عید قربان در سودان؛ از آیینهای سنتی تا غذاهای ویژه و نوشیدنی «شربوت»
عید قربان در سودان تنها یک مناسبت دینی نیست، بلکه فرصتی برای گردهمایی خانوادهها و تداوم سنتهای غذایی و اجتماعی است؛ از ذبح قربانی تا نوشیدنی سنتی «شربوت» که همچنان بخشی از فرهنگ این کشور است.
آيه ابراهيم
سودان- عید قربان فرصتی بزرگ برای خانوادههای سودانی است تا آداب و رسوم خود را اجرا کنند. این عید یکی از مهمترین مناسبتهای دینی و اجتماعی به شمار میرود که از منطقهای به منطقه دیگر تفاوتهایی دارد، اما عوامل مشترک زیادی نیز در آن دیده میشود؛ بهویژه ذبح قربانی، تبادل دید و بازدید، تبریک گفتن عید و تقویت روحیه همبستگی اجتماعی.
مها احمد، متخصص تغذیه میگوید عید قربان در سودان یک مناسبت اجتماعی مهم است که طی آن خانوادهها گرد هم جمع میشوند و به مناطق اصلی خود بازمیگردند.
او اشاره میکند که بسیاری از خانوادههای سودانی در عید قربان عادات غذایی خاصی دارند و انواع مختلفی از گوشت را به شکلهای گوناگون مانند «شیة الفرن» و «مرارة خام» سرو میکنند. او هشدار میدهد که مصرف مراره به صورت خام میتواند خطرناک باشد، زیرا ممکن است عامل بیماری باشد و تأکید میکند که باید پیش از مصرف پخته شود.
همچنین مها احمد به نوشیدنی سنتی عید به نام «شربوت» که از خرما تهیه میشود اشاره کرده و توصیه میکند که نباید اجازه داد تخمیر شود، زیرا ممکن است به نوشیدنی الکلی تبدیل شود و بهتر است تازه مصرف گردد.
«شربوت» یکی از مشهورترین نوشیدنیهای سنتی در سودان است و بهویژه در شمال کشور در ایام عید قربان جایگاه ویژهای دارد. این نوشیدنی بخشی از فرهنگ مهماننوازی و گردهماییهای عید محسوب میشود. به دلیل احتمال تخمیر در صورت ماندن طولانی، ممکن است در آن مقدار کمی الکل طبیعی ایجاد شود؛ به همین دلیل دیدگاههای دینی و بهداشتی درباره آن متفاوت است و توصیه میشود تازه مصرف شود.
آمنه السید فضل، یک خانهدار، درباره شربوت میگوید این نوشیدنی یکی از مهمترین سنتهایی است که سودانیها در عید قربان به آن پایبند هستند. او توضیح میدهد که این نوشیدنی از خرما و چندین ادویه تهیه میشود و خرما محصول اصلی ایالت شمالی است که او در آن زندگی میکند، بنابراین شربوت بخشی اصیل از سنتهای این منطقه است.
او بیان میکند که تهیه شربوت با قرار دادن خرما و ادویهها روی آتش و جوشاندن طولانیمدت آن انجام میشود، سپس صاف شده و در یخچال خنک میشود تا سرد سرو گردد. او همچنین میگوید این نوشیدنی به بهبود هضم غذا کمک میکند.
آمنه السید فضل اضافه میکند که این سنت از گذشتههای دور ریشه دارد و بسیاری از خانوادههای سودانی همچنان آن را حفظ کردهاند، اما برخی نسلهای جدید نوشیدنیهای آماده را به شربوت سنتی ترجیح میدهند.
از سوی دیگر، پژوهشگر روعه بربراوی تأکید میکند که عید قربان در سودان حال و هوایی خاص دارد که با سایر کشورها متفاوت است و خانوادهها آن را با اشتیاق فراوان برای دیدار نزدیکان و گردهماییهای خانوادگی جشن میگیرند.
او میگوید عید فقط به غذا و نوشیدنی محدود نمیشود، بلکه با جزئیات اجتماعی و فرهنگی گره خورده است که فقط در این ایام دیده میشود و به آن طعم ویژهای میدهد.
به باور او، یکی از زیباترین ویژگیهای عید قربان در خانوادههای سودانی، اهمیت دادن به دیدارها و ارتباطات اجتماعی است؛ بهطوریکه برخی خانوادهها برای دیدن اقوام خود مسافتهای طولانی را طی میکنند.
روعه بربراوی همچنین اشاره میکند که برخی غذاها بخش مهمی از سنتهای عید هستند، مانند «شیة الفرن»، «مرارة خام» و «شطّه بالدقوه» که در بسیاری از خانهها تهیه میشوند، همراه با نوشیدنی سنتی شربوت. او میگوید نسل جدید بیشتر به نوشیدنیهای آمادهای گرایش پیدا کرده که به باور آنان به هضم بهتر غذا کمک میکند.
عید قربان در سودان بازتابی از غنای اجتماعی و فرهنگی است که فراتر از مراسم قربانی و مهمانیها میرود و به مناسبت احیای روابط خانوادگی و زنده نگه داشتن سنتهای نسل به نسل تبدیل شده است. این عید همچنان فضایی برای حفظ صمیمیت و هویت خانوادگی در میان تغییر سبک زندگی و ذائقهها باقی مانده است.