تمنی السروی

بغداد – نسل‌کشی را نمی‌توان تنها با شمار قربانیان سنجید؛ آنچه این جنایت را ماندگار می‌کند، زخم‌های عمیقی است که بر زندگی زنانی بر جا گذاشته که بدنشان به میدان جنگ تبدیل شد و سال‌ها بار خشونت، آوارگی و فقدان را بر دوش کشیدند. برای زنان ایزدی، آزادی از اسارت پایان رنج نبود، بلکه آغاز نبردی تازه برای التیام زخم‌ها، بازیابی کرامت و رسیدن به حق داشتن زندگی‌ای امن بود؛ آن هم در حالی که خاطرات تلخ خشونت جنسی، بردگی و آوارگی همچنان همراهشان است.

اکنون، دوازده سال پس از جنایت‌های داعش در شنگال، هزاران زن نجات‌یافته هنوز با آسیب‌های عمیق روانی، اجتماعی و اقتصادی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. سازمان‌های جامعه مدنی نیز معتقدند که اقدامات دولت هرگز متناسب با ابعاد این جنایت سازمان‌یافته علیه زنان نبوده و پاسخگوی نیازهای واقعی آنان برای درمان، عدالت و بازگشت به جامعه نیست.

در همین زمینه، هناء عباس، رئیس سازمان «النجدة الشعبیة» (کمک‌رسانی مردمی)،  می‌گوید زنان ایزدی هنوز بهای نسل‌کشی را می‌پردازند. به باور او، تصویب قانون به‌تنهایی برای درمان این زخم‌ها کافی نیست، بلکه تحقق بهبودی واقعی مستلزم نظامی جامع از عدالت، حمایت‌های روانی، اقتصادی و اجتماعی است؛ نظامی که به زنان نجات‌یافته کمک کند استقلال، کرامت و امید به آینده‌ای عاری از ترس را دوباره به دست آورند.

او افزود که آثار روانی این فاجعه همچنان به‌شدت ادامه دارد؛ به‌گونه‌ای که انتشار یک خبر امنیتی یا حتی یک شایعه کافی است تا خاطرات وحشتناک دوران اسارت دوباره در ذهن بازماندگان زنده شود. این موضوع نشان می‌دهد که آثار نسل‌کشی هنوز بر زندگی روزمره آنان سایه انداخته و گذر زمان، به‌تنهایی، برای درمان این زخم‌ها کافی نیست.

 

حمایت از بازماندگان، بخش جدایی‌ناپذیر عدالت

هناء عباس درباره روند اجرای عدالت نیز گفت که محاکمه عاملان این جنایت همچنان با موانع جدی روبه‌رو است و مصونیت از مجازات، روند احقاق حقوق زنان را دشوار کرده است. بسیاری از زنان، چه در داخل عراق و چه پس از مهاجرت، از ترس انتقام حاضر نیستند اطلاعات خود را در اختیار مراجع قضایی قرار دهند. به همین دلیل، دستیابی به عدالت پیچیده‌تر شده و حمایت از زنان نجات‌یافته و توانمندسازی آنان برای مطالبه حقوقشان، شرط اساسی هر روند واقعی عدالت‌خواهی است.

او همچنین تأکید کرد که زنان ایزدی هنوز در انتظار روشن شدن حقیقت درباره آنچه در شنگال رخ داد هستند؛ از جمله اینکه چرا وضعیت امنیتی پیش از حمله داعش فروپاشید و چه نهادهایی در حفاظت از آنان کوتاهی کردند. به گفته او، تحقیقات داخلی و بین‌المللی تاکنون نتوانسته‌اند همه حقیقت را آشکار کنند و همین مسئله باعث شده زخم‌های بازماندگان همچنان تازه بماند.

به گفته هناء عباس، انتشار گزارش‌های دوره‌ای درباره وضعیت زنان ایزدی و ارزیابی میزان اجرای تعهدات دولت، می‌تواند به تدوین سیاست‌هایی متناسب با نیازهای واقعی آنان کمک کند؛ نه راهکارهای موقتی و مقطعی. او یادآور شد که ویرانی گسترده بسیاری از روستاهای شنگال، باقی ماندن گورهای دسته‌جمعی و نامشخص بودن سرنوشت مفقودان، هزاران زن را از پایان دادن به سوگ عزیزانشان محروم کرده و روند درمان روانی آنان را دشوارتر ساخته است.

