دختر جوان یمنی انحصار مردان بر فوتبال را به چالش میکشد
جمیله القحطانی با تولید محتوای ورزشی ساده و قابلفهم برای زنان، تلاش میکند مفاهیم پایه و اصطلاحات فوتبال را آموزش دهد؛ تلاشی که با وجود مواجهه با تمسخر و واکنشهای منفی در فضای مجازی، بازتابی از چالشهای زنان در حوزه تولید محتوای ورزشی است.
رانیا عبدالله
یمن - دختر جوان یمنی در اقدامی متفاوت و خلاقانه، همزمان با برگزاری جام جهانی، در صفحه شخصی خود در فیسبوک به آموزش و معرفی مفاهیم فوتبال میپردازد؛ تلاشی که با هدف شکستن کلیشههای رایج و گسترش علاقه به ورزش، بهویژه در میان زنان، انجام شد.
جمیله محمد القحطانی که پزشک است و به حوزههای پزشکی و ورزش علاقه دارد، با تولید محتوای آموزشی سعی میکند اصطلاحات ورزشی، قوانین پایه فوتبال و دیگر موضوعات مرتبط با دنیای ورزش را به زبانی ساده توضیح دهد. مخاطبان اصلی او زنانی هستند که میخواهند شناخت بیشتری از فوتبال پیدا کنند.
او درباره انگیزه خود از تولید این محتوا میگوید که ایده این کار در روزهای جام جهانی به ذهنش رسید؛ زمانی که بسیاری از خانوادهها برای تماشای مسابقات دور هم جمع میشوند.
به گفته او، بسیاری از زنان در دوران جام جهانی به تماشای بازیها علاقهمند میشوند، اما چون معمولاً فوتبال را بهطور مداوم دنبال نمیکنند، در درک برخی قوانین و مفاهیم آن با مشکل مواجه میشوند. او میگوید: «تلاش کردم اطلاعاتی ساده و کاربردی ارائه دهم تا زنان بتوانند با آشنایی بیشتر، مسابقات را بهتر دنبال کنند و هنگام تماشای بازی، اتفاقات زمین را راحتتر درک کنند؛ بدون اینکه مجبور باشند مدام از دیگران سؤال بپرسند.»
نبرد با تمسخر و کلیشهها
حضور زنان در عرصه تولید محتوای ورزشی فقط به معنای ارائه مطالب آموزشی نیست؛ بلکه نوعی مقابله با نگاه مردسالارانهای است که برخی حوزهها، از جمله فوتبال، را قلمرو اختصاصی مردان میداند.
جمیله القحطانی نیز پس از انتشار ویدئوهای آموزشی خود با موجی از تمسخر و کنایه از سوی برخی کاربران و صفحات فیسبوکی روبهرو شد. منتقدان او معتقد بودند مطالبی که ارائه میکند بسیار بدیهی است و نیازی به انتشار ندارد. برخی حتی پا را فراتر گذاشته و مدعی شدند که فوتبال و آشنایی با قوانین آن اساساً موضوعی زنانه نیست.
در مقابل، بسیاری از فعالان رسانهای از او حمایت کردند. آنها تأکید داشتند که کار رسانه و آموزش، مخاطبان متنوعی را در بر میگیرد و چیزی که برای یک هوادار قدیمی فوتبال کاملاً بدیهی است، ممکن است برای فردی که تازه به این ورزش علاقهمند شده، کاملاً جدید و ناآشنا باشد.
حامیان او همچنین یادآور شدند که معتبرترین رسانهها و شبکههای ورزشی جهان نیز بهطور مرتب مطالبی با عنوانهایی مانند «راهنمای مبتدیان» یا «هر آنچه باید بدانید» منتشر میکنند و ساده بودن محتوا هرگز از ارزش آموزشی آن کم نمیکند.
القحطانی درباره واکنش خود به این تمسخرها میگوید: «بیشتر این واکنشها را نادیده گرفتم و اجازه ندادم روی من تأثیر بگذارند. سالهاست عاشق فوتبال هستم و توضیح دادن جزئیات و قوانین این بازی برایم لذتبخش است.»
او میافزاید که محتوایش با استقبال گسترده زنان روبهرو شده و بسیاری از آنها از مفید بودن این آموزشها سخن گفتهاند.
خودسانسوری و عقبنشینی زنان از فضای دیجیتال
تجربه جمیله القحطانی، تجربهای است که بسیاری از زنان فعال در فضای مجازی با آن روبهرو هستند. پژوهشی با عنوان «تولید محتوا و پویاییهای جنسیتی» که از سوی مؤسسه «مسار» (جامعه فناوری و حقوق) منتشر شده، نشان میدهد زنانی که وارد حوزههایی میشوند که بهطور سنتی مردانه تلقی میشوند، مانند تحلیل فوتبال، تولید محتوای ورزشی یا فناوری، بیش از دیگران در معرض آزار و تمسخر آنلاین قرار دارند.
بر اساس این پژوهش، هدف این حملات معمولاً نقد محتوای ارائهشده نیست، بلکه زیر سؤال بردن صلاحیت و حضور زنان در این عرصههاست.
این مطالعه همچنین نشان میدهد که خشونت دیجیتال مبتنی بر جنسیت تنها به توهین و آزار کلامی محدود نمیشود؛ بلکه بسیاری از زنان را به خودسانسوری و حتی ترک تدریجی فضای عمومی وادار میکند، زیرا از حملات، تخریب شخصیت و قضاوتهای مداوم هراس دارند. در نتیجه، شکاف جنسیتی سنتی در فضای دیجیتال نیز بازتولید میشود.
ضرورت حمایت از تولیدکنندگان محتوا
جمیله القحطانی معتقد است برای حمایت از تولیدکنندگان محتوا، بهویژه زنان، باید نهادی یا پلتفرمی تخصصی ایجاد شود که از آنها در برابر آزارهای آنلاین حمایت کند.
او میگوید چنین نهادی میتواند با رفتارهایی مانند تمسخر، توهین، افترا و حملات سازمانیافته مقابله کند و سازوکاری قانونی و شفاف در اختیار افراد آسیبدیده قرار دهد تا بتوانند شکایتهای خود را ثبت کرده و از حمایت حقوقی مؤثر برخوردار شوند.