بهاران لهیب

دایکندی- افغانستان با جاده‌های ناهموار و صعب‌العبور روبه‌رو است. بسیاری از قریه‌های این کشور، حتی پس از پایان زمستان‌های سخت و برف‌باری‌های سنگین، به دشواری می‌توانند خود را برای دسترسی به خدمات اجتماعی و تهیه نیازهای اولیه زندگی به شهرها یا مراکز ولسوالی‌ها برسانند.

ناهموار بودن جاده‌ها، پیامدهای ناگواری برای مردم افغانستان به همراه داشته است؛ از قطع ارتباط روستاها با شهرها گرفته تا افزایش مرگ‌ومیر مادران هنگام زایمان و نوزادان، و نیز آمار بالای تصادف موترها یا سقوط آن‌ها به دره‌های عمیقی که در کنار این جاده‌ها قرار دارند. گاهی شدت این حوادث به اندازه‌ای است که حتی یافتن اجساد قربانیان نیز ممکن نمی‌شود.

باید گفت که افغانستان با آغاز جنگ‌ها، تجاوز قدرت‌های بزرگ و شکل‌گیری دولت‌های دست‌نشانده، بیش از پیش از مسیر توسعه بازماند و مردم آن از ابتدایی‌ترین امکانات زندگی محروم شدند.

حتی برخی ولایت‌های افغانستان تا پایتخت، کابل، نیز از جاده‌های هموار و معیاری برخوردار نیستند. مردم ناچارند برای تامین نیازهای اولیه خود، خطر عبور از مسیرهای دشوار و ناامن را بپذیرند. گفته می‌شود تنها ۲۰ تا ۲۵ درصد خاک افغانستان را زمین‌های هموار تشکیل می‌دهد؛ از همین رو، بیشتر جاده‌های میان ولایت‌ها و ولسوالی‌ها از دل کوه‌های سر به فلک کشیده عبور می‌کنند و این وضعیت، زندگی مردم را با دشواری‌های بیشتری مواجه ساخته است.

با وجود این مشکلات، مردم آگاه افغانستان همواره از راه‌های نمادین صدای اعتراض خود را بلند کرده‌اند. برای نمونه، در مرکز شهر بامیان سال‌ها هیچ جاده آسفالت و همواری وجود نداشت. مردم بارها از دولت بیست‌ساله خواستند تا جاده‌های شهر را آسفالت کند، اما پاسخی دریافت نکردند. سرانجام زنان و مردان بامیان در اقدامی اعتراضی، یکی از جاده‌های اصلی شهر را با گل و کاه، کاه‌گل کردند. هنگامی که این اقدام نیز بی‌پاسخ ماند، آنان در یکی از چهارراهی‌های شهر یک «آرک» اعتراضی نصب کردند که چند ماه پیش توسط طالبان برداشته شد. این حرکت‌های نمادین بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌ها داشت و اعتراض‌های بیشتری را به دنبال آورد؛ تا جایی که دولت وقت ناچار شد به این خواست عمومی پاسخ دهد و جاده‌های شهر بامیان را آسفالت کند.

 

جاده‌هایی که زندگی را به خطر می‌اندازند

چند ماه پیش نیز در یکی از ولسوالی‌های ولایت دایکندی، گروهی از شهروندان از جمله زنان در اقدامی اعتراضی و خودجوش، بخشی از یک جاده را بازسازی کردند. هرچند این جاده هنوز خاکی است، اما حدود دو هفته پیش نخستین موتر باربری حامل مواد اولیه مردم از آن عبور کرد. پس از تلاش‌های فراوان، موفق شدیم با دو تن از زنانی که در این اقدام نقش فعال داشتند، گفت‌وگوی صوتی انجام دهیم. اما پیش از آن، لازم است با ولایت دایکندی و محل اجرای این پروژه بیشتر آشنا شویم.

ولسوالی شهرستان یکی از ولسوالی‌های ولایت دایکندی است. این جاده دو قریه، چه‌چان و شاه‌کور، را به یکدیگر وصل می‌کند. این مسیر حدود ۳۰ سال پیش توسط ولسوال وقت منطقه، ساخته شد، اما به مرور زمان تخریب گردید. افزون بر آن، نقشه اولیه جاده نیز مناسب نبود و مسیر آن از کوه‌ها و مناطق دورتر عبور می‌کرد. طول این جاده حدود ۲۰ کیلومتر است. سال گذشته حدود ۹ کیلومتر آن بازسازی شد و بخش باقی‌مانده امسال تکمیل گردید.