با وجود آنکه شماری از کشورها و همچنین شورای امنیت سازمان ملل، آنچه بر ایزدی‌ها گذشت را به‌عنوان جنایت نسل‌کشی به رسمیت شناخته‌اند، هناء عباس معتقد است این اقدام هنوز تأثیر ملموسی بر روند اجرای عدالت و جبران خسارت قربانیان نداشته است. به گفته او، ملاحظات سیاسی و پیچیدگی پیگرد اعضای داعش با تابعیت‌های مختلف، روند محاکمه مسئولان این جنایت‌ها را کند کرده است.

او توضیح داد که بیشتر زنانی که سازمان تحت مدیریت او از آنان حمایت می‌کند، هنگام وقوع نسل‌کشی کودک بودند و امروز به زنانی جوان تبدیل شده‌اند که آثار آن فاجعه بر تحصیل، روابط اجتماعی و نگاهشان به آینده سایه انداخته است. بسیاری از آنان، با وجود برخورداری از حق ادامه تحصیل، دیگر انگیزه‌ای برای درس خواندن یا ساختن زندگی جدید ندارند، زیرا آسیب‌های روانی هنوز مانع بازگشتشان به زندگی عادی است.

هناء عباس افزود که برخی از زنان نجات‌یافته اکنون مسئول تأمین معاش کودکانی هستند که در دوران اسارت به دنیا آمده‌اند؛ در حالی که بسیاری از خانواده‌ها همچنان چشم‌انتظار یافتن بیش از ۱۷۰۰ فرد مفقود، از جمله زنان و کودکان، هستند؛ پرونده‌ای انسانی که هنوز به نتیجه نرسیده است.

او همچنین گفت پرونده ربوده‌شدگان و مفقودان همچنان یکی از پیچیده‌ترین پرونده‌های انسانی است. تلاش‌ها برای آزادی و بازگرداندن ربوده‌شدگان، به‌ویژه از سوی حکومت اقلیم باشور کوردستان، همچنان ادامه دارد، اما این پرونده هنوز بسته نشده و بسیاری از خانواده‌ها همچنان از سرنوشت عزیزان خود بی‌اطلاع‌اند.

 

سالگردی که زخم‌ها را دوباره تازه می‌کند

به گفته هناء عباس، سالگرد نسل‌کشی تنها یادآور گذشته نیست، بلکه هر سال زخم‌های زنان ایزدی را دوباره تازه می‌کند. خانواده‌ها به روستاهای ویران‌شده و گورهای دسته‌جمعی بازمی‌گردند و بار دیگر با اندوه و فقدان روبه‌رو می‌شوند. این رنج نیز به نسل جدید منتقل شده و کودکانی که در میان ویرانی و نبود عزیزانشان بزرگ می‌شوند، میراث‌دار همین دردها هستند.

او افزود که کندی روند بازسازی شنگال و دیگر مناطق آسیب‌دیده، همراه با عملی نشدن بسیاری از وعده‌های دولت، مانع بازگشت زنان به محیطی امن و باثبات شده است. همچنین کودکانی که از این نسل‌کشی آسیب دیده‌اند، هنوز آن‌گونه که باید مورد توجه قرار نگرفته‌اند، در حالی که آنان نیز با پیامدهای عمیق روانی و اجتماعی این فاجعه زندگی می‌کنند.

هناء عباس در پایان تأکید کرد که زن ایزدی همچنان هر روز با آثار این فاجعه دست‌وپنجه نرم می‌کند. به گفته او، درمان این زخم‌ها تنها با گذر زمان ممکن نیست، بلکه نیازمند حمایت روانی مستمر، اجرای عدالت برای بازماندگان و فراهم شدن محیطی امن است تا آنان بتوانند زندگی و کرامت ازدست‌رفته خود را دوباره بازیابند.