ادامه فعالیت معدن زغالسنگ پاییزاوا زیر سایه تخلفات زیستمحیطی
برای معدن زغالسنگ گروه وفا در شامانیس، در سال ۲۰۲۵ جریمهای چند میلیون لیری و حکم توقف نامحدود فعالیت صادر شد. با این حال، فعالان محیطزیست میگویند که فعالیتهای معدن همچنان ادامه دارد.
مَمیهان هیلبین زیدان
وان – معدن زغالسنگی که توسط گروه وفا در روستای شامانیس (توپچودگیرمنی) از توابع شهرستان پاییزاوا (گورپینار) در استان وان اداره میشود، به دلیل تخریبهای زیستمحیطی و تصمیمات اداری صادرشده درباره آن، بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است. اسناد وزارت محیطزیست، شهرسازی و تغییرات اقلیمی ترکیه و همچنین مدارک مجلس ملی ترکیه نشان میدهد که درباره این معدن، در چارچوب قوانین محیطزیستی و روند ارزیابی اثرات زیستمحیطی، اقدامات اداری متعددی انجام شده است.
بر اساس پاسخ مراد کوروم، وزیر محیطزیست، شهرسازی و تغییرات اقلیمی، به پرسش کتبی سینان چیفتیورک، نماینده حزب دم از وان، که در تاریخ ۱۴ اکتبر ۲۰۲۵ ارائه شد، این معدن در تاریخ ۲ ژانویه ۲۰۲۵ توسط اداره محیطزیست، شهرسازی و تغییرات اقلیمی استان وان و در تاریخ ۲۵ ژوئن ۲۰۲۵ توسط تیمهای وزارتخانه بازرسی شده است.
در جریان این بازرسیها مشخص شد که شرکت، پیش از پایان یافتن روند ارزیابی اثرات زیستمحیطی مربوط به طرح افزایش ظرفیت معدن، فعالیت خود را آغاز کرده است. به همین دلیل، شرکت به پرداخت ۱ میلیون و ۳۲۰ هزار و ۴۴۵ لیر و ۶۴ قروش جریمه اداری محکوم شد و تصمیم گرفته شد که فعالیتهای مربوط به افزایش ظرفیت تا زمان تکمیل روند ارزیابی اثرات محیط زیستی متوقف شود.
وزارتخانه در پاسخ خود به مجلس اعلام کرد که در بازرسیهای اداره استانی وان، تخلفات زیستمحیطی دیگری نیز شناسایی شده است. بر اساس مواد مختلف قانون محیطزیست، مجموعاً ۱۰ میلیون و ۹۷۸ هزار و ۵۳۰ لیر جریمه برای شرکت تعیین شد. همچنین طبق ماده ۱۵ قانون محیطزیست، تصمیم به توقف نامحدود فعالیت معدن گرفته شد.
چرا روند ارزیابی زیستمحیطی متوقف شد؟
گروه وفا برای افزایش ظرفیت معدن زغالسنگ موجود و همچنین احداث واحدهای خردایش، غربالگری، شستوشو، بستهبندی و محل انباشت پسماند، روند جدیدی برای دریافت مجوز زیستمحیطی آغاز کرد.
اما وزارت محیطزیست، شهرسازی و تغییرات اقلیمی در اطلاعیهای که در ۱۹ آوریل ۲۰۲۴ منتشر کرد، اعلام کرد که روند ارزیابی زیستمحیطی این پروژه متوقف شده است.
این تصمیم به معنی تأیید زیستمحیطی پروژه نبود؛ بلکه برعکس، نشان میداد که روند بررسی پیش از تکمیل شدن پایان یافته است. وزارتخانه نیز بعدها در پاسخ رسمی خود به مجلس تأیید کرد که فعالیتهای مربوط به افزایش ظرفیت، قبل از پایان روند ارزیابی زیستمحیطی آغاز شده بود.
روند فعالیت معدن در طول سالها
بر اساس اسناد رسمی و اطلاعات منتشرشده، روند فعالیت این معدن چنین بوده است:
در سال ۲۰۲۲، گروه وفا استخراج زغالسنگ قهوهای (لیگنیت) را به روش معدن روباز در پاییزاوا آغاز کرد.
در همان محدوده، برای افزایش ظرفیت تولید و ساخت واحدهای خردایش، شستوشو، بستهبندی و محل ذخیره پسماند، روند جدید ارزیابی زیستمحیطی آغاز شد.
در ۱۹ آوریل ۲۰۲۴، روند ارزیابی زیستمحیطی مربوط به افزایش ظرفیت متوقف شد.
در بازرسیهای وزارتخانه در سال ۲۰۲۵ مشخص شد که فعالیتهای افزایش ظرفیت بدون تکمیل روند قانونی ادامه یافته است.
شرکت با جریمههای چند میلیون لیری روبهرو شد و هم فعالیتهای مربوط به افزایش ظرفیت و هم فعالیت کلی معدن، مشمول حکم توقف شدند.
