کتاب خوانی زیر سنگینی تورم
تورم و گرانی چاپ و کاغذ، همراه با کاهش قدرت خرید و محدودیتهای سیاسی و جنسیتی، بازار کتاب ایران را با افزایش قیمت و کاهش تیراژ روبهرو کرده است؛ با این حال، نمایشگاههای کتاب همچنان فرصتی برای یافتن کتابهای مفید هستند.
ژوان شریفزاده
بوکان- قیمتهای به روز و بالاتر از پشت جلد کتاب، هنگام خرید دیگر مشتریان را متعجب نمیکند. بازار کتاب مدتهاست همانند سایر محصولات در ایران دچار بیثباتی شده و کتابخوانی نیز زیر سنگینی تورم به بحران نزدیکتر میشود.
نمایشگاههای کتاب همیشه مکانی برای ترویج بیشتر کتابخوانی بودهاند. نمایشگاه تابستانه کتاب در مهاباد هم نمونهای از چنین رویدادهاییست که در آشفته بازار قیمتها اینبار با زبانی صریحتر برگزار شده است.
بنر قرمزی در دو سوی نمایشگاه بیان میکند که قیمت پشت جلد کتابها دیگر اعتباری ندارند. با این حال در این نمایشگاه که خلوتتر از نمایشگاههای قبلی به نظر میرسد، تعویض کاغذ باطله با کتاب و تخفیفهایی ١٠ تا ٣٠ درصدی، یکی از گزینههای برگزار کنندگان برای جذب کتابخوانان است.
در لابهلای کتابهای به نمایش گذاشته شده، کتابهای تکراری و جاهای خالی میتواند توجه بازدیدکنندگان را جلب کند. همچنین بسیاری از کتابها آثار ترجمه شده، چاپ خارج از ایران و یا چاپ چند سال اخیر هستند.
دادههای خانه کتاب و ادبیات ایران نشان میدهد که در سالهای اخیر علیرغم افزایش عنوان، تعداد نسخههای تولید شده کاهش پیدا کرده است. همچنین قیمت کتابها صعودی بوده است بطوریکه ارزش کل قیمت پشت جلد کتابهای منتشرشده در دیماه ۱۴۰۴ نسبت به دی ۱۴۰۳ حدود ۷۶.۳ درصد افزایش داشته است.
همچنین افزایش قیمت کاغذ و چاپ نیز برای ناشران، نویسندگان، مجلات و ... از عواملی است که میزان نشر آثار را کمتر کردهاند. از سوی دیگر افزایش فشار بر نویسندگان و ناشران غالبا به دلایل سیاسی در چنین وضعیتی، آنان را به سمت چاپ در کشورهای دیگر، ترجمه و یا انتشار نسخه الکترونیک سوق داده است.
یکی از کارکنان مجلهای در روژهلات که نخواست نامش فاش شود، در توضیح این دگرگونیها به خبرگزاری ما گفت: «تنها در طول سه ماه قیمت چاپ مجله حدود ۵ برابر شده است. به دلیل وضعیت اقتصادی، کتاب و مجلات از سبد خرید خانوادهها حذف شده است و حالا که قیمت در حوزه نشر و چاپ هم در حال افزایش است و هیچ حمایتی از سوی دولت هم وجود ندارد، برای حفظ مجله مجبور به جذب اسپانسر و طراحی نسخه الکترونیک هستیم تا از این حوزه حذف نشویم.»
گزیزه.س نویسنده، نماشنامه نویس کودک و نوجوان در بخش ادبیات کوردی نیز موانع سیاسی و محدودیتهای اداره ارشاد اسلامی را همچون مانع راه خود خوانده و میگوید: «آثار من به زبان کوردی وبرای کودکان کورد است. در این راستا هم تلاش کردهام نشانهها، تاریخ و فرهنگ کوردی را با تصاویر و قلم اصیل به رشته تحریر در آورم با این حال به عنوان یک زن در این ساختار سیاسی، اجتماعی و وضعیت اقتصادی حتی در کشور دیگری هم از چاپ کتاب خود ناتوان هستم.»
با وجود چالش و مشکلات موجود، در نمایشگاه تابستانه کتاب مهاباد، هنوز هم آثاری به چشم میخورند که برای مخاطبان بسیار جذاب باشند. بخش کودک و نوجوان به هر دو زبان کوردی و فارسی را میتوان از پرفروشترین بخشها دانست زیرا بسیاری از والدین ترجیح میدهند اگر برای خود هم نتوانند کتاب بخرند، برای کودکانشان از طریق کتاب و کتابخوانی تحولی در آینده ایجاد نمایند.
صنعت نشر و چاپ در ایران همانند بسیار از حوزهها در رکود اقتصادی شدیدی به سر میبرد اما قلمها هنوز هم مینویسند و تلاش برای مقاومت در برابر سانسور، محدودیتهای جنستی و تورمهای اقتصادی همچنان پابرجاست.