زنان روزنامهنگار سودانی زیر آتش جنگ؛ روایت حقیقت در میان آوارگی، تهدید و گمراهسازی رسانهای
در سایه تداوم جنگ در سودان، زنان رسانهای با آوارگی، فشارهای روانی، محدودیت دسترسی به اطلاعات و تهدیدهای امنیتی روبهرو هستند؛ چالشهایی که انتقال حقیقت را به بهایی سنگین برای آنان بدل کرده است.
آيه ابراهيم
سودان- زنان فعال در عرصه رسانه در سودان در سایه تداوم درگیریها با چالشهای بزرگی روبهرو هستند؛ از مسیر دشوار آوارگی گرفته تا پیامدهای روانی ناشی از جنگ و از دست دادن عزیزان. افزون بر این، آنها با مشکلات حرفهای نیز مواجهاند که مهمترین آن ناتوانی در دسترسی به اطلاعات دقیق برای انتقال درست واقعیت به مخاطب است؛ موضوعی که گاه آنان را در معرض اتهام بیاعتباری در پوشش اخبار قرار میدهد.
ناتوانی در دسترسی به اطلاعات
غاده عثمان جاویش، مسئول در شورای عالی فرهنگ و رسانه، تأکید میکند که زنان رسانهای در کشورش در شرایط کنونی سودان ــ با تداوم درگیری میان ارتش و نیروهای پشتیبانی سریع و شکافهایی که جنگ بهجا گذاشته ــ با چالشهای جدی مواجه هستند.
او توضیح داد که این درگیریها موجب موج گستردهای از آوارگی در میان زنان رسانهای شده و بیثباتی زندگی آنان را به دنبال داشته است. همچنین گسترش پلتفرمهای رسانهای در شبکههای اجتماعی که اخبار را بازنشر میکنند، باعث تضییع حقوق آنان و ناتوانیشان در دسترسی به اطلاعات دقیق شده است.
وی افزود که جنگ پیامدهای اقتصادی سنگینی نیز بههمراه داشته که به کاهش دستمزد و حقوق دریافتی زنان رسانهای انجامیده است و با اندوه از جان باختن برخی خبرنگاران زن و ناپدید شدن تعدادی دیگر سخن گفت.
در گزارشی تازه، اتحادیه روزنامهنگاران سودانی کشته شدن ۱۴ روزنامهنگار و فعال رسانهای را در سال ۲۰۲۵ ثبت کرده است. این گزارش همچنین دهها مورد نقض حقوق شامل ناپدیدسازی قهری، بازداشتها، پیگردهای قضایی، تهدید و کارزارهای تخریب وجهه علیه خبرنگاران زن و مرد در داخل و خارج سودان را مستند کرده است.
غاده عثمان جاویش این گزارش را افشاگر وضعیت روزنامهنگاران زن سودانی دانست و گفت آنان با هدفگیری چندلایه شامل بازداشت، تخریب وجهه و تهدید روبهرو هستند؛ آن هم در شرایطی که محدودیتهای اجتماعی و امنیتی دسترسیشان به حمایت و حفاظت را دشوارتر کرده است.
دعوت به بازگشت به کار
در همین راستا، روعه محمد حسین، خبرنگار سودانی، تأکید میکند که «زنان رسانهای سودانی توانمند و متمایز هستند و قادرند اطلاعات را منتقل کنند. بسیاری از آنها با وجود چالشها، بهویژه در مناطق درگیری که هیچگونه حمایتی از خبرنگاران زن وجود ندارد، توانستهاند صدای خود را به گوش برسانند و برای انجام رسالت حرفهایشان دست به خطر بزنند.»
او گفت که درگیریها تأثیر عمیقی بر زندگی حرفهای زنان رسانهای گذاشته و مانع از فعالیت عادی آنها شده است، اما با این حال باور دارد که «فرصتهای آموزش و توانمندسازی میتواند به آنها کمک کند تا مهارتهای خود را نشان دهند و حتی در سختترین شرایط نیز خبر تهیه کرده و شایستگی خود را اثبات کنند.»
وی با ارسال درود به زنان رسانهای سودانی که در این شرایط دشوار به کار خود ادامه میدهند، از کسانی که فعالیتشان متوقف شده خواست دوباره به کار بازگردند و از نو برخیزند.
دادگاه کیفری بینالمللی نیز نیروهای پشتیبانی سریع را به ارتکاب جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت در جریان محاصره و تصرف شهر الفاشر در شمال دارفور متهم کرده است؛ از جمله اعدامهای جمعی، استفاده از تجاوز جنسی بهعنوان ابزار جنگ و حفر گورهای دستهجمعی برای پنهان کردن شواهد.
بر اساس تحقیقات انجامشده، خشونت جنسی از جمله تجاوز، بهعنوان ابزار جنگ در دارفور به کار گرفته میشود و طبق برآورد کارشناسان سازمان ملل، نیروهای پشتیبانی سریع بین ۱۰ تا ۱۵ هزار نفر را در شهر الجنینه در غرب دارفور به قتل رساندهاند.
محیطی آکنده از گمراهسازی رسانهای
در همین زمینه، حجازیه محمد سعید، خبرنگار سودانی، معتقد است چالشهای پیش روی زنان رسانهای ترکیبی از خطرات ناشی از درگیری مسلحانه، مشکلات حرفهای، دشواری دسترسی به اطلاعات و اخبار در فضایی آکنده از گمراهسازی رسانهای، کمبود امکانات و همچنین فشارهای روانی ناشی از آوارگی و کشتار گسترده زنان سودانی است.
او همچنین به دشواری پوششهای میدانی و زنده اشاره کرد و گفت برخی زنان رسانهای در معرض تخریب وجهه، بازداشت و قتل هدفمند از سوی نیروهای پشتیبانی سریع قرار گرفتهاند.