محدودهای نزدیک به دو هزار هکتار
بر اساس پرونده معرفی پروژه که در سال ۲۰۲۲ منتشر شد، محدوده دارای مجوز این معدن حدود ۱۹۶۷ هکتار وسعت دارد.
در این پروژه که قرار بود به روش معدن روباز فعالیت کند، تولید سالانه حدود ۳۰۰ هزار تن زغالسنگ لیگنیت پیشبینی شده بود. همچنین برآورد شده بود که حدود ۲ میلیون و ۷۰۰ هزار تن پسماند معدنی تولید شود. عمر بهرهبرداری معدن نیز حدود ۹ تا ۱۰ سال تعیین شده بود.
در طرح افزایش ظرفیت که در سال ۲۰۲۴ مطرح شد، هدف این بود که تولید سالانه معدن به چند میلیون تن افزایش یابد.
مالک گروه وفا، ویسل اوروم، پیشتر رئیس حزب عدالت و توسعه (AKP) در منطقه ایپکیولو بوده است. او همچنین برای نامزدی نمایندگی مجلس از وان و شهرداری کلانشهر وان از طرف این حزب درخواست نامزدی داده بود.
فعالیت معدن همچنان ادامه دارد
اسناد رسمی وزارتخانه نشان میدهد که برای این معدن حکم توقف نامحدود فعالیت صادر شده است. اما در اسناد عمومی مشخص نیست که این حکم دقیقاً چه زمانی در محل اجرا شده، آیا شرکت علیه آن شکایت کرده، آیا دادگاه دستور توقف اجرای حکم را صادر کرده یا پس از رفع مشکلات، اجازه ادامه فعالیت دوباره داده شده است یا نه.
با این حال، ساکنان منطقه و گروههای فعال محیطزیستی میگویند که فعالیت معدن همچنان ادامه دارد و این موضوع باعث تخریب محیطزیست شده است.
«منابع آب آلوده میشوند»
شهربان تولو، عضو انجمن محیطزیست وان، گفت که فعالیتهای معدنی در سراسر کوردستان طی سالهای اخیر افزایش یافته است. به گفته او، در شهرهای آمد، الح و سرت فعالیتهای اکتشاف نفت افزایش یافته و در شهرهای وان، جولمرگ (حکاری) و درسیم نیز استخراج زغالسنگ، مس و طلا گسترش پیدا کرده است.
او گفت معدن لیگنیت پاییزاوا که در دهه ۱۹۹۰ افتتاح شده بود، پس از مهاجرتهای سال ۱۹۹۷ تعطیل شد، اما گروه وفا در سال ۲۰۲۲ در نزدیکی همان محدوده، دوباره استخراج زغالسنگ را آغاز کرد.
تولو با اشاره به ادامه فعالیت معدن روباز گفت: «فعالیتهای این معدن آسیب جدی به زمینهای کشاورزی و منابع آب وارد کرده است. منابع آبی اطراف معدن آلوده میشوند. این آبها هم برای نوشیدن دامها و هم برای آبیاری زمینهای کشاورزی استفاده میشوند. این مسئله برای مردم منطقه که از دامداری زندگی خود را میگذرانند، خطر بزرگی ایجاد میکند. پاییزاوا دارای زمینهای کشاورزی حاصلخیز و پوشش گیاهی غنی است. مراتع نوردوز نیز از نظر دامداری اهمیت زیادی دارند.»
«مردم مجبور به مهاجرت میشوند»
شهربان تولو گفت که پسماندهای معدن در زمینهای کشاورزی ریخته میشود و این مسئله منابع درآمد مردم منطقه را تحت تأثیر قرار داده است.
او افزود: «این معدن برای مدت ۱۰ سال اجاره داده شده است. زغالسنگ استخراجشده از محدودهای حدود ۱۹۶۷ هکتار، به بنیادهای کمکرسانی اجتماعی فروخته میشود. فعالیت معدن باعث شده مردم روستاهای اطراف برای تأمین زندگی خود با مشکل روبهرو شوند. این وضعیت به مرور باعث مهاجرت اجباری میشود. با وجود تمام این تخریبهای زیستمحیطی، ما فکر میکنیم اقدامات قانونی لازم بهدرستی اجرا نشده است.»
«سود اقتصادی در اولویت قرار گرفته است»
شهربان تولو با تأکید بر ضرورت نظارت مستقل بر فعالیتهای معدنی گفت: «باید گزارشهای مستقل ارزیابی زیستمحیطی تهیه شود، نهادهای مستقل بهطور منظم بازرسی انجام دهند، رضایت مردم محلی گرفته شود و از فناوریهای مدرن و سازگار با محیطزیست استفاده شود. اما امروز به جای منافع محیطزیستی و اجتماعی، منافع اقتصادی و انگیزه کسب سود در اولویت قرار گرفته است.»