رفیف اسلیم

غزه- در دوره جنگ غزه و پس از آن، پدیده ازدواج زودهنگام دختران زیر ۱۸ سال در جامعه گسترش یافته است. این مسئله از یک سو به دلیل فشارهای اقتصادی تحمیل‌شده بر خانواده‌ها و از سوی دیگر به دلیل نبود نظارت و کاهش فعالیت مراکز حقوقی و نهادهای حامی زنان و کودکان رخ داده است؛ مراکزی که پیش‌تر از این گروه‌ها حمایت و پشتیبانی می‌کردند.

 

روایت یکی از دختران کم‌سن‌وسال

(ش.ع)، یکی از دخترانی که در سن پایین ازدواج کرده، داستانش را این‌گونه روایت می‌کند: «اولین بار وقتی ۱۶ ساله بودم، پیشنهاد ازدواج به من شد اما قبول نکردم. آن زمان پدرم هنوز زنده بود.»

او ادامه می‌دهد: «وقتی ۱۷ ساله شدم، پدرم فوت کرده بود و برادرم مرا مجبور به ازدواج کرد. او مرا از مدرسه بیرون آورد و رویای ادامه تحصیلم را از بین برد.»

او می‌گوید: «بارها به این فکر کردم که کدام راه برای مردن آسان‌تر است. تلاش کردم خودم را نجات بدهم، اما برادرم متوجه شد و با توهین و ناسزا به من حمله کرد. سکوت کردم؛ همان‌طور که امروز هم در برابر توهین‌ها و کتک‌های همسرم سکوت می‌کنم؛ ضرباتی که بارها کبودی‌هایی روی بخش‌های مختلف بدنم به جا گذاشته‌اند.»

او می‌افزاید: «هر بار همسرم قول می‌دهد دیگر مرا کتک نزند یا توهین نکند، اما خیلی زود همه‌چیز به همان نقطه اول برمی‌گردد و من دوباره به همان رنج همیشگی بازمی‌گردم.»

او توضیح می‌دهد که میان دو انتخاب سخت گرفتار شده است؛ یا باید زندگی با همسرش را تحمل کند، یا به خانواده بازگردد؛ خانواده‌ای که ممکن است او را به اولین مردی که خواستگارش شود، حتی اگر بیش از ۶۰ سال داشته باشد، بدهند.

این دختر توانست در برابر شرایط زندگی و فشارهای اطرافیان مقاومت کند و تحصیلات متوسطه خود را به پایان برساند، اما دانشگاه همچنان رویایی است که در چشمان اشک‌آلودش دیده می‌شود. او با خواهش درخواست کرده هویتش فاش نشود، زیرا از واکنش خانواده و همسرش می‌ترسد. او می‌گوید وقتی برای دیدار خانواده‌اش می‌رود، همسرش کنار او می‌ماند تا مطمئن شود درباره مشکلاتش با مادرش صحبت نمی‌کند و گفت‌وگوی امروز او به تنهایی را «معجزه» توصیف می‌کند.

 

پدیده‌ای قدیمی که با جنگ بازگشته است

هدیل عابد، روان‌شناس فعال در مرکز امور زنان، می‌گوید ازدواج زودهنگام پدیده‌ای قدیمی و به‌جا‌مانده از گذشته است که تا حدی رو به کاهش بود، اما با تشدید جنگ دوباره گسترش پیدا کرد.

او توضیح می‌دهد که کاهش سطح آموزشی، فرهنگی و اخلاقی جامعه، در کنار نگرانی سرپرستان خانواده از سوءاستفاده، خشونت و آزار جنسی علیه دختران، به‌ویژه دختران کم‌سن، از دلایل افزایش این پدیده است.

به گفته او، بی‌ثباتی شرایط زندگی و فشارهای اقتصادی باعث شده برخی خانواده‌ها برای کاهش هزینه‌ها یا مسئولیت‌هایشان، دختران خود را زودتر به ازدواج وادار کنند.

او همچنین نابودی مدارس در غزه را یکی از دلایل اصلی این روند می‌داند و می‌گوید بسیاری از دختران پیش‌تر ازدواج را برای ادامه تحصیل به تعویق می‌انداختند، اما اکنون با از دست رفتن نقش تحصیلی‌شان، برخی خانواده‌ها تنها نقش دختر را در همسری و مادری می‌بینند.

 

دخترانی که به حذف خود فکر می‌کنند

هدیل عابد می‌گوید بسیاری از دختران نوجوان احساس می‌کنند توانایی پذیرش مسئولیت‌های ازدواج را ندارند و در برابر آن مقاومت می‌کنند. به گفته او، زمانی که فشار خانواده افزایش می‌یابد، برخی از این دختران به خودکشی فکر می‌کنند.

او می‌گوید: «امروز بیش از صد مورد خودکشی در میان دختران نوجوانی ثبت شده که ازدواج به آن‌ها تحمیل شده است.»

او توضیح می‌دهد نوجوانان در این سن روحیه‌ای حساس و واکنشی دارند و وقتی چیزی به آن‌ها تحمیل شود، ممکن است با مخالفت شدید یا رفتارهای خطرناک واکنش نشان دهند. به همین دلیل گفت‌وگو با دختران و ایجاد احساس ارزشمندی در آن‌ها اهمیت زیادی دارد تا احساس نکنند باری بر دوش جامعه هستند.

این روان‌شناس همچنین می‌گوید ثبت ۴۰۰ مورد ازدواج دختران زیر ۱۵ سال تنها یک آمار ساده نیست، بلکه زنگ خطری جدی است که این پرسش را مطرح می‌کند: آیا این دختران از نظر ذهنی و عاطفی آمادگی پذیرش چنین مسئولیتی را دارند؟

او تأکید می‌کند این دختران به حمایت اقتصادی، آموزش، توانمندسازی و ایجاد سیستم‌های حمایتی نیاز دارند و همچنین باید خانواده‌ها و جامعه درباره پیامدهای روانی و اجتماعی ازدواج زودهنگام و اهمیت تحصیل دختران آگاه شوند.