شلیر کویی

کویه- روند طلاق در اصل راهکاری قانونی و شرعی برای پایان‌دادن به یک رابطه زناشویی است؛ زمانی که تفاهم و سازگاری میان زوجین به بن‌بست می‌رسد. اما در بسیاری از جوامع سنتی، طلاق پایان مشکلات نیست، بلکه آغاز مرحله‌ای تازه از رنج و انواع خشونت علیه زنان است.

زنان پس از جدایی، به‌جای آن‌که فرصت آغاز دوباره یک زندگی آرام و شرافتمندانه را داشته باشند، اغلب با سرزنش و انگ‌های اجتماعی، فشار روانی همسر سابق، آزار جنسی در محیط کار و استفاده از فرزندان و نفقه به‌عنوان ابزاری برای اعمال فشار روبه‌رو می‌شوند. در این گزارش، با استناد به اظهارات «کنیر لقمان»، معاون دادستان دادگاه بدوی کویه، ابعاد مختلف مشکلات و خشونت‌هایی که زنان پس از طلاق با آن مواجه می‌شوند و نقش قوانین اقلیم باشور کوردستان در حمایت از حقوق آنان بررسی شده است.

 

«زنان پس از جدایی از سوی جامعه مقصر شناخته می‌شوند»

کنیر لقمان، معاون دادستان دادگاه بدوی کویه که در زمینه خشونت علیه زنان فعالیت دارد، درباره مشکلات زنان در زمان جدایی و پس از آن گفت: خشونت علیه زنان از زمان ثبت درخواست جدایی آغاز می‌شود و اشکال مختلفی دارد. بخشی از این خشونت‌ها ریشه در آداب و رسوم و تأثیر آن‌ها بر جامعه دارد.

او افزود: برای مثال، زمانی که زنی از همسرش جدا می‌شود، جامعه او را با انواع طعنه و سرزنش روبه‌رو می‌کند و حتی در میان مردم به او برچسب می‌زنند. کمتر کسی می‌گوید که خود زن درخواست جدایی کرده است؛ بلکه خیلی زود تقصیر را متوجه زن می‌کنند و با بی‌احترامی با او برخورد می‌شود، گویی مرتکب گناه بزرگی شده است.

به گفته کنیر لقمان، در حالی که باید پذیرفت زنان نیز حق دارند زندگی خود را انتخاب کنند و نباید قربانی خشونت شوند، در جامعه گفته می‌شود: «اگر زن خوبی بود، طلاق نمی‌گرفت.» چنین دیدگاه‌هایی به جایگاه اجتماعی و شخصیت زنان آسیب می‌زند و آنان را بیشتر به حاشیه می‌راند.

 

مشکلات نفقه و مهریه و سوءاستفاده در محیط کار

کنیر لقمان با اشاره به مشکلات اقتصادی زنان پس از جدایی گفت: یکی از مسائل اصلی این است که زن چگونه می‌تواند فرزندانش را سرپرستی کند. بسیاری از زنان برای تأمین نیازهای فرزندان خود تلاش می‌کنند شغلی پیدا کنند و به استقلال اقتصادی برسند، اما در این مسیر با مشکلات جدی روبه‌رو هستند.

او افزود: زنان هنگام جست‌وجوی کار گاهی از سوی کارفرمایان مورد آزار و سوءاستفاده قرار می‌گیرند که این مسئله نیز ریشه در فرهنگ و سنت‌های نادرست دارد.

به گفته او، نفقه و مهریه نیز از دیگر مشکلات زنان جداشده است. در بسیاری از موارد، دادگاه مبلغی را برای زن و فرزندان تعیین می‌کند، اما مرد از پرداخت آن خودداری می‌کند یا روند اجرای حکم را پیگیری نمی‌کند. این مسئله گاهی به‌عنوان نوعی انتقام‌گیری یا اعمال فشار روانی علیه زن انجام می‌شود و بار بیشتری بر دوش او می‌گذارد.

کنیر ادامه داد: گاهی نیز در زمان ملاقات با فرزندان، برخلاف توافق تعیین‌شده در دادگاه، مرد از آوردن کودک برای دیدار با مادر خودداری می‌کند و از فرزند به‌عنوان ابزاری برای اعمال فشار استفاده می‌کند. این مسئله آسیب روحی شدیدی به مادر وارد می‌کند، در حالی که بسیاری از این زنان از نظر اقتصادی نیز توانایی کافی برای مدیریت زندگی خود را ندارند و در نتیجه با مشکلات روانی بیشتری مواجه می‌شوند.

 

زنان جداشده در معرض آزار جنسی و تهدید قرار دارند

این مقام قضایی همچنین گفت زنان جداشده گاهی حتی در خانه خود نیز از آزار و اذیت جنسی در امان نیستند، زیرا برخی افراد تصور می‌کنند زنی که از همسرش جدا شده، ابزاری برای سرگرمی یا سوءاستفاده است و کرامت انسانی او را نادیده می‌گیرند.

او تأکید کرد: هر زنی چنین نگاهی را نمی‌پذیرد و نباید با چنین تصوری درباره زنان قضاوت کرد. با این حال، هر روز گزارش‌هایی از قتل، حمله یا تهدید زنان از سوی همسران سابقشان منتشر می‌شود و این موارد همچنان تکرار می‌شوند.

کنیر افزود: مشکلات زمانی شدیدتر می‌شود که همسر سابق متوجه شود زن قصد دارد دوباره ازدواج کند و زندگی تازه‌ای را آغاز کند. در چنین شرایطی، گاهی با واردکردن اتهام‌های اخلاقی و ایجاد فشار تلاش می‌شود ازدواج جدید زن برهم بخورد و در مواردی نیز این خشونت‌ها به قتل منجر می‌شود.

 

قوانین اقلیم باشور کوردستان از حقوق زنان حمایت می‌کند

کنیر لقمان در پایان با اشاره به تغییرات قوانین مرتبط با امور شخصی پس از آزادی عراق گفت: خوشبختانه در سال‌های گذشته قوانین این حوزه تغییرات زیادی داشته و در اصلاحات انجام‌شده، حقوق زنان بیشتر مورد توجه قرار گرفته است.

او با اشاره به وجود برخی باورهای سنتی و عقب‌مانده که جدایی را پایان زندگی زن می‌دانند، گفت: امروز سطح آگاهی زنان بالاتر رفته است و آنان می‌دانند که قوانین اقلیم باشور کوردستان از حقوقشان حمایت می‌کند و هنگام مراجعه به دادگاه و ثبت شکایت درباره خشونت‌های اعمال‌شده علیه آنان، از حمایت قانونی برخوردار هستند.