مهیار رستمی

جوانرو- مژگان یک سال است سونوگرافی دوره‌ای خود را انجام نداده است؛ نه به این دلیل که مشکلش برطرف شده، بلکه چون هزینه‌های درمان از توان مالی‌اش خارج شده‌اند. او تنها یکی از زنانی است که فشار اقتصادی، سلامتشان را به حاشیه رانده و مراجعه به پزشک را به تصمیمی دشوار تبدیل کرده است.

در شرایطی که فشار اقتصادی و نااطمینانی‌های ناشی از بحران‌های اجتماعی و منطقه‌ای بر زندگی مردم سایه انداخته، بسیاری از خانواده‌ها ناچار شده‌اند هزینه‌های خود را اولویت‌بندی کنند. در این میان، سلامت زنان اغلب در اولویت‌های بعدی قرار می‌گیرد؛ موضوعی که می‌تواند پیامدهای جدی برای سلامت فردی و خانوادگی داشته باشد.

سلامت زنان تنها به درمان بیماری‌ها پس از بروز علائم محدود نمی‌شود. بخش مهمی از مراقبت‌های پزشکی به پیشگیری، غربالگری و تشخیص زودهنگام اختصاص دارد. بسیاری از بیماری‌های شایع در میان زنان، از جمله سرطان پستان، سرطان دهانه رحم و سرطان تخمدان، ممکن است در مراحل اولیه علائم آشکاری نداشته باشند و همین موضوع اهمیت معاینات و چکاپ‌های منظم را دوچندان می‌کند.

متخصصان حوزه سلامت تأکید می‌کنند بررسی وضعیت عمومی بدن، کنترل کم‌خونی و کمبود ویتامین‌ها، انجام غربالگری‌های ضروری و پیگیری تغییرات جسمی می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری یا تشخیص زودهنگام بیماری‌ها داشته باشد. با این حال، افزایش هزینه‌های ویزیت، آزمایش، سونوگرافی و سایر خدمات درمانی باعث شده بسیاری از زنان حتی در صورت بروز علائم نیز مراجعه به پزشک را به تعویق بیندازند.

این پرسش مطرح می‌شود که چرا در شرایط بحرانی، زنان بیش از دیگران از نیازهای شخصی خود چشم‌پوشی می‌کنند؟ برخی پژوهشگران و فعالان حوزه زنان معتقدند نقش‌های سنتی خانوادگی و اجتماعی در شکل‌گیری این الگو مؤثر بوده است؛ الگویی که در آن زنان اغلب نیازهای خود را پس از سایر اعضای خانواده قرار می‌دهند.

بر اساس آمارهای منتشرشده از سوی وزارت بهداشت، سه سرطان پستان، دهانه رحم و روده بزرگ از مهم‌ترین سرطان‌های شایع در کشور به شمار می‌روند. در این میان، سرطان پستان از بیشترین میزان بروز برخوردار است و بخش عمده مبتلایان آن را زنان تشکیل می‌دهند. این آمارها اهمیت انجام معاینات دوره‌ای و مراجعه منظم به مراکز درمانی را نشان می‌دهد.

با این حال، مشکلات اقتصادی و برخی موانع فرهنگی باعث شده‌اند بسیاری از زنان مراجعه به پزشک و انجام چکاپ‌های دوره‌ای را به تعویق بیندازند؛ تأخیری که می‌تواند به تشخیص دیرهنگام بیماری‌ها و پیچیده‌تر شدن روند درمان منجر شود.

فشار اقتصادی تنها بر دسترسی زنان به خدمات درمانی تأثیر نگذاشته، بلکه بر تأمین برخی نیازهای بهداشتی نیز اثرگذار بوده است. افزایش قیمت اقلام بهداشتی زنانه، از جمله نوار بهداشتی، برای بسیاری از خانواده‌ها به دغدغه‌ای جدی تبدیل شده است.

نگار.ع می‌گوید به دلیل خونریزی شدید در دوران قاعدگی، معمولاً در هر دوره بین دو و نیم تا سه بسته نوار بهداشتی مصرف می‌کند، اما افزایش قیمت این محصولات او را مجبور به صرفه‌جویی کرده است.

او می‌گوید: «قبلاً به محض نیاز نوار بهداشتی‌ام را تعویض می‌کردم، اما حالا گاهی مجبورم مدت بیشتری از هر نوار استفاده کنم تا هزینه‌ها کمتر شود. این موضوع هم باعث ناراحتی و نگرانی من شده و هم روی بهداشت فردی‌ام تأثیر گذاشته است.»

در همین شرایط، زنانی نیز هستند که به دلیل هزینه‌های درمان، پیگیری مشکلات جسمی خود را ماه‌ها یا حتی سال‌ها به تعویق انداخته‌اند.

مژگان.ک، ۲۵ ساله، که با کیست سینه و زیر بغل درگیر است، می‌گوید: «باید هر شش ماه یک‌بار سونوگرافی انجام دهم، اما حدود یک سال است که نتوانسته‌ام این کار را انجام بدهم. نمی‌دانم وضعیت کیست‌هایم چگونه است و آیا رشد کرده‌اند یا نه.»

او می‌گوید مدتی است درد به شانه‌هایش نیز سرایت کرده و نگران وضعیت سلامتی خود است، اما همچنان توان پرداخت هزینه‌های درمان را ندارد.

ثریا محمدی نیز یکی دیگر از زنانی است که به دلیل مشکلات مالی مراجعه به پزشک را به تعویق انداخته است.

او می‌گوید: «ماه‌ها بود دردهای قاعدگی‌ام شدیدتر شده بود و خارج از دوره قاعدگی هم ترشحات غیرعادی داشتم. می‌دانستم باید به پزشک مراجعه کنم، اما اگر می‌رفتم، هزینه ویزیت، آزمایش و دارو برایم سنگین بود.»

ثریا می‌گوید زمانی به پزشک مراجعه کرد که علائمش به‌مراتب شدیدتر شده بود.

او می‌افزاید: «وقتی بالاخره به پزشک مراجعه کردم، عفونتم پیشرفت کرده بود و درمان آن زمان بیشتری برد. اگر زودتر مراجعه کرده بودم، احتمالاً روند درمان ساده‌تر و کم‌هزینه‌تر می‌شد.»

به گفته او، نگرانی از هزینه‌های درمان باعث شده بود ماه‌ها مراجعه به پزشک را به تعویق بیندازد؛ تصمیمی که در نهایت نه‌تنها به بهبود وضعیتش کمک نکرد، بلکه روند درمان را نیز دشوارتر کرد.

دکتر محمدیان، متخصص زنان و زایمان در جوانرو، می‌گوید مشکلات اقتصادی و برخی محدودیت‌های فرهنگی از مهم‌ترین دلایلی هستند که باعث می‌شوند زنان به‌موقع به پزشک مراجعه نکنند.

او می‌گوید: «وقتی مراجعه به پزشک به تعویق می‌افتد، بیماری‌ها معمولاً در مراحل پیشرفته‌تر تشخیص داده می‌شوند و درمان آن‌ها دشوارتر می‌شود.»

به گفته دکتر محمدیان، عفونت‌های مزمن در صورت درمان نشدن می‌توانند به مشکلات جدی‌تری منجر شوند.

او توضیح می‌دهد: «اخیراً بیماری داشتم که در ابتدا تنها یک عفونت ساده داشت، اما به دلیل اینکه حدود سه سال برای چکاپ مراجعه نکرده بود، مشکل او به زخم، التهاب و عفونت شدید تبدیل شده بود.»

کارشناسان حوزه سلامت معتقدند کاهش هزینه خدمات پیشگیرانه، گسترش پوشش بیمه‌ای برای معاینات و آزمایش‌های دوره‌ای و افزایش دسترسی زنان به خدمات بهداشتی می‌تواند نقش مهمی در تشویق مراجعه منظم به مراکز درمانی داشته باشد. با این حال، بسیاری از زنان همچنان به دلیل فشارهای اقتصادی از انجام معاینات دوره‌ای محروم می‌مانند؛ موضوعی که می‌تواند سلامت آنان را در بلندمدت با خطرات جدی مواجه کند.