مبارز مراکشی؛ از تظاهرات استقلال ۱۹۴۴ تا حمایت از زنان در برابر فقر و تبعیض
خناته الرونده در سال ۱۹۴۴ پرچم مراکش را در دست گرفت و در تظاهرات استقلال جان باخت. هشت دهه بعد، نوهاش خوله علوی انجمنی به نام او تأسیس کرده است تا از زنانی حمایت کند که امروز با فقر و تبعیض دستوپنجه نرم میکنند.
رجاء خیرات
مراکش - خوله علوی، فعال مراکشی، انجمنی به نام «خناته الرونده» تأسیس کرده است. خناته الرونده مادربزرگ اوست و نامش با تاریخ مقاومت مراکش در برابر استعمار فرانسه گره خورده است. خوله علوی با این کار میخواهد به یاد زنانی وفادار بماند که جانشان را فدای وطن کردند. او معتقد است نسلهای آینده حق دارند این تاریخ را بشناسند و آن را حفظ کنند.
خناته الرونده یکی از نمادهای مقاومت مردم مراکش در برابر استعمار فرانسه است. رهبران جنبش ملی مراکش در ۱۱ ژانویهی ۱۹۴۴ سند مطالبهی استقلال را ارائه کردند. در ۲۹ ژانویهی همان سال، مردم شهر سلا در همسایگی رباط به خیابان آمدند. خناته الرونده در این تظاهرات جان باخت.
او به دست نیروهای استعمار فرانسه کشته شد. اما زنده کردن یاد او برای نوهاش تنها ادای دین به مادربزرگ نیست. خوله علوی آن را پیامی انسانی میداند. او معتقد است راه مبارزه هنوز طولانی و دشوار است. به باور او، مادربزرگش جانش را برای آزادی داد، اما زنان مراکش هنوز در زندگی اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی به این آزادی نرسیدهاند.
ادامهی راه مادربزرگ
زنان مراکش در سالهای گذشته دستاوردهای زیادی داشتهاند، اما هنوز با آسیبپذیری، طرد و تبعیض روبهرو هستند. خوله علوی در چنین جامعهای زندگی مادربزرگش را الگوی خود قرار داد. پس از کشته شدن خناته الرونده، خانوادهاش زیر تهدید قرار گرفتند. به همین دلیل سرگذشت او سالها پنهان ماند. حالا نوه همان راهی را ادامه میدهد که مادربزرگ برای استقلال کشور در آن جان داد.
خوله علوی میگوید: «این ژنها را از مادربزرگم به ارث بردهام. روح سرکش او در من زنده است. همیشه در برابر بیعدالتی میایستادم و نمیتوانستم ببینم جلوی چشمم به کسی ستم شود. سرگذشت او روح مبارزه را در من بیدار کرد. یقین کردم که در این زندگی نقشی مهم و رسالتی ناتمام دارم. این رسالت انسانی، دفاع از زنان و کمک به تغییر زندگی آنان است.»
به گفتهی او، این میراث در درونش بیدار شد و او را به ادامهی مبارزه و مقاومت واداشت. اما این بار دشمن استعمار نیست. او حالا با فقر، آسیبپذیری، طرد و به حاشیه رانده شدن زنان مراکش مبارزه میکند.
استعمارگران کوشیدند سابقهی مبارزهی خناته الرونده را از یادها پاک کنند. اما میراث او در نوهاش اشتیاق ادامهی راه را زنده کرد. شرایط تاریخی و سیاسی امروز با روزگار مادربزرگ فرق دارد. برای همین خوله علوی این راه را با نگاهی تازه پیش میبرد.
او از یک همزمانی شگفت سخن میگوید: «عجیب است. مادربزرگم در همان سنی به شهادت رسید که من با سرگذشتش آشنا شدم. من در همان سن تصمیم گرفتم راهش را ادامه دهم تا زنان کشورم آزاد شوند. انگار هیچ چیز تصادفی نبود و همهچیز از پیش رقم خورده بود.»
او میافزاید: «مادربزرگم زنی قوی و شجاع بود و برای آزادی و استقلال کشور و مردمش جنگید. یاد چنین زنی نباید اینگونه به فراموشی سپرده شود. ما باید یاد او را زنده کنیم. او و زنان مبارزی مانند او در راه وطن فداکاریهای بزرگی کردند و ما وفاداری و قدردانی را به آنان بدهکاریم.»