دایکندی در سال ۱۳۸۳ به عنوان ولایت مستقل اعلام شد. پیش از آن، بسیاری از ولسوالی‌های آن بخشی از ولایت ارزگان بودند. بیشتر باشندگان این ولایت را هزاره‌ها تشکیل می‌دهند. دایکندی نیز مانند بسیاری از مناطق افغانستان در میان رشته‌کوه‌ها قرار گرفته است. این ولایت دارای منابع غنی معدنی از جمله سرب، جست، تنگستن، قلعی، سیماب، لیتیم، تنتالیم، نیوبیم، تورمالین، ابرک، مس، گالن، مرمر، گرانیت، گچ و سنگ چونه است.

دایکندی یکی از دورافتاده‌ترین ولایت‌های افغانستان به شمار می‌رود. مردم برای رسیدن به کابل، از مسیرهای خاکی و ناهموار، گاه تا دو روز در راه هستند. در بسیاری از ولسوالی‌ها و قریه‌های آن هنوز مراکز صحی وجود ندارد. با این حال، مردم این ولایت همواره برای کسب دانش تلاش کرده‌اند و به همین دلیل، میزان باسواد بودن شهروندان در آن نسبتاً قابل توجه است. همچنین شایان ذکر است که همانند بامیان، در بیست سال گذشته زنان نیز در مقام والی این ولایت ایفای وظیفه کرده‌اند؛ هرچند این‌که حضور آنان تا چه اندازه در توسعه دایکندی نقش داشته است، موضوعی عمیق و متفاوت است که نمی‌توان در این گزارش به آن پرداخت.  

مردم دایکندی بیشتر به دامداری، زراعت و باغداری مشغول‌اند. به گفته شاهدان عینی، اگر از این جاده به‌خوبی نگهداری شود، مسیر دایکندی به کابل کوتاه‌تر خواهد شد. این ولایت همچنین از مناطقی است که در فصل زمستان شاهد برف‌باری‌های سنگین می‌باشد.
 

زنانی که آستین بالا زدند

زمانی که مردم تصمیم به بازسازی این جاده گرفتند، با ابتدایی‌ترین امکانات و ابزارهای موجود، دست به کار شدند. در این میان، زنان نیز هم‌چون همیشه نقش پیشگام داشتند. برای آگاهی بیشتر، با دو تن از زنانی که در این پروژه سهم فعال داشتند، گفت‌وگو کردیم.
شکیلا احمدی، یکی از زنان قریه چه‌چان که در ساخت این جاده نقش داشته، می‌گوید: «انگیزه که برایم در ساخت سرک ایجاد شد این بود که من سفر به کابل و غزنی داشتم. به همین دلیل نقش گرفتم چون با فاصله کم دایکندی را به غزنی وصل می‌کند.»

شکیلا در ادامه می‌گوید: «همه زنان قریه ما در ساختن سرک سهم گرفتند. با وجود که ما کار خانه مانند طفلداری، آشپزی، پختن نان و سایر کار‌ها را انجام می‌دادیم ولی با آن هم در ساختن سرک سهم فعال گرفتیم. از طرف شب تمام کار خانه خود را انجام می‌دادیم تا ساعت هشت صبح بعد به ساخت سرک می‌رفتیم. من چهار فرزند دارم. تعداد زنان زیاد که گفته می‌توانم حدود ۴۰ تن بود که با ما کار می‌کردند.»

او در پایان پیامی برای زنان مناطق دورافتاده افغانستان دارد: «کار زن و مرد ندارد. همه باید همت کنند تا که به هدف شان برسند که سهولت به بار بیاورند. باید همه تلاش داشته باشند.»

 

 

 

فاطمه محمدی، یکی دیگر از زنانی که در ساخت این جاده نقش داشته، می‌گوید: «دلیل نزدیک بودن مسیر به ولایات چون بامیان، غزنی و کابل است. ما وقتی که مریض می‌داشتیم ساعت‌ها باید سفر می‌کردیم. حالا کم مسیر نزدیک‌تر شده به همین دلیل من در این کار سهم گرفتم. ما حدود ۴۰ تا ۵۰ زن در ساخت سرک سهم داشتیم در کنار داشتن کار منزل بازهم برای داشتن سهولت در کار شرکت کردیم.» فاطمه در پایان نیز پیامی برای زنان افغانستان دارد: «زنان هر منطقه باید مانند ما همت کنند و بروند برای خود زندگی را آسان‌تر بسازند. و دوشادوش مردان باید کار کنند.»