتی اگر ارمنیان امروز در سوریه زندگی کنند، بازگشت به ریشهها و زندگی در سرزمین نیاکان برایشان اهمیت دارد.
درخواست از دولت موقت سوریه برای بهرسمیتشناختن حقوق اقوام و ملل
ازدیهار طاهر درباره وضعیت ارمنیان در سوریه و بهرسمیتنشناختن زبان و فرهنگ آنها در قانون اساسی گفت: «ما از دولت انتقالی انتظار داریم حقوق، تاریخ و زبان ارمنی را به رسمیت بشناسد. زیرا همه اقوام و ملل در کنار یکدیگر در اینجا زندگی میکنند و دولت باید حقوق همه ملتها را تضمین کند تا مردم در برابر یکدیگر قرار نگیرند و تاریخ یکدیگر را انکار نکنند.»