رفيف اسليم

فلسطین- بهیه البیک، وضعیت فلسطین را دو بار تجربه کرده است؛ بار نخست در سال ۱۹۴۸ از خانه‌اش در شهر «یافا»، یکی از سرزمین‌های اشغالی فلسطین، رانده شد و بار دوم از خانه‌اش در نوار غزه آواره گشت؛ خانه‌ای که اکنون در آن سوی «خط زرد» قرار دارد و نیروهای اسرائیلی آن را در جریان جنگ ۲۰۲۳ ویران کردند. با این حال، او پس از آنکه سرانجام به عنوان یک آواره در چادری ساکن شد که نه از گرمای تابستان در امان است و نه از سرمای زمستان، همچنان هر دو کلید را به امید بازگشت به خانه‌هایش نزد خود نگه داشته است.

بهیه البیک ۸۳ ساله، جزئیات آوارگی‌اش در سال ۱۹۴۸ را به یاد نمی‌آورد؛ زیرا در آن زمان کودک چهارساله‌ای بود که پدرش پس از شنیدن خبر کشتارها، به‌ویژه علیه زنان و کودکان، از ترس جان خانواده‌اش او را بر دوش گرفت، از یافا کوچ کرد و در اردوگاه‌های پناهندگان ساکن شد.

او به روايت از مادرش می‌گوید که آن‌ها مدت زیادی در اردوگاه نماندند؛ زیرا پدرش توانست در محل آوارگی قطعه‌زمینی بخرد و خانه جدیدی بسازد. در آن دوران، آن‌ها ماه‌ها و سال‌ها دچار گرسنگی اجباری نشدند، زیر بارش ده‌ها تن موشک و مواد منفجره قرار نگرفتند و ده‌ها بار با پای پیاده آواره نشدند. افزون بر این، در آن زمان می‌توانستند مایحتاج خود را بخرند و بخشی از آنچه را در جریان آوارگی از دست داده بودند، دوباره به دست آورند؛ در حالی که در جنگ ۲۰۲۳، به دلیل محدودیت‌های اسرائیل که مانع از ورود کالاها می‌شد، آوارگان توان خرید نیازهای اولیه خود را نداشتند.

 

او همچنان کلید خانه‌اش در پشت خط زرد را در دست دارد

بهیه البیک بزرگ شد، ازدواج کرد و برای تشکیل خانواده به کویت سفر کرد؛ اما زمانی که فرزندانش به سن دانشگاه رسیدند، به دلیل هزینه‌های سرسام‌آور تحصیل اتباع خارجی در کشورهای خلیج فارس، ناچار شد به شهر غزه بازگردد. او اشاره می‌کند که در منطقه «الشعف» در شرق شهر غزه ساکن شد و در آنجا ساختمان مسکونی برای خود و فرزندانش بنا کرد؛ فرزندانش را یکی پس از دیگری به دانشگاه فرستاد و به خانه بخت روانه کرد، و در اطراف خانه نیز زمینی را به کشاورزی اختصاص داد. این تمام آرزوی او بود تا اینکه جنگ شعله‌ور شد.

او از زمان صدور دستور کوچ اجباری در جریان جنگ ۲۰۲۳ سخن گفت و یادآور شد که چگونه به عنوان یک پناهنده، خاطره خروج نخست از وطن برایش زنده شد و از اینکه خانه‌اش را برای چه کسی رها می‌کند، دچار حمله عصبی و گریه شد. به همین دلیل، در مناطق شمال نوار غزه ماند و مدام از خانه‌ای به مدرسه‌ای و از آنجا به بیمارستانی نقل مکان می‌کرد تا اینکه کارش به چادری کشید که فرزندانش در کنار چادرهای خود برپا کرده بودند؛ اما او همچنان کلید خانه‌اش را که در پشت خط زرد قرار دارد، در دستانش نگه داشته است.

بهیه البیک معتقد است آنچه در سال ۲۰۲۳ شاهدش بود، «نکبت واقعی» است؛ زیرا در حالی که در نکبت اول تجربه گرسنگی طولانی‌مدت را نچشیده بود، در جریان آوارگی‌اش در غزه قحطی یک‌ونیم‌ساله‌ای را از سر گذراند. در آن دوره طاقت‌فرسا، ناچار شد جو، لوبیا و عدس را آسیاب کند و کارش حتی به آسیاب کردن علوفه دام برای پخت نان کشید. حتی زمانی که نیروهای اسرائیلی پس از ماه‌ها اجازه ورود آرد را دادند، ورود سبزیجات و گوشت همچنان ممنوع ماند تا او در چرخه گرسنگی و محرومیت، و بی‌بهره از غذا، آب سالم و ابتدایی‌ترین امکانات زندگی باقی بماند.

 

بغضِ آرزوی بازگشت

غم‌انگیزترین بخش خاطرات آوارگی برای او زمانی است که دستور تخلیه منطقه‌ای صادر می‌شد که در آن پناه گرفته بود و او توان راه رفتن نداشت؛ در این لحظات، فرزندانش برای حمل او و اثاثیه دست به کار می‌شدند و این موضوع به او احساس سربار بودن می‌داد، نه اینکه یاور آن‌ها باشد. او می‌افزاید که در تمام طول جنگ دارویش را پیدا نمی‌کرد و مجبور بود آن را با قیمت‌های چندبرابر بخرد، به‌ویژه زمانی که حالش رو به وخامت می‌گذاشت؛ چرا که به دلیل بیماری مزمن، امکان قطع دارو را نداشت.

بهیه البیک تأکید می‌کند که فلسطینی‌ها برخلاف برخی شایعات، زمین یا خانه خود را نفروختند، بلکه با چشمانی اشک‌بار و در جست‌وجوی نجات جان خود و خانواده‌شان دیار خود را ترک کردند.

او با حسرت از درگذشت پدر و مادرش یاد می‌کند که با بغضِ آرزوی بازگشت و دیدن خانه‌شان حتی برای یک بار دیگر، چشم از جهان فروبستند. با وجود اینکه او فرزند شهر یافا  که مورخان فلسطینی آن را «عروس دریا» توصیف کرده‌اند است، تأکید می‌کند که اگر امروز میان بازگشت به خانه‌اش در یافا و خانه‌اش در غزه مخیر شود، بی‌درنگ غزه را انتخاب خواهد کرد؛ چرا که غزه سرزمینی است که کودکی و جوانی‌اش را در آغوش گرفته، در آن ازدواج کرده و فرزند به دنیا آورده است، و به گنجینه خاطرات و پلی تبدیل شده که گذشته او را به حال پیوند می‌دهد.