انجمنی به نام «خناته الرونده»
خوله علوی این انجمن را همراه با گروهی از زنان فعال تأسیس کرد. انجمن به مسائل زنان میپردازد و از حقوق اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی آنان دفاع میکند. او نام مادربزرگ را بر انجمن گذاشت تا هم به یاد او وفادار بماند و هم مبارزهاش را با دفاع از زنان ادامه دهد. به گفتهی او، «در درون هر زن مراکشی یک خناته الرونده هست.»
او دربارهی تأسیس انجمن میگوید: «همهی نامهایی که در تاریخ ماندگار شدهاند تنها قصههایی از گذشته نیستند. برخی از آنها با ارزشهایی که در خود دارند هنوز زندهاند. این نامها بر مردم اثر میگذارند و الهامبخش کارهایی برای آینده میشوند.»
برای خوله علوی، هدف فقط ماندگار کردن یک نام خانوادگی نیست. او میخواهد یاد زنی مراکشی را زنده نگه دارد که زندگیاش نمونهی شجاعت و فداکاری بود. او میکوشد این یاد را به زندگی امروز پیوند بزند تا ارزشهای آن الهامبخش نسلهای تازه باشد.
به همین دلیل، انجمن «خناته الرونده» فقط به گذشته نگاه نمیکند. کار آن با وفاداری به یکی از زنان مقاومت ملی آغاز شده است. اما هدفش این است که این میراث را پشتوانهی فعالیتی حقوقی کند. این فعالیت به مسائل امروز جامعه و زنان میپردازد. انجمن میکوشد زن مراکشی جایگاه شایستهای در توسعه، مشارکت و استقلال پیدا کند.
روایتی برای نسلهای آینده
بر اساس روایتهای خانوادگی، نام خناته الرونده با رویدادهای ۲۹ ژانویهی ۱۹۴۴ در شهر سلا گره خورده است. روایتها میگویند او پیشاپیش تظاهرکنندگان راه میرفت و پرچم مراکش را در دست داشت. این تصویر نماد حضور زنان مراکشی در جنبش استقلال است.
خوله علوی مدغری میگوید میخواهد در حفظ این تاریخ و انتقال آن به نسل جوان سهمی داشته باشد. او همچنین میکوشد توجه به میراث تاریخی کشور را بیشتر کند. یکی دیگر از هدفهای او حمایت از برنامههای آموزشی، فرهنگی و مستندسازی است. این برنامهها میتوانند به این میراث جانی دوباره ببخشند.
دفتر انجمن در شهر مراکش است. این انجمن حافظهی ملی را با کار اجتماعی پیوند میزند. اعضای آن معتقدند یادآوری نام و زندگی زنان مبارز برای بزرگداشت آنان کافی نیست. به باور آنان، بزرگداشت واقعی تلاش برای کرامت زنان است. این تلاش باید فرصتهای زنان را در آموزش، بهداشت و استقلال اقتصادی و اجتماعی گسترش دهد.
خوله علوی میگوید انجمن میخواهد برنامههایی متناسب با نیازهای زنان طراحی کند. دختران و زنان آسیبپذیر در کانون توجه این برنامهها هستند. انجمن همچنین به زنانی کمک میکند که میخواهند دوباره درس بخوانند یا مسیر شغلی تازهای را آغاز کنند.
انجمن میخواهد از فعالیتهای اقتصادی و تعاونیهای زنان پشتیبانی کند. ارتقای ارزش محصولات محلی و تشویق طرحهای درآمدزا نیز در برنامهی آن است. انجمن همچنین آگاهی زنان را دربارهی سلامت و پیشگیری از بیماریها بالا میبرد. تقویت اعتمادبهنفس زنان و پرورش تواناییها و مهارتهایشان از دیگر هدفهای آن است.
خوله علوی در پایان میگوید: «سرزمینها با فراموشی حافظهی خود را حفظ نمیکنند و تنها با شعار از زنانشان قدردانی نمیکنند. این کار زمانی ممکن است که داستانهای شجاعت و فداکاری به ارزشهایی زنده تبدیل شوند. شناختن گذشته هم باید انگیزهای برای کاری مسئولانه در امروز باشد.»