میان تشدید درگیریها و آوارگی؛ بازگشتی پرمخاطره برای دانشآموزان یمنی به مدارس
دانشآموزان یمنی در شرایطی سال تحصیلی جدید را آغاز میکنند که تشدید درگیریها، آوارگی و وخامت اوضاع اقتصادی، اوضاع را پیچیدهتر کرده است؛ در این میان، سایه سنگین نگرانیهای امنیتی، بازگشت آنها به مدارس و دانشگاهها را با بیم و امید همراه ساخته است.
رحمه شنظور
یمن - با شروع سال تحصیلی، درهای مدارس و دانشگاههای یمن به روی دختران و پسران دانشآموز و دانشجو گشوده شد؛ اما این رویداد در روزهایی رخ میدهد که کشور شاهد اوجگیری درگیریها در چندین جبهه مختلف است. این وضعیت، استمرار فرایند آموزش را با موانع تازهای روبهرو کرده، بهویژه در نقاطی که بیشترین آسیب را از تنشهای امنیتی دیدهاند.
این بازگشت در حالی رقم میخورد که سیستم آموزشی زیر بار سنگین سالها جنگ، دربدری و بحران اقتصادی به ستوه آمده است. این عوامل دسترسی بسیاری از دانشآموزان به تحصیل و تداوم آن را دشوار ساخته تا زنگ آغاز سال تحصیلی با دغدغههای امنیتی، ناپایداری و مشکلات روزمره زندگی گره بخورد.
در شهر تعز که سالیان دراز طعم تلخ جنگ را چشیده است، دانشآموزان و دانشجویان تلاش میکنند درس و دانشگاه را در میان ترس از گلولهباران و انفجارهای ناگهانی پی بگیرند. روایتهای اهالی علم و دانش نشان میدهد که این ترس و اضطراب تنها به فضای آموزشی محدود نمیشود؛ بلکه خانوادهها را نیز در برگرفته است که با دلهره، نگران رفتوآمد فرزندانشان به مدارس و دانشگاهها هستند.
شمس فکری، دانشجوی رشته جامعهشناسی در دانشکده ادبیات دانشگاه تعز، روز خود را با دلهرهای آغاز میکند که از آستانه خانه شروع شده و تا پایان ساعتهای دانشگاه با او همراه است؛ چرا که شعلههای تنش نظامی در جبهههای اطراف شهر تعز زبانه میکشد.
او میگوید شرایط درس خواندن در سال جاری با گذشته تفاوت زیادی دارد و هراسهای امنیتی در تمام لحظات روزمرهاش سایه انداحته است؛ از لحظه خروج از خانه و رسیدن به دانشگاه گرفته تا اضطرابِ دائمی از سقوط ناگهانی گلولهها و انفجارها: «احساس میکنم اوضاع کاملاً عوض شده است. قبلاً حس امنیت نسبی داشتیم، اما حالا با شعلهور شدن دوباره جنگ، صدا و خطر گلولهها و انفجارها مایه ترس و نگرانی ما شده است.»
به گفته شمس فکری، این دغدغه تنها به او و همدانشگاهیهایش ختم نمیشود، بلکه دلپژمردگی و نگرانی عمیقی را برای خانوادههای چشمانتظارشان به همراه دارد. او میافزاید: «خانوادههایمان موقع بیرون رفتن از خانه مدام نگران ما هستند؛ پدر و مادرمان از این میترسند که اتفاق ناگواری برایمان رخ دهد.» با وجود تمام این دغدغهها، او آرزو دارد جنگ متوقف شود تا نسل جوان بتواند به دور از کابوس درگیریها به تحصیل ادامه دهد.
آموزش در زیر فشار
دغدغههای شمس فکری بازتابدهنده واقعیت تلخ آموزشی است که بار سنگین سال افزونِ درگیریها را به دوش میکشد. علاوه بر اضطراب امنیتی که دانشآموزان را در مسیر رفتوآمد همراهی میکند، سیستم آموزشی با مشکلات دیگری نیز دستوپنجه نرم میکند که تخریب هزاران مدرسه، آوارگی و دشواریِ دسترسی به مراکز آموزشی از جمله آنهاست.
بر اساس آمارهای دولتی، نزدیک به ۳ میلیون کودک به دلیل آسیبدیدگی یا ویرانیِ حدود ۳ هزار مدرسه از حق تحصیل محروم شدهاند؛ رقمی که یونیسف آن را برای کودکان بازمانده از تحصیل بیش از ۳.۷ میلیون نفر برآورد میکند. این بحران با تخریب یا تغییر کاربریِ نزدیک به ۲۹۱۶ مدرسه برای اهداف غیرآموزشی و همچنین قطع حقوق بیش از دو سوم معلمان (مجموعاً حدود ۱۷۲ هزار نفر) از سال ۲۰۱۶ تاکنون، ابعاد فاجعهبارتری به خود گرفته است.
با تداوم آوارگی، دوری راه مدارس، خطر مواد منفجره و کمبود معلم زن، بازگشت دانشآموزان به کلاسهای درس به چالشی فراتر از مباحث درسی تبدیل شده و اصل استمرار و استقرار تحصیل آنها را به خطر انداخته است.
سایه سنگین ترس از گلولهباران
در همین راستا، دکتر لیبیا الشرجبی، استاد دانشگاه تعز، معتقد است که بازگشت دانشآموزان به کلاسها لزوماً به معنای فروکش کردن ترس و اضطراب ناشی از جنگ نیست. او توضیح میدهد که خطر گلولهبارانهای ناگهانی همچنان مایه تشویش خاطر دانشآموزان است و خاطرنشان میکند که بنا بر مشاهداتش، این ترسها میتواند باعث شود برخی از دانشآموزان قید درس خواندن را بزنند.
لیبیا الشرجبی شرایط تحصیلی را به موقعیتهای پیرامونی دانشآموزان گره زده و میافزاید که از دیدگاه او، پدیده آوارگی یک چالش اضافی برای کسانی است که مجبور به ترک خانههای خود شدهاند.
او به وضعیت دانشآموزان مناطق ساحلی اشاره میکند که پس از آوارگی و دور افتادن از مدارس و فضای مألوف خود، اکنون در ادامه تحصیل با سختیهای زیادی روبهرو هستند: «آوارگی مشکل بزرگی است؛ بهویژه برای آنهایی که از مناطق ساحلی رانده شدهاند. این دانشآموزان خود را دور از مدرسه یافتند، رشته تحصیل از دستشان رفت و دچار سردرگمی و پراکندگی شدیدی شدند.»
او هشدار داد که استمرار درگیریها این وضعیت را وخیمتر کرده و بازگشت دانشآموزان به مدارس اصلیشان را محالتر میسازد و تأکید کرد: «دانشآموزان مناطق ساحلی تا زمانی که آتشبس برقرار نشود و شرایط برای بازگشت مهیا نگردد، هرگز نمیتوانند در مدارس قبلی خود حاضر شوند.»
با ادامه تنشهای نظامی در جبهههای گوناگون، بازگشت محصلان به مدارس و دانشگاهها بسیار فراتر از شروع یک سال تحصیلی ساده است؛ بلکه برای بسیاری از آنها، رسیدن به صندلی کلاس با واهمههای امنیتی، رنج آوارگی و تنگناهای اقتصادی انباشتهشده در سالیان جنگ گره خورده است.
در حالی که خانوادهها و دانشآموزان با تمام توان برای سرپا نگه داشتن چرخه آموزش میجنگند، توقف جنگ و ایجاد فضایی امن و باثبات، شرط اصلی و حیاتی برای جلوگیری از تبدیل شدنِ جنگ و آوارگی به سدی دائمی در برابر حق آموزش نسل آینده یمن است.