از دلِ فقدان تا راهاندازی مرکزی برای حمایت از کودکان بیسرپرست در غزه
مریم الحساينه با تأسیس خانه «الرحمة» برای کودکان بیسرپرست در غزه، تلاش کرده است زندگی شایستهای برای کودکانی فراهم کند که پدر و مادر خود را از دست دادهاند. او میخواهد به این کودکان کمک کند تا تحصیلشان را ادامه دهند و برای آینده خود برنامهریزی کنند.
رفیف اسلیم
فلسطین - با آغاز جنگ اسرائیل علیه فلسطین در سال ۲۰۲۳ و در پی آن، یتیم شدن شمار زیادی از کودکان، نیاز به ایجاد مراکزی برای حمایت و مراقبت از آنان، بهویژه در شرایط دشوار انسانی، بیش از پیش احساس شد.
در همین راستا، مریم الحساينه طرح تأسیس خانه «الرحمة» را در نوار غزه به اجرا درآورد. هدف او فراهم کردن سرپناهی امن برای کودکانی بود که خانوادههای خود را از دست دادهاند؛ مکانی که در آن بتوانند با حفظ کرامت انسانی، زندگی کنند و از حمایتهای لازم برخوردار شوند.
مریم الحساينه، مدیر خانه «الرحمة»، درباره شکلگیری این ایده میگوید که فکر تأسیس این مرکز در جریان جنگ غزه و در پی پیامدهای انسانی ویرانگر آن، که زندگی کودکان و خانوادههای بسیاری را تحت تأثیر قرار داد، به ذهنش رسید.
او توضیح میدهد که مهمترین انگیزهاش برای راهاندازی این مرکز، کشتاری بود که خانواده ابوشریعه الحساينه هدف آن قرار گرفتند. در این حمله، شمار زیادی از اعضای خانوادهاش، از جمله فرزندان، نوهها و دیگر بستگانش را از دست داد. این تجربه تلخ باعث شد بیش از پیش عمق رنج و درد کودکانی را درک کند که در شرایط جنگی، عزیزان و خانوادههای خود را از دست میدهند.
به گفته او، شمار کودکان بیسرپرست در نوار غزه، بر اساس آمار اعلامشده، از ۶۷ هزار نفر فراتر رفته است که حدود ۳۸ هزار نفر از آنان هم پدر و هم مادر خود را از دست دادهاند. این کودکان به مراکز و مؤسساتی نیاز دارند که از آنان نگهداری کنند و نیازهای اولیهشان، از جمله غذا، درمان، آموزش، پوشاک و سرپناه را تأمین کنند. همچنین حمایتهای روانی برای کمک به آنان در کنار آمدن با آسیبهای روحی ناشی از جنگ، ضرورتی انکارناپذیر است.
مرکز مورد دستبرد و غارت قرار گرفت
مریم الحساينه میگوید کار برای راهاندازی این مرکز پس از نخستین آتشبس آغاز شد. در آن زمان، مکانی را برای پذیرش کودکان آماده کرده بودند؛ اما با اعلام آغاز آخرین عملیات زمینی در غزه، این مکان مورد دستبرد قرار گرفت و تمام وسایل و تجهیزات آن به سرقت رفت. به همین دلیل، او مجبور شد پروژه را از نو آغاز کند.
او میافزاید که هنگام بازگشت به مرکز در جریان آخرین آتشبس، در اکتبر ۲۰۲۴، هیچیک از وسایلی را که پیشتر تهیه کرده بودند، پیدا نکرد. ازسرگیری فعالیت مرکز در آن شرایط بسیار دشوار بود؛ چراکه قیمتها بهشدت افزایش یافته و مواد اولیه مورد نیاز برای ساخت وسایل و اثاثیه نیز کمیاب شده بود.
با وجود تمام این مشکلات، او پس از تلاشهای فراوان توانست مرکز را دوباره به شکل اولیه خود بازسازی کند و پذیرش کودکان را آغاز کند. برای شناسایی و پذیرش این کودکان نیز از فهرستهایی استفاده کرد که از نهادهای رسمی دریافت کرده بود.
مریم میگوید برای ارتباط با خانوادههای کودکان بیسرپرست، با آنان تماس تلفنی میگرفت و از آنها میخواست فرزندانشان را به مرکز بسپارند. این درخواست بهویژه شامل خانوادههایی میشد که پدربزرگ و مادربزرگ مسئولیت نگهداری از کودکان را بر عهده داشتند، اما به دلیل مشکلات جسمی یا محدودیت امکانات، قادر به مراقبت مناسب از آنان نبودند.
او همچنین به اردوگاهها و خیابانها میرفت تا کودکانی را که خانوادههایشان را از دست داده بودند، پیدا کند. درهای مرکز را نیز به روی هر کسی گشود که میتوانست او را به کودکی یتیم و نیازمند کمک معرفی کند. به این ترتیب، پس از چند ماه فعالیت، او سرپرستی حدود ۱۵۰ کودک دختر و پسر را بر عهده گرفت و برای آنان نقش یک مادر را ایفا کرد.
به گفته او، یکی از بزرگترین مشکلاتی که در این مسیر با آن روبهرو شد، مخالفت برخی اعضای خانوادهها، از جمله پدربزرگها، مادربزرگها، عموها و داییها، با سپردن کودکان به مرکز بود؛ حتی در شرایطی که خودشان توانایی تأمین یک زندگی مناسب برای این کودکان را نداشتند.
او دلیل این مخالفت را نوعی نگرش اجتماعی میداند که بر اساس آن، بزرگ شدن کودک در خانههای نگهداری از کودکان بیسرپرست، امری پذیرفتهشده نیست.
مریم میگوید تلاش کرده است این دیدگاه را تغییر دهد. به همین منظور، برنامهای با عنوان «مراقبت بیرون از مرکز» راهاندازی کرده تا کودکانی که خانوادههایشان اصرار دارند نزد خودشان بمانند و به همین دلیل در مرکز اقامت نکنند، همچنان از کمکها و خدمات حمایتی بهرهمند شوند.
او توضیح میدهد که این مرکز از دو گروه کودک نگهداری میکند. گروه نخست کودکانی هستند که حمایت خانوادگی خود را از دست دادهاند. برای مثال، برخی از آنان در جریان جنگ پدرانشان را از دست دادهاند و مادرانشان پس از ازدواج مجدد، مسئولیت نگهداری از آنها را به پدربزرگ و مادربزرگ سپردهاند. این کودکان در برنامه اقامت مرکز پذیرفته میشوند تا در تربیت و مراقبت از آنان کمک شود.
گروه دوم نیز کودکانی هستند که هم پدر و هم مادر خود را از دست دادهاند و مرکز همان خدمات حمایتی را در اختیار آنان قرار میدهد.
در مقابل، کودکانی که همچنان در کنار مادران و سایر اعضای خانواده خود زندگی میکنند، از طریق برنامه «مراقبت بیرون از مرکز» خدمات و کمکهای لازم را دریافت میکنند؛ به این ترتیب، بدون آنکه از خانواده و محیط زندگی خود جدا شوند، از حمایتهای این مرکز بهرهمند میشوند.
مریم تأکید میکند که حتی کودکانی که در مرکز اقامت دارند نیز ارتباطشان با خانوادههایشان قطع نمیشود. این مرکز تلاش میکند پیوند آنان با بستگان و اعضای باقیمانده خانواده حفظ شود.
او میگوید کودکان هر هفته عصر پنجشنبه برای دیدار با بستگانشان از مرکز خارج میشوند و روز شنبه برای ادامه تحصیل به آنجا بازمیگردند. در این مدت، روانشناسان و مادران جایگزین، در صورت بروز هرگونه مشکل، با خانوادهها ارتباط برقرار میکنند و برای حل مسئله و بهبود شرایط تلاش میکنند.
رسیدگی به آسیبهای روانی و مشکلات رفتاری کودکان
مریم الحساينه درباره وضعیت آموزشی و توانمندسازی کودکان میگوید آنان یادگیری خواندن و نوشتن را در مدرسه «جسور الرحمة» (پلهای رحمت)، وابسته به این مرکز، آغاز کردهاند. علاوه بر آموزشهای درسی، مهارتهای مختلف زندگی را نیز فراگرفتهاند تا بتوانند در آینده روی پای خود بایستند و مستقل زندگی کنند.
او میافزاید که مرکز برای کاهش برخی آسیبهای روانی و مشکلات رفتاری ناشی از جنگ نیز تلاش کرده است. از جمله این مشکلات میتوان به گوشهگیری و شبادراری اشاره کرد.
همچنین تلاش شده است کودکان با یکدیگر ارتباط نزدیکتری برقرار کنند و در کنار هم احساس تعلق و همبستگی داشته باشند. این تلاشها تا جایی پیش رفته که اکنون خود را اعضای یک خانواده میدانند و یکدیگر را «برادر» و «خواهر» صدا میزنند.
به گفته مریم، در حال حاضر ۸۹ کودک از خدمات مراقبت روزانه این مرکز استفاده میکنند. این کودکان در طول روز از تمامی خدمات و امکانات مرکز بهرهمند میشوند، اما شبها برای خواب به خانههای خود و نزد خانوادههایشان بازمیگردند.
با افزایش نیازهای کودکان، هزینههای جاری مرکز نیز روزبهروز بیشتر میشود. هزینههایی مانند برق، گاز، تهیه لباس برای کودکان و پرداخت حقوق مادران جایگزین، بخش مهمی از مخارج مرکز را تشکیل میدهند و مسئولیت آن را سنگینتر میکنند.
مریم میگوید با گذشت زمان، علاقه و دلبستگیاش به این کودکان بیشتر میشود؛ چراکه آنها را شبیه فرزندان و نوههایش میبیند که در جریان حملات اسرائیل، پیش چشمانش جان خود را از دست دادند.
او در پایان تأکید میکند که حمایت از این کودکان را تا زمان پایان تحصیلات دانشگاهیشان ادامه خواهد داد. آرزویش این است که روزی آنها را در قامت معلم و پزشک ببیند؛ افرادی که بتوانند به جامعه خود خدمت کنند و در بازسازی سرزمینشان نقش داشته باشند.