افزایش قتل زنان در تونس؛ از شکست حمایتها تا تشدید خشونت خانگی
افزایش قتل زنان در تونس، بار دیگر ناکارآمدی سازوکارهای حمایتی و تشدید خشونت خانگی را به موضوعی جدی تبدیل کرده است؛ روندی که فعالان زن خواستار اصلاح آن هستند.
نزیهه بوسعیدی
تونس- انجمن «أصوات نساء» روز جمعه ۱۸ سپتامبر، یک پلتفرم دیجیتال برای مستندسازی قتل زنان و رصد موارد ثبتشده راهاندازی کرد. این پلتفرم با نقشهای تعاملی، اطلاعات مربوط به قربانیان، عاملان، شرایط وقوع جرم و زمینههای آن را ثبت میکند تا دادههای قابل اتکایی در اختیار روزنامهنگاران، پژوهشگران و تصمیمگیرندگان قرار گیرد.
مریم الماکنی، عضو انجمن «أصوات نساء» و مسئول پرونده قتل زنان، گفت هدف از این پلتفرم، بهرسمیتشناختن قتل زنان بهعنوان جرمی مستقل و کمک به تدوین سیاستهایی برای محافظت از زنان در برابر خشونت مبتنی بر جنسیت است. به گفته او، شمار موارد ثبتشده از ۶ مورد در سال ۲۰۱۸ به ۲۵ مورد در سال ۲۰۲۴ افزایش یافته است.
خشونت پیش از قتل آغاز میشود
تنها در ماه اوت، چهار مورد قتل زنان در تونس ثبت شد. از جمله در منطقه «حیالتحریر» زنی باردار دوقلو و مادر یک کودک خفه شد و در «برجالطویل» زنی توسط همسرش ۴۰ بار با چاقو مورد حمله قرار گرفت. «مریم عامر»، مادر دو کودک، نیز با دو ضربه چاقو به قلبش کشته شد.
انجمن «أصوات نساء» معتقد است قتل مریم عامر در صورت مداخله بهموقع و برخورد جدی با نشانههای خشونت، قابل پیشگیری بود. این انجمن همچنین به موارد خشونت علیه کودکان اشاره کرده است؛ از جمله پدری که دو دخترش را از طبقه سوم به پایین پرتاب کرد و در نتیجه آن، نوزاد جان باخت و دختر سهساله زنده ماند.
از ابتدای سال جاری نیز ۱۶ مورد قتل زنان ثبت شده است. فعالان حقوق زنان معتقدند این آمار نشاندهنده تداوم خشونت در شرایطی است که گاهی حفظ انسجام خانواده بر حفاظت از زنان و کودکان اولویت پیدا میکند.
فشارهای اجتماعی و اقتصادی
مریم شورابی، دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق، معتقد است بحرانهای تابستان ۲۰۲۶، از قطعی آب و برق تا کمبود آب آشامیدنی، فشارهای اجتماعی و اقتصادی بر مردم تونس را افزایش داده و در تشدید خشونت نقش داشته است. به گفته او، قانون شماره ۵۸، با وجود اهمیت آن، بهتنهایی برای مقابله با خشونت کافی نیست و کاهش فشارهای اجتماعی و اقتصادی نیز ضروری است.
او همچنین تأکید کرد که کنار گذاشتن شکایت یا صرفنظر کردن از پیگیری قانونی میتواند به تکرار خشونت منجر شود، زیرا فرد خشونتگر در صورت مواجه نشدن با پیامدهای رفتار خود، ممکن است به خشونت ادامه دهد.
قتل؛ آخرین مرحله یک روند طولانی
رحمه بن سلیمان، جامعهشناس، قتل زنان را نتیجه یک خشم لحظهای نمیداند و آن را شدیدترین مرحله در روندی طولانی از کنترل، تحقیر، تهدید و خشونت میداند. به گفته او، وابستگی اقتصادی، ضعف شبکههای حمایتی و ترس از انگ اجتماعی، خروج زنان از روابط خشونتآمیز را دشوارتر میکند.
او تأکید کرد که خشونت خانگی معمولاً از کنترل رفتوآمد، روابط، پوشش و کار زن آغاز میشود و میتواند به خشونت روانی، جسمی و اقتصادی و در نهایت قتل منجر شود.
بن سلیمان بر ضرورت تقویت استقلال اقتصادی و اجتماعی زنان، توسعه سازوکارهای حمایت و مداخله زودهنگام و تبدیل خشونت خانگی از یک مسئله خصوصی به موضوعی اجتماعی و نهادی تأکید کرد.
به گفته او، مقابله با قتل زنان تنها با رسیدگی پس از وقوع جرم ممکن نیست و باید ساختاری که به عادیشدن و تشدید خشونت منجر میشود، مورد توجه قرار گیرد.