زنان آواره صیدا؛ ستون اصلی کمکهای انسانی در لبنان
در میان چادرهای آوارگان و مدارس شلوغ صیدا، زنان نه تنها دریافتکننده کمک، بلکه فعالان اصلی امدادرسانی هستند. آنان با چالشهای اقتصادی، اجتماعی و روانی مواجهاند و با ابتکارات خود، حمایت و کرامت هموطنانشان را حفظ میکنند.
فادیا جمعه
بیروت- میان چادرهایی که مهاجران برپا کردهاند و مدارس شلوغ در صیدا، روایتهای آوارگی با ابتکارات زنان که کار امدادرسانی را هدایت میکنند، تلاقی میکند. زنانی که پیشتر دریافتکننده کمک بودند، حالا نقش اساسی فعالان را دارند؛ زنانی که با واقعیت انسانی سخت روبهرو میشوند و در عین حال شکنندگی شرایط زنان در محلهای آوارگی را آشکار میکنند.
«تأمین بخشی از نیازها بر اساس امکانات موجود»
جهان قیسی، مدیر اجرایی انجمن «اوردا» (URDA) میگوید: «ما در مناطق مختلف لبنان فعالیت میکنیم و در حال حاضر در صیدا، در مدرسه رسمی لبنانی-کویتی هستیم که درهای خود را به عنوان مرکز اسکان برای آوارگان از جنوب باز کرده است.»
او افزود: «ما با تیمی داوطلبانه بهطور شبانهروزی با حدود ۱۱۰۰ نفر در این مرکز کار میکنیم. کار ما انگیزه انسانی دارد و آوارگان را خانواده خود میدانیم. تلاش میکنیم، با وجود درد خودمان، بخشی از رنج آنها را کاهش دهیم؛ با همکاری شهرداری صیدا و هماهنگی با وزارت امور اجتماعی و نهادهای فعال. سعی میکنیم بخشی از نیازها را تأمین کنیم، اما این نیازها بسیار فراتر از امکانات و تواناییهای ماست.»
او اشاره کرد که یکی از بزرگترین چالشهای فعالیتشان، مسأله اسکان و تأمین مکانهای مناسب برای تازهواردان است: «مجبور شدیم چادرهایی نصب کنیم، اما هدف ما فراهم کردن مکانهای انسانیتر است، بهویژه با حضور زنان، سالمندان و افراد دارای نیازهای ویژه. این موارد برای ما بسیار دلخراش است، خصوصاً وقتی میبینیم خانوادههایی مجبور به خوابیدن در خودروها یا خیابانها هستند.»
جهان قیسی خواستار افتتاح مراکز اسکان بیشتر در مناطق مختلف لبنان شد و گفت: «هر خانوادهای در اینجا داستانی از رنج دارد. شاهد مواردی از فروپاشی و ترس بودهایم، بهویژه در میان زنانی که نیاز به حمایت روانی برای خود و فرزندانشان دارند. ما در تلاشیم وضعیت زنان، سالمندان، کودکان و افراد دارای نیازهای ویژه را ساماندهی کنیم، اما نبود حریم خصوصی در مراکز، چالشی بزرگ است؛ زیرا ازدحام و کمبود فضا و امکانات بهداشتی کافی وجود دارد. ما تا حد امکان تلاش میکنیم کرامت زنان را در این شرایط سخت حفظ کنیم.»
«وضعیت انسانی بسیار دشوار»
لینا العلم، عضو کمیته بهداشت شهرداری صیدا و فعال اجتماعی، گفت: «در جنگ قبلی مسئول یکی از مراکز اسکان بودم، اما امروز ترجیح دادم در قالب یک ابتکار فردی کار کنم تا نیازهای مردم را مستقیماً برآورده کنم و با شهرداریها، مراکز و انجمنها هماهنگی داشته باشم و نقش رابط را ایفا کنم.»
او افزود: «در حال حاضر ۲۴ مرکز اسکان وجود دارد که حدود ۱۲ هزار آواره را در خود جای داده و بیش از ۴۰ هزار نفر دیگر در منازل شهر سکونت دارند.»
در مورد پاسخ رسمی و کمکها، او گفت: «کم هستند و بار اصلی بر دوش ابتکارات فردی و انجمنهای خیریه است. بیشتر این ابتکارات توسط زنان انجام میشود، زیرا طبیعتاً حساستر و پاسخگوترند و تلاش میکنند در حد توان خود کمک کنند، حتی اگر اقدامات سادهای باشد.»
با این حال، بیشتر مدیران مراکز اسکان مرد هستند، که گاهی به نیازهای خاص زنان توجه نمیشود یا زنان بهراحتی نمیتوانند درباره آنها صحبت کنند. بنابراین حضور زنان در موقعیتهای تصمیمگیری ضروری و فوری است.
او افزود: «همچنین توجه من را جلب کرده که تعداد زنان آواره بیشتر از مردان است. این زنان نیاز به مراقبت ویژه دارند که محدود به کمکهای اولیه مانند غذا و سرپناه نیست، بلکه شامل حمایت روانی و اجتماعی نیز میشود. بنابراین امیدواریم به این گروههای آسیبپذیر توجه ویژهای شود.»
با توجه به این واقعیت، زنان در صیدا ستون اصلی پاسخ انسانی هستند، با وجود چالشهای بزرگ، اما عدالت در حق آنها با شناخت نیازهای ویژهشان، تأمین حداقل کرامت در مراکز اسکان و پاسخ فوری به نیازهایشان آغاز میشود.