ساره پورخزری

کرماشان- طی روزهای گذشته، انتشار تصاویر زنان در جوانرو، پاوه، روانسر و ثلاث باباجانی در استان کرماشان واکنش‌های گسترده‌ای به دنبال داشته است. ماجرا از فعالیت یک کانال تلگرامی آغاز شد که تصاویری از پروفایل‌ها و صفحات شخصی زنان این مناطق را جمع‌آوری و همراه با جملات و توصیف‌هایی با محتوای جنسی منتشر می‌کرد. به گفته برخی افرادی که این کانال را مشاهده کرده‌اند، شماری از زنانی که تصاویرشان منتشر شده بود، با ارسال پیام‌هایی از درخواست‌های عاجزانه تا پیشنهاد پرداخت پول، از گرداننده کانال می‌خواستند تصاویرشان را حذف کند. بااین‌حال، او نه‌تنها درخواست‌های آنان را نمی‌پذیرفت، بلکه پیام‌هایشان را برای تمسخر و اعمال فشار بیشتر بازنشر می‌کرد. بررسی‌ها نشان می‌دهد این کانال به‌طور موقت از دسترس خارج شده یا با نام‌های جدید به فعالیت خود ادامه داده است. انتشار این تصاویر، علاوه بر نقض حریم خصوصی زنان، پیامدهای گسترده‌ای در زندگی آنان و فضای اجتماعی این مناطق به دنبال داشته است. رسانه‌های محلی و برخی رسانه‌های دیگر گزارش داده‌اند که شماری از زنانی که تصاویرشان در این کانال منتشر شده بود، اقدام به خودکشی کرده‌اند. در یک مورد نیز پدر یکی از قربانیان، موهای دختر خود را تراشیده است. بر اساس این گزارش‌ها، نزدیک به ۲۰ زن در پی این ماجرا اقدام به خودکشی کرده‌اند و آزیتا یوسفی، که در برخی روایت‌ها مادر دو فرزند معرفی شده، جان خود را از دست داده است.

 

        

گلاره.ز، پرستار بیمارستان امام خمینی کرماشان، با اشاره به اطلاعاتی که از همکارانش دریافت کرده، می‌گوید: «همکاران چند روز پیش تأیید کرده‌اند که نزدیک به ۱۵ زن در این رابطه اقدام به خودکشی کرده‌اند و حالا این عدد افزایش یافته؛ موضوعی که نشان می‌دهد هر روز به تعداد قربانیان افزوده می‌شود. البته در بسیاری از موارد، زنانی که تحت تأثیر این حادثه دست به خودکشی زده و به بیمارستان مراجعه می‌کنند، هویت خود را پنهان می‌کنند تا مبادا نامشان بیش از پیش بر سر زبان‌ها بیفتد.»

مهری.ح، ۳۸ ساله و ساکن روانسر، از تأثیر این ماجرا بر زندگی خود و خانواده‌اش می‌گوید: «شوهرم از ترس این ماجرا، حتی تماس تصویری با دوستان یا تنهایی بیرون رفتن را برای من و دخترانم ممنوع کرده است. شوهرم می‌گوید شاید کسی دزدکی از شما عکس بگیرد و مطلبی بنویسد که آبرویمان برود؛ آن‌وقت مجبور می‌شویم این شهر را ترک کنیم.» او در ادامه می‌افزاید: «نه‌تنها خانواده من، بلکه تمام زنان روانسر و جوانرو هم حسابی ترسیده‌اند. حتی یکی از دوستانم می‌گوید از وقتی عکس چند دختر در همسایگی‌شان منتشر شده، با ماسک بیرون می‌آید. در یک کلام، همگی وحشت‌زده‌ایم؛ انگار قاتلی سایه‌به‌سایه دنبال همه ماست.»

 

قضاوت مردسالارانه؛ از سرزنش قربانیان تا محدودیت آزادی زنان

در میان واکنش‌های منتشرشده به این ماجرا، برخی افراد نیز از عملکرد گرداننده کانال حمایت کرده‌اند. یکی از کاربران این اقدام را «تلنگری بی‌نهایت هوشمند و مفید» خوانده و مدعی شده است که «قربانی کردن چند نفر» می‌تواند غیرت و ناموس‌پرستی را به جامعه بازگرداند. چنین واکنش‌هایی نشان می‌دهد که در کنار انتشار تصاویر و تهدید زنان، نگاه‌هایی نیز وجود دارد که به‌جای محکوم‌کردن عاملان، زنان را به دلیل حضور در شبکه‌های اجتماعی و انتشار تصاویر عادی خود مسئول می‌دانند.

فریبا.ش، فعال حقوق زنان، در این باره می‌گوید: «در تمام ادوار تاریخ وقتی اتفاقی رخ می‌دهد، این جنسیت است که مقصر اصلی را تعیین می‌کند، نه ماهیت خود اتفاق. مثلاً وقتی زنی مورد خشونت و تجاوز قرار می‌گیرد، او را مقصر می‌دانند و می‌گویند کرم از خود درخت است. وقتی هم تصویر زنان با اهداف خشونت‌آمیز، مانند آنچه اکنون رخ داده، منتشر می‌شود، زنان را سرزنش می‌کنند که چرا تصاویر خود را در شبکه‌های اجتماعی گذاشته‌اند؛ در حالی که این عکس‌ها نه تصاویری نامتعارف و شخصی، بلکه کاملاً عادی بوده‌اند، اما صرفاً به این دلیل که زن هستند مقصر شناخته می‌شوند.

حتی جالب اینجاست که برخی مردان از سر دلسوزی می‌گویند لطفاً خانم‌ها عکس پروفایل خود را بردارند؛ در حالی که اصل ماجرا این است که همه این زنان قربانی شده‌اند و نباید سرزنش شوند. همین قضاوت‌ها و واکنش‌ها باعث شده است تاکنون ده‌ها زن دست به خودکشی بزنند و یکی از آنان نیز جان خود را از دست بدهد.

ما از ابعاد خشونت پنهانی که بر دیگر زنان قربانی این ماجرا تحمیل شده اطلاع کاملی نداریم، چرا که جریان اطلاعات در این مناطق به‌شدت محدود و متوقف شده است؛ اما تجربه‌های گذشته در موارد مشابه نشان می‌دهد که علاوه بر زنانی که تصاویرشان منتشر شده، سایر زنان منطقه نیز وارد دوره‌ای از سرکوب خواهند شد؛ دوره‌ای که ممکن است تا سال‌ها آزادی‌هایشان را به‌طور کامل سلب و فعالیت‌هایشان را محدود کند. این در حالی است که این زنان کوچک‌ترین تقصیری نداشته‌اند، اما تبعات این اتفاق گریبان‌گیر آنان شده است.»

تجربه انتشار تصاویر زنان در لرستان نیز نشان داده است که در چنین مواردی، به‌جای تمرکز بر عاملان خشونت و نقض حریم خصوصی، زنان قربانی در معرض قضاوت و سرزنش قرار می‌گیرند؛ وضعیتی که می‌تواند با توسل به مفاهیمی چون آبرو، ناموس و غیرت، محدودیت‌های بیشتری بر زندگی و آزادی زنان تحمیل کند.