رجاء حميد رشيد 

عراق- در زمانی که فناوری با سرعت در حال تسخیر دنیای کودکی است و نیاز به ابزارهای آموزشی نزدیک‌تر به دنیای ذهنی کودک بیشتر می‌شود، هنر تئاتر عروسکی به‌عنوان یکی از روش‌های تربیتی که میان سرگرمی و آموزش پیوند برقرار می‌کند، برجسته می‌شود. با وجود اینکه این هنر در عراق طی دهه‌های گذشته رو به افول رفته بود، اما اخیراً به همت گروهی از زنان جوان و بااستعداد که با تلاش فردی و اشتیاق فراوان در پی احیای آن هستند، دوباره جان گرفته است.

در میان این حرکت هنری نو، نام‌هایی مانند نور محمد و امواج علی به چشم می‌خورند که توانسته‌اند عروسک‌ها را از ابزارهایی ساده به وسیله‌ای آموزشی و تربیتی مؤثر تبدیل کنند؛ ابزاری که کودکان را هدف قرار می‌دهد و با زبانی که آن را می‌فهمند و دوست دارند، با آن‌ها ارتباط برقرار می‌کند. این دو با ابتکارهای شخصی و اصرار بر یادگیری و پیشرفت، در تلاش‌اند این هنر را با شیوه‌های مدرن که ترکیبی از سرگرمی و آموزش است، احیا کنند و میراثی نمایشی را که زمانی بخش مهمی از خاطره نسل‌ها بوده، دوباره زنده کنند.

 

شور هنری در خدمت آموزش و سرگرمی کودکان

نور محمد، دختر جوان و جاه‌طلب، فارغ‌التحصیل رشته حسابداری و دانشجوی دانشکده هنرهای زیبا، به‌عنوان استعدادی چشمگیر در حوزه صداپیشگی و تئاتر عروسکی مطرح شده است. او با مهارت در کنترل لحن و تغییر صدا، به شخصیت‌های مختلف جان می‌بخشد و با زبانی نزدیک به دنیای کودکان با آن‌ها ارتباط برقرار می‌کند.

او فعالیت خود را با دوبله انیمیشن آغاز کرد، اما به‌زودی علاقه واقعی خود را در تئاتر عروسکی یافت و با تلاش شخصی و یادگیری مداوم، مهارت‌هایش را در تغییر صدا متناسب با هر عروسک توسعه داد. نور محمد معتقد است صحنه‌های کمدی زنده تأثیر عمیقی بر ذهن کودک می‌گذارند و همین موضوع او را به خلاقیت بیشتر در کارش ترغیب می‌کند.

او توضیح می‌دهد که آغاز آشنایی‌اش با این حوزه به سال سوم دانشگاه و درس تئاتر عروسکی بازمی‌گردد؛ جایی که از همان ابتدا جذب این هنر شد، زیرا آن را روشی نوآورانه برای ارتباط با کودکان می‌دانست که به درک سریع‌تر و علاقه بیشتر آن‌ها به یادگیری کمک می‌کند.

نور محمد اشاره می‌کند که عروسک‌ها از نزدیک‌ترین ابزارها به دنیای کودک هستند و به همین دلیل شخصیت «سارونه» را خلق کرده است؛ عروسکی با موهای قرمز بافته و صدایی کودکانه و دوست‌داشتنی که هدفش جلب توجه و تأثیرگذاری بر کودکان به شیوه‌ای ساده و صمیمی است.

او در حال حاضر برنامه‌ای هفتگی با عنوان «خانه پدربزرگ» اجرا می‌کند که در آن با کودکان ارتباطی تلفیقی از آموزش و سرگرمی برقرار می‌سازد. همچنین در مؤسسه هنرهای دختران در حوزه تئاتر عروسکی فعالیت دارد و به آموزش این هنر به دانش‌آموزان می‌پردازد. او تأکید می‌کند که آماده همکاری با گروه‌های هنری، به‌ویژه در فعالیت‌های مرتبط با کودکان یتیم است تا با اجرای نمایش‌های هدفمند همراه با عروسک «سارونه»، لبخند بر لبان آن‌ها بنشاند.

نور محمد درباره چالش‌های کار خود می‌گوید که در بصره و به‌طور کلی عراق، کمبود عروسک و دشواری یافتن افراد متخصص در دوخت آن‌ها وجود دارد؛ به‌طوری که گاهی ناچار شده برخی عروسک‌ها را از طریق شبکه‌های اجتماعی خریداری کند. در این میان، همکلاسی‌اش امواج نقش مهمی در دوخت بسیاری از عروسک‌ها داشته و به دانشجویان در گذراندن امتحانات این رشته کمک کرده است.

او بر اهمیت حمایت جامعه از هنر تأکید می‌کند و از خانواده‌ها می‌خواهد فرزندانشان را به فعالیت‌های هنری تشویق کنند، زیرا هنر تنها سرگرمی سطحی نیست، بلکه می‌تواند ابزاری مؤثر برای آموزش و تربیت باشد.

وی همچنین بر لزوم وارد کردن تئاتر عروسکی به نظام آموزشی تأکید دارد، چرا که این هنر توانایی جذب کودکان و دور کردن آن‌ها از استفاده بیش از حد از فناوری و بازی‌های الکترونیکی را دارد و می‌تواند ارزش‌های آموزشی را به شکلی ساده و جذاب منتقل کند. او اضافه می‌کند که آموزش این هنر را به دختران خردسال آغاز کرده و معتقد است نسل جدید دارای استعدادها و انگیزه‌های قابل توجهی است که نیازمند حمایت است.

نور محمد در پیامی به دختران توصیه می‌کند که از ورود به عرصه تئاتر عروسکی یا هر حوزه هنری دیگر نترسند و تأکید می‌کند که اعتمادبه‌نفس کلید عبور از چالش‌ها و حمایت خانواده عامل مهمی در موفقیت است.

از سوی دیگر، امواج علی، سازنده عروسک، درباره علاقه‌اش به این هنر می‌گوید که با جمع‌آوری تکه‌های پارچه، عروسک‌هایی خلق می‌کند که روی صحنه جان می‌گیرند. او در طراحی و دوخت شخصیت‌هایی مانند «سمسم»، «قورباغه کامل» و «گوسفند» مهارت یافته و با استفاده از مواد ساده، جلوه‌ای هنری به آن‌ها می‌بخشد. آثار او به دانشجویان دانشکده هنرهای زیبا در گذراندن آزمون‌های تئاتر عروسکی کمک کرده و همچنین در نمایش‌های آموزشی ویژه کودکان برای تقویت ارزش‌هایی مانند اهمیت درس، نظافت و اخلاق به کار گرفته شده است.   

شایان ذکر است که هنر تئاتر عروسکی در دهه ۱۹۷۰ در عراق بسیار رواج داشت، اما در دهه ۱۹۸۰ به دلیل جنگ‌ها و بحران‌ها به‌شدت کاهش یافت و پس از سال ۲۰۰۳ تنها به‌صورت محدود دوباره احیا شد.