اخلاص حمرونی 

تونس - در دورانی که چالش‌های بیکاری، تخریب محیط‌زیست و ضعف توسعه در مناطق داخلی مانند استان قصرین تونس به هم گره خورده‌اند، ابتکارهای جوانان، به‌ویژه زنان، برجسته می‌شود؛ کسانی که تصمیم گرفته‌اند دانش دانشگاهی خود را به پروژه‌هایی با ابعاد اقتصادی، زیست‌محیطی و اجتماعی تبدیل کنند.

در میان این تجربه‌ها، داستان دختر جوانی به نام عطا برکاوی مطرح است؛ کسی که از صندلی‌های دانشگاه وارد عرصه کارآفرینی در بخش کشاورزی شد و به مربی این حوزه، تولیدکننده کودهای طبیعی و سرمایه‌گذار در روش‌های کشاورزی دوستدار محیط‌زیست تبدیل گشت.

 

مسیر علمی با چشم‌اندازی روشن

عطا برکاوی مدرک کارشناسی زیست‌فناوری را دریافت کرد و سپس با اخذ مدرک کارشناسی ارشد مدیریت کسب‌وکار، مسیر خود را ادامه داد؛ مسیری که میان آموزش حرفه‌ای و دانش علمی پیوند برقرار کرد. او درباره دلیل این انتخاب می‌گوید: «من باور داشتم هر پروژه موفقی باید بر پایه‌ای علمی و مستحکم، همراه با چشم‌انداز مدیریتی و راهبردی روشن بنا شود.»

آموزش او تنها به دانشگاه محدود نماند، بلکه با دوره‌های آموزشی متعدد در حوزه کشاورزی، به‌ویژه در مرکز الرمال در بنزرت و مراکز آموزش فنی کشاورزی تقویت شد. در این دوره‌ها با فناوری‌های ارزش‌افزایی محصولات کشاورزی، تقطیر گیاهان دارویی و معطر و فرآوری محصولات آشنا شد.

او می‌گوید: «آموزش کشاورزی افق‌های گسترده‌ای را پیش رویم گشود و مرا با ثروت عظیم کشاورزی تونس از شمال تا جنوب آشنا کرد، در حالی که بهره‌برداری و ارزش‌افزایی از آن هنوز ضعیف است.»

 

از آموزش تا علاقه‌مندی به کار میدانی

در این مرحله، عطا در بازدیدهای میدانی متعددی از پروژه‌های کشاورزی فعال و در حال اجرا شرکت کرد و از نزدیک با روش‌های فرآوری محصولات آشنا شد. در همین جا بود که علاقه به باور عمیق تبدیل شد. او می‌گوید: «در دانشگاه موظف بودیم پروژه‌هایی انجام دهیم و مقابل هیئت‌های تخصصی ارائه کنیم و تأثیرات اقتصادی آن‌ها را بررسی کنیم؛ همین موضوع باعث شد همیشه به کاربرد عملی فکر کنم، نه فقط جنبه نظری.»

 

پروژه‌ای خانوادگی با نگاهی نو

این پروژه در ابتدا در چارچوب خانواده شکل گرفت. پدر او از سال ۲۰۰۸ در زمینه ساخت دستگاه‌های خردکن دستی فعالیت داشت؛ دستگاه‌هایی برای ارزش‌افزایی محصولات کشاورزی مشهور استان قصرین مانند کاکتوس (انجیر تیغی) و مشتقات آن و استفاده از آن‌ها به عنوان خوراک جایگزین دام.

عطا توضیح می‌دهد: «ایده در ابتدا ساده بود، اما همزمان بر آگاهی زیست‌محیطی و اقتصادی استوار بود.» با این حال، او معتقد بود این فعالیت ظرفیت‌های بیشتری دارد. به کمک دانش علمی و تجربه کاری‌اش در شرکت‌های خارجی، تصمیم گرفت پروژه را توسعه دهد و آن را از یک کارگاه کوچک به یک مؤسسه منظم تبدیل کند؛ مؤسسه‌ای که هدفش نزدیک کردن فناوری‌های نوین به کشاورزان، به‌ویژه در مناطق داخلی دور از مراکز تأمین است.

او می‌گوید: «از خودم پرسیدم چرا تجربه‌هایم فقط در خدمت کار برای دیگران باشد، در حالی که می‌توانم آن را برای توسعه پروژه‌ای به کار بگیرم که به منطقه و بخش کشاورزی خدمت کند؟»

 

مکانیزاسیون کشاورزی در خدمت اقتصاد چرخشی

پروژه عطا بر پایه رویکردی زیست‌محیطی و پایدار بنا شده که از تحصیلات او در زیست‌فناوری الهام گرفته و بر ارزش‌افزایی پسماندهای کشاورزی و صنعتی که پیش‌تر بار زیست‌محیطی محسوب می‌شدند، تمرکز دارد.

او توضیح می‌دهد: «پسماندهای کارخانه‌های روغن‌کشی زیتون که پیش‌تر دور ریخته یا سوزانده می‌شد و آسیب‌های جدی زیست‌محیطی ایجاد می‌کرد، امروز به ماده اولیه برای تولید کود طبیعی یا خوراک دام با ارزش غذایی تبدیل شده است.»

از طریق دستگاه‌های خردکن و آموزش‌های مرتبط، این پسماندها وارد چرخه‌ای اقتصادی می‌شوند که به بهبود خاک، حفاظت از محیط‌زیست، ایجاد منابع درآمدی جدید و فراهم کردن فرصت‌های شغلی کمک می‌کند. او می‌گوید: «به این شکل، معادله اقتصاد چرخشی محقق می‌شود: بازده اقتصادی، حفاظت از محیط‌زیست و توسعه محلی پایدار.»

 

چالش‌های کارآفرینی زنان در بخش فنی

مسیر عطا خالی از دشواری نبود، به‌ویژه به عنوان زنی فعال در حوزه مکانیزاسیون کشاورزی که به طور سنتی مردانه تلقی می‌شود. او درباره آغاز کارش می‌گوید: «در توانایی من برای مدیریت چنین پروژه‌ای تردید وجود داشت، حتی از سوی برخی اطرافیانم. اما باور داشتم معیار واقعی، شایستگی است. وقتی کار را با پدرم شروع کردم، همراه او به کارگاه می‌رفتم تا با مشتریان دیدار کنم، اما آن‌ها حاضر نبودند با من صحبت کنند و می‌گفتند می‌خواهیم با پدرت حرف بزنیم، نه با تو.»

با این حال، با پشتکار و فعالیت میدانی توانست جایگاه خود را تثبیت کند و اعتماد کشاورزان و شرکا را جلب کند.

 

تأمین مالی؛ نقطه عطف

مرحله تأمین مالی یکی از مهم‌ترین چالش‌های پروژه بود، به‌ویژه در آغاز راه. او می‌گوید: «پروژه جدید و ناآشنا بود و همین مسئله متقاعد کردن سرمایه‌گذاران را دشوار می‌کرد.» اما نقطه عطف زمانی رقم خورد که پروژه در چارچوب برنامه «اراده» از اتحادیه اروپا تأمین مالی دریافت کرد؛ موضوعی که امکان توسعه و خرید تجهیزات جدید را فراهم ساخت.

پس از آن، پروژه در چندین مسابقه منطقه‌ای و بین‌المللی شرکت کرد و کمک‌هزینه‌های بیشتری دریافت نمود و همچنین با شرکت‌های نوپا و مؤسسات آموزش عالی کشاورزی قراردادهایی امضا کرد.

 

تأثیر میدانی و چشم‌انداز آینده

این پروژه ده‌ها دستگاه خردکن تولید کرده است، به‌ویژه در مقابله با آفت حشره قرمزی که گیاه کاکتوس را در قصرین دچار آسیب کرد و به کشاورزان کمک نمود پیش از فساد محصولاتشان، آن‌ها را ارزش‌افزایی کنند.

همچنین آموزش‌های حضوری و آنلاین ارائه داده که به بسیاری از کشاورزان زن و مرد و صاحبان پروژه‌های کوچک امکان داده با کمترین هزینه و از خانه خود فعالیت‌های درآمدزا راه‌اندازی کنند. او می‌گوید: «هدف ما نزدیک کردن آموزش و فناوری‌های نوین به کشاورز و توانمندسازی او برای ساختن پروژه‌ای پایدار با امکانات محدود است.»

 

پیامی برای همه  

عطا برکاوی سخنانش را با پیامی امیدبخش برای جوانان، به‌ویژه در مناطق داخلی، به پایان می‌برد: «هر ایده‌ای، هرچند ساده به نظر برسد، می‌تواند به پروژه‌ای موفق تبدیل شود اگر اراده و تلاش جدی وجود داشته باشد. قدم اول مهم‌ترین گام است و بقیه مسیر به‌تدریج شکل می‌گیرد. موانع بخشی طبیعی از مسیر کارآفرینی هستند، اما پشتکار می‌تواند چالش‌ها را به فرصت تبدیل کند.»