ساره پورخزری

کرماشان- طی روزهای گذشته، انتشار تصاویر خصوصی صدها زن در یک کانال تلگرامی در لرستان، موجی از نگرانی و خشم عمومی به همراه داشته است. گردانندگان این کانال با تهدید، اخاذی و اعمال فشار، زنان را وادار می‌کردند برای حذف تصاویرشان به خواسته‌های آنان تن دهند. تصاویر منتشرشده یا از حساب‌های شخصی زنان سرقت شده یا با استفاده از فناوری‌های مبتنی بر هوش مصنوعی دستکاری شده بود.

گفته می‌شود فشارهای روانی و اجتماعی ناشی از این ماجرا به خودکشی چند نفر منجر شده و تاکنون مرگ سه دختر ۱۵ تا ۱۸ ساله تأیید شده است؛ چند نفر دیگر نیز پس از اقدام به خودکشی در بیمارستان بستری هستند. همچنین حدود ۲۰۰ شکایت در این زمینه ثبت شده است.

پس از انتشار تصاویر و پیش از راستی‌آزمایی آنها، برخی خانواده‌ها با اعمال فشار، تهدید و سرزنش، زنان را تحت فشار قرار داده‌اند. این وضعیت علاوه بر افزایش خطر خودکشی، نگرانی‌ها درباره خشونت خانگی، تهدیدهای ناموسی و حتی قتل زنان را نیز افزایش داده است.
نرگس رستمی (نام مستعار)، از نزدیکان این ماجرا، می‌گوید: «زنانی که در بطن این اتفاقات قرار دارند، این روزها زیر فشار سنگین و خفقان‌آور خانواده‌های خود قرار گرفته‌اند؛ فشاری که آن‌قدر شدید شده که برای برخی از آنان، خودکشی به‌عنوان تنها راه رهایی از این وضعیتِ طاقت‌فرسا تصور می‌شود. این زنان نه‌تنها با قضاوت‌های سخت‌گیرانه‌ی اطرافیان روبه‌رو هستند، بلکه نگاه سنگین جامعه نیز بر دوششان افتاده است.اما این فشار فقط بر خودِ زنان متمرکز نیست. در روزهای اخیر، خانواده‌های بسیاری در لرستان پس از شنیدن این خبر، محدودیت‌های شدیدی برای دختران خود اعمال کرده‌اند؛ محدودیت‌هایی که گاه هیچ ارتباط مستقیمی با واقعیت ندارند و تنها بر پایه‌ی یک احتمال دور از ذهن شکل گرفته‌اند. برخی خانواده‌ها حتی استفاده از گوشی همراه را برای دخترانشان ممنوع کرده‌اند، اجازه‌ی خروج از خانه را نمی‌دهند و هرگونه ارتباط اجتماعی را کنترل می‌کنند؛ همه‌ی این‌ها با این تصور که شاید بتوانند از وقوع اتفاقی که در ذهنشان بزرگ شده، جلوگیری کنند.»

 

از انتشار تصاویر تا موجی از خشونت علیه زنان

نمونه رخ‌داده در لرستان از نوعی تنبیه جمعی زنان خبر می‌دهد؛ جایی که این ماجرا بهانه‌ای شده تا تفکر مردسالارانه با شدت بیشتری زنان را محدود و آنان را از تصمیم‌گیری‌های مهم محروم کند. پیش از آنکه این ادعاها راستی‌آزمایی شوند و زنان فرصت دفاع از خود را پیدا کنند، بسیاری از آنان تحت فشار قرار گرفته‌اند.

اگرچه منابع نزدیک به ماجرا از خودکشی چند زن و مرگ سه نفر خبر داده‌اند، احتمال قتل‌های ناموسی نیز نمی‌تواند نادیده گرفته شود؛ به‌ویژه با توجه به سابقه زن‌کشی در لرستان.

 

  

در سال ۱۴۰۰، مبینا سوری، دختر ۱۴ ساله، به دست بستگانش کشته و مرگ او خودکشی اعلام شد. همچنین در سال ۱۴۰۲، دو دختر در لرستان به دست پدر و عمویشان به قتل رسیدند و مرگ یکی از آنان با خوراندن قرص برنج، خودکشی جلوه داده شد. این سوابق، احتمال قتل دختران اخیر توسط اعضای خانواده را نیز مطرح می‌کند.

 

وقتی آبرو بهانه‌ای برای حذف زنان می‌شود

اما این اتفاق نه فقط در لرستان، بلکه در مناطق دیگر نیز در سال‌های گذشته به‌صورت مشابه رخ داده است. رویا.ف، که سال ۹۸ درگیر ماجرایی مشابه شده است، می‌گوید: «من ساکن سنقر، یک شهر کوچک در کرماشان بودم. آنجا تمام زنان زیر ذره‌بین هستند تا به‌وسیله‌ی اهرمی مثل آبرو از جامعه حذف شوند. آن سال یک صفحه‌ی اینستاگرامی شروع به فعالیت کرده بود که هرکسی اگر به فردی علاقه داشت، تصویر شخص موردنظرش را برای آن صفحه می‌فرستاد تا ابراز عشق کند و به گوش فرد مقابل برساند که به او علاقه‌مند است. کاملاً ناخواسته و پنهانی، تصویری ناواضح از من، زمانی که در حال خرید بودم در آن صفحه منتشر شد و فرد منتشرکننده از کلمات عاشقانه‌ی بسیاری استفاده کرده بود. در کمتر از یک ساعت، بیش از ۱۰۰ نفر تصویر من را برایم بازنشر کردند و طی یک هفته آن‌قدر شایعات عجیب درباره‌ی من ساخته شد که وادار شدم تا مدت‌ها از خانه بیرون نروم. خوشبختانه پدر و مادر من حق را به من دادند، اما همیشه فکر می‌کنم اگر جای پدر من مرد دیگری بود، شاید همان سال‌ها پیش فوت کرده بودم.»

اما در کنار فشار اجتماعی بر زنان، این اتفاق می‌تواند بهانه‌ای برای حکومت و رسانه‌های وابسته به آن برای تشدید محدودیت‌ها و فیلترینگ فضای مجازی باشد. در حالی که به‌جای تمرکز بر عاملان انتشار تصاویر، برخی رسانه‌های حکومتی زنانی را که تصاویر خود را در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرده‌اند، مورد انتقاد قرار داده‌اند. حکومتی که سال‌ها با شبکه‌های اجتماعی و ابزارهای ارتباطی مخالفت کرده، ممکن است از این ماجرا برای تقویت سیاست‌های فیلترینگ استفاده کند.

با این حال، روایت رویا و تجربه زنان درگیر این ماجرا نشان می‌دهد که در جامعه مردسالار، این زنان هستند که بار خطا و اتهام را به دوش می‌کشند. در چنین جامعه‌ای، زنان باید با کنترل پوشش، رفتار و حتی حضور اجتماعی خود، از خشونت و آزار مردان جلوگیری کنند؛ در حالی که در نگاه مردسالارانه، حذف و سرکوب زن به ساده‌ترین راه‌حل برای بحران‌ها تبدیل می‌شود. در ماجرای لرستان نیز پیش از شناسایی و مجازات عاملان اصلی، زنان به دلیل جنسیت خود با فشار، تهدید و حتی خطر مرگ مواجه شده‌اند.