حضور کمرنگ زنان در عرصه کارگردانی سینما؛ چالشها و موانع فیلمسازان زن در جشنواره فیلم سلیمانی
اگرچه ششمین دوره جشنواره بینالمللی فیلم سلیمانی میزبان حضور چشمگیر زنان هنرمند و داوران زن بود، اما آمار پایین فیلمهای ساختهشده توسط کارگردانان زن، زنگ خطری را درباره تداوم موانع اجتماعی، مالی و حرفهای پیش روی فعالان سینمای زن به صدا درآورد.
هلین احمد
سليمانی- در ششمین دوره جشنواره بینالمللی فیلم سلیمانی، شمار قابل توجهی از زنان هنرمند و فیلمساز شرکت کردند و همچنین بخشی از زنان به عنوان عضو هیئت داوران در بخشهای مختلف جشنواره نقشآفرینی نمودند. در روز پایانی این جشنواره، فیلم مستند «ژن، ژیان، آزادی» ساخته سوران قربانی و مستند «من در کجای داستانم هستم؟» به عنوان بهترین مستند داخلی برگزیده شدند. اما با وجود این مشارکت چشمگیر زنان، نقش زنان در عرصه کارگردانی فیلم در مقایسه با کل مشارکتها کمتر بود.
در ششمین دوره، تعداد فیلمهای با کارگردانی زنان کم به نظر میرسید؛ مسئلهای که پرسشهای مهمی را درباره دلایل کاهش مشارکت زنان در فرآیند تولید و کارگردانی فیلم ایجاد میکند. موانع اجتماعی، حرفهای و مالی احتمالاً از دلایل اصلی کاهش فرصتهای زنان برای دستیابی به جایگاه کارگردانی هستند؛ موضوعی که این پرسش را مطرح میکند که چگونه میتوان فرصتهای بیشتری را برای زنان در حوزه سینما و فیلمسازی ایجاد کرد.
«موانع زنان، مانعی در برابر کمیِ زنان کارگردان بوده است»
یاسمن شریفمنش، روزنامهنگار، مستندساز و داور ششمین دوره جشنواره سلیمانی، با اشاره به اینکه با وجود فعالیت در هیئت داوران، اما هنوز کارهای زیادی برای انجام دادن در حوزه مستند باقی مانده است، حضور زنان در ششمین جشنواره سلیمانی را در سطحی کم ارزیابی کرد و گفت: «در ششمین جشنواره فیلم در سلیمانی، مشارکت زنان در سطحی کم به چشم میخورد. لازم است زنان از طریق تشویق و دستگیری، در مستندها و جشنوارهها شرکت کنند؛ همانطور که زندگی به زن نیاز دارد، فیلم نیز به مشارکت زنان و زنان کارگردان نیازمند است. همچنین این نخستین سالی بود که به عنوان داور در جشنواره شرکت میکردم و در سالهای گذشته نقش و مشارکت زنان را دنبال میکردم. بسیار ضروری است که زنان به عنوان کارگردان در مستندها حضور داشته باشند تا بتوانیم تمامی ابعاد زندگی زنان، موانع و موفقیتهایشان را روایت کنیم. در جریان جشنواره، تلاش زنان در فیلمها آشکار بود و با وجود موانع، زنان تلاش کرده بودند تا پیام موجود را تا حد متوسطی منتقل کنند.»
وی در ادامه سخنان خود افزود: «نمیتوانیم بگوییم زنان فیلمساز کورد در ابتدای راه هستند، اما تلاشها و مبارزاتشان در فیلمهایشان دیده میشود و پس از آن میتوانند در برابر موانعی که امروزه سر راه زنان قرار دارد، بسیار قویتر ظاهر شوند. در جامعه کوردی آسان نیست که زنی کارگردان باشد و فیلم بسازد. ما از کمبود زنان کارگردان سخن میگوییم، اما زنان کورد با شجاعت خود راهی برای مقابله با این موانع پیدا میکنند. ما از نبود فیلمساز، کارگردان و بازیگر صحبت میکنیم، اما باید بدانیم که زنان کورد در جامعهای زندگی میکنند که چنین زنانی را نمیپذیرد. من اهل روژهلات كوردستان هستم، سپس به تهران رفته و در آنجا زندگی کردهام و بعد به خارج از کشور رفتهام؛ بنابراین میدانم برای زنی که میخواهد در حوزه فیلم کار کند، چه موانعی سر راهش قرار میگیرد. در حال حاضر تا حدودی آگاهی وجود دارد، اما به سطحی نرسیده که مایه دلخوشی باشد، به همین دلیل زنان با موانع بسیار بزرگی روبهرو میشوند.»
«در جشنواره لازم است بخش ویژهای برای زنان فیلمساز و فیلمهای زنان در نظر گرفته شود»
یاسمن شریفمنش در پایان سخنان خود گفت: «جشنوارهها تنها مکانی برای اکران فیلم نیستند، بلکه مکانهایی برای تبادل نظر و خلق آثار متفاوتیاند. به همین دلیل لازم است بخش ویژهای برای زنان فیلمساز یا اکران فیلمهای زنان در نظر گرفته شود و جایزهای ویژه برای زنان کارگردان وجود داشته باشد تا به عنوان حمایتی از زنان باشد. از برگزارکنندگان جشنواره تشکر میکنم که با وجود پیچیدگیهای وضعیت منطقه، جشنواره را برگزار کردند و زنان را در سالنها گرد هم آوردند تا بتوانیم تبادل نظر کنیم. پیشنهاد من این است که در سالهای آینده بخش ویژهای به زنان اختصاص یابد تا فرصتهای بیشتری برای کار کارگردانی و مشارکت زنان فراهم شود